Menora - Polski Serwis Naukowy

Menora (hebr. מנורה) jest siedmioramiennym kandelabrem i symbolem Izraela umieszczanym na paszportach, na urzędach państwowych, etc. Ten ozdobny świecznik był używany przez Żydów w Przybytku i Świątyni Jerozolimskiej. Menora jest jednym z najstarszych symboli narodu żydowskiego. Według tradycji symbolizuje on krzew gorejący, który zobaczył Mojżesz na górze Synaj. Jedna z najstarszych menor w Europie znajduje się w Kołobrzegu.

Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Wandalowie – grupa plemion wschodniogermańskich, zamieszkująca przed Wielką wędrówką ludów Europę Środkową. W noc sylwestrową 406 roku wraz ze Swebami i Alanami przekroczyli zamarznięty Ren w pobliżu Moguncji, po czym przez trzy lata pustoszyli Galię. W trakcie dalszej wędrówki po Cesarstwie dotarli do Północnej Afryki, gdzie po zdobyciu Kartaginy założyli swoje własne państwo (429). Przetrwało ono sto lat i zostało ostatecznie podbite przez Cesarstwo Bizantyjskie w latach 533-534.

Historia

Na początku była tylko jedna menora, zrobiona dokładnie według instrukcji Mojżesza. Została ona wykonana ze złota, podobnie jak wszystkie instrumenty służące do jej obsługi. Stawiano ją przed Arką Przymierza w Przybytku, a następnie w Świątyni. Księga Wyjścia 25:31-40 zawiera instrukcję budowy menory:

Mojżesz (łac. Moyses, hebr. מֹשֶׁה Mosze, arab. موسى, Musa) – postać biblijna, przywódca Izraelitów w okresie ich wyjścia z Egiptu i wędrówki do Ziemi Obiecanej. Żył prawdopodobnie w XIII-XII wieku p.n.e. (według Biblii 120 lat). Syn Amrama i Jokebed, brat Aarona i Miriam.

Synaj (arab. جبل موسى = Dżabal Musa, hebr. הר סיני ), Góra Mojżesza – góra w Egipcie, w południowej części Półwyspu Synaj, w muhafazie Południowy Synaj. Wysokość 2285 m n.p.m. Jest to poszarpany nagi masyw z szaroczerwonego granitu.

"Zrobisz ten świecznik ze szczerego złota. Z tej samej bryły wykujesz świecznik wraz z jego podstawą i jego trzonem; jego kielichy, pąki i kwiaty będą z jednej bryły. Sześć ramion będzie wychodzić z jego boków; trzy ramiona świecznika z jednego jego boku i trzy ramiona świecznika z drugiego jego boku. Trzy kielichy kształtu kwiatów migdałowych z pąkami i kwiatami będą na jednym ramieniu, i trzy kielichy z pąkami i kwiatami kształtu kwiatów migdałowych – na drugim ramieniu. Tak będzie na sześciu ramionach wychodzących ze świecznika. Na świeczniku zaś będą cztery kielichy kształtu kwiatów migdałowych z pąkami i kwiatami. A pąk jeden będzie pod dwoma wychodzącymi z niego ramionami z jednej bryły i pąk jeden pod dwoma ramionami świecznika z jednej bryły. Tak pod sześcioma ramionami wychodzącymi ze świecznika. Pąki te i ramiona będą wychodzić z samego świecznika i będą z jednej bryły szczerego złota. I uczynisz siedem lamp, i ustawisz te lampy w ten sposób, ażeby oświecały tę stronę, która jest przed nimi. Szczypce też i naczynia do knotów uczynisz ze szczerego złota. Z talentu szczerego złota należy wykonać świecznik i wszystkie przybory należące do niego. Uważaj zaś pilnie, aby go wykonać według wzoru, jaki zobaczyłeś na górze."

Jarmułka (tur. jahmrłuk - kaptur) – nakrycie głowy noszone przez Żydów, okrywające ciemię. Termin ten wywodzi się z tureckiego bądź tatarskiego słowa oznaczającego kaptur. Wedle żydowskich interpretacji pochodzi od aramejskiego zwrotu jira malka – szacunek wobec króla. W języku hebrajskim nosi nazwę kipa כיפה, co znaczy kopuła. Noszenie jarmułki nie jest wymogiem Prawa (Tory), nie wywodzi się ani z Biblii ani z Talmudu, lecz jest zwyczajem i prawdopodobnie należy szukać jego początków w kulturze Bliskiego Wschodu, gdzie przykryta głowa jest oznaką szacunku. W państwie rzymskim głowy zakrywała służba, stąd nabrała ona dodatkowego znaczenia znaku służby przed Bogiem. Jednocześnie ma wyrażać żydowską tożsamość. Zwyczaj ten czasem odnosi się do wzmianki o stroju arcykapłana w Księdze Wyjścia (Wj 28, 4. 36-38). Noszenie jarmułki jest wymagane bezwzględnie podczas modlitwy i studiowania Tory, ale autorytety rabiniczne zalecają noszenie jej nawet podczas uprawiania sportu, jako małej czapeczki przypiętej do włosów.

Kartagina Nowe Miasto (łac. Karthago, późn. Carthago, fenickie Kart Hadaszt – QRT HDŠT, arab. قرطاج = Kartadż lub hebr. קרת חדשת) – starożytne miasto-państwo w północnej Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu dzisiejszego Tunisu, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Bardzo ważny ośrodek handlowy.

Po zdobyciu Jerozolimy przez Rzymian została przeniesiona do Rzymu jako łup wojenny (wydarzenie utrwalone jako płaskorzeźba na Łuku Tytusa). Menorę umieszczono w rzymskiej Świątyni Pokoju.

Relief z Łuku Tytusa: pochód z trofeami zdobytymi w Jerozolimie m.in. menora ze zniszczonej świątyni Salomona.

Według tradycji, po złupieniu Rzymu przez Wandali w 455 została wywieziona do Kartaginy, następnie w 534 do Konstantynopola, by powrócić do Jerozolimy jako dar cesarza Justyniana. Zaginęła w nieznanych okolicznościach.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Ner tamid (z hebr. נר תמיד / wieczne światło) - lampka wisząca w synagodze nad Aron ha-kodesz, symbolizująca boską wszechmocność i wieczność.

Współczesność

W większości synagog na całym świecie znajdują się repliki menory. Dodatkowo, w synagogach znajdują się ciągle świecące lampy stojące przed aron ha-kodesz (popularnie zwaną arką), gdzie przechowywane są zwoje Tory. Noszą one nazwę Ner tamid i reprezentują ciągle świecące lampy menory w czasach Świątyni.

Przybytek Mojżeszowy (hebr. משכן Miszkan Przybytek) - przenośna świątynia starożytnych Izraelitów, zwana także Namiotem Spotkania/Zgromadzenia (hebr. ohel moed).

Świecznik - sprzęt zaprojektowany do umieszczenia jednej lub wielu świec. Przeważnie świece mocuje się w miseczce, czasami dodatkowo wyposażonej w kolec, na który nabija się podstawę świecy. Wykonywane są głównie z materiałów niepalnych, z metali: mosiądzu, brązu, miedzi, stali lub szkła, porcelany, fajansu. Bardzo często dodatkową funkcją świeczników były funkcje zdobnicze, dlatego wiele z nich jest bogato zdobionych. Niektóre typy świeczników miały też znaczenie religijne, np. żydowska menora. Świecznikami nie nazywa się raczej lamp ze świecą w środku, stosowanych w przeszłości w podróżach pieszych czy w powozach. Takie lampy zwano kagankami.

Dokładna replika Menory z okresu II Świątyni została wykonana w Instytucie Świątyni w Jerozolimie ustawiona 6 grudnia 2007 r. niedaleko Ściany Płaczu.

Menora znajduje się także w herbie Izraela.

Zobacz też

Chanukija

Menora w herbie Izraela.

Menora przed Knesetem.

Jarmułka i menora – symbole Judaizmu.

Menora sprzed Pomnika Bohaterów Getta w Warszawie.

Menora jako krzew gorejący

Przypisy

Biblia Tysiąclecia. Poznań-Warszawa: 1971, s. 90.
Edward Gibbon: The History of the Decline and Fall of the Roman Empire; vol 7, chapter XLI (ang.). [dostęp 1 lutego 2008].

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Menora

Dlaczego menora ma siedem ramion

Artykuł i prezentacja zdjęć z przeniesienia repliki Menory z okresu II Świątyni w okolice Ściany Płączu 6 grudnia 2007 r., The Temple Institute

Synagoga, bożnica, bóżnica (z gr. συναγωγή synagoge: "zgromadzenie, miejsce zebrań") – żydowski dom modlitwy, miejsce zebrań religijnych i społecznych gminy żydowskiej.

Złoto (Au, łac. aurum) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy, o liczbie atomowej 79. Złoto występuje w skorupie ziemskiej w ilości 1,1·10-3 ppm. Występuje ono w przyrodzie w stanie rodzimym. Jest symbolem bogactwa.