Metody nauczania - Polski Serwis Naukowy

Metody nauczania – celowo i systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami, który umożliwia uczniom opanowanie wiedzy wraz z umiejętnością posługiwania się nią w praktyce, jak również rozwijanie zdolności i zainteresowań poznawczych uczniów.

Dobór metod nauczania zależy od:

Burza mózgów – technika wywodząca się z psychologii społecznej, która ma na celu doskonalenie decyzji grupowych. Burza mózgów jest również formą dyskusji dydaktycznej, wykorzystywaną jako jedna z metod nauczania. Zalicza się ją wówczas do metod aktywizujących, która stanowi podgrupę metod problemowych. Jedna z tak zwanych metod heurystycznych.

Praca z książką należy do jednego ze sposobów organizacji zajęć dydaktycznych. Wiąże się ściśle z pracą domową, lub pracą na lekcji. Wdraża uczniów do samokształcenia.

wieku uczniów;

treści nauczania;

celów i zadań pracy dydaktyczno-wychowawczej;

organizacji i środków, których zamierza użyć nauczyciel.

Elementy metod nauczania

Każda z metod nauczania zawiera dwa elementy:

przygotowanie materiału nauczania,

praca z uczniami.

Klasyfikacja metod nauczania

Ze względu na pojawianie się ciągle nowych metod, klasyfikacja nie jest ujednolicona.

Klasyfikacje według wybranych autorów opracowań pedagogicznych

Podział wg Cz. Kupisiewicza z dodanymi metodami aktywizującymi:

Seminarium (łac. seminarium - szkółka roślin) - metoda nauczania polegająca na nauczaniu z czynnym uczestnictwem uczniów, którzy samodzielnie opracowują część zagadnień poruszanych na seminarium i następnie przedstawiają swoje opracowania w postaci prezentacji, referatu, czy też w jeszcze inny sposób, jak również biorą aktywny udział w dyskusji nad danym zagadnieniem wykazując się posiadaną wiedzą.

Wykład – metoda nauczania polegająca na ustnym przekazaniu wiedzy do słuchaczy, którzy przekazywaną im wiedzę słuchają w milczeniu, zadając ewentualne pytania po zakoczeniu wykładu (niekiedy dopuszcza się możliwość zadawania pytań w trakcie trwania wykładu). Jest to prawdopodobnie najczęstsza metoda nauczania stosowana względem osób dorosłych, w której osoba przekazująca wiedzę nie dyktuje tego, co słuchacz ma zapisać w zeszycie, a raczej prowadzi jak gdyby monolog, rozbudowaną wypowiedź na dany temat. Jeżeli istnieje ku temu potrzeba, słuchacze wykładu samodzielnie sporządzają notatki w trakcie wykładu, choćby notując kwestie niejasne aby zadać po wykładzie pytanie.

metody oparte na słowie: wykład, opowiadanie, pogadanka, opis, dyskusja, praca z książką;

metody oparte na obserwacji i pomiarze: pokaz, pomiar;

metody oparte na praktycznej działalności uczniów: laboratoryjna, zajęć praktycznych;

metody aktywizujące: burza mózgów, sytuacyjna, inscenizacji, problemowa itp.

Klasyfikacja metod oparta na koncepcji wielostronnego nauczania-uczenia się Wincentego Okonia:

Metaplan – metoda dyskusji, która polega na tym, że w czasie debaty uczestnicy wspólnie tworzą plakat będący graficznym skrótem tej debaty. Dyskusję metodą metaplanu można przeprowadzić w dużej grupie lub w małych zespołach.

Metoda sytuacyjna (inna nazwa: metoda przypadków) - metoda pedagogiczna polegająca na bardzo dokładnym rozpatrzeniu jakiegoś przykładowego przypadku tak skonstruowanego, żeby był on typowy dla dużej klasy zdarzeń. Uczniom przedstawia się sytuację wymagającą podjęcia decyzji, doprowadza się ich do zaproponowania kilku rozmaitych projektów decyzji i omawia się konsekwencje każdej z nich.

metody asymilacji wiedzy - uczenie się przez przyswajanie: pogadanka, dyskusja, wykład, praca z książką;

metody samodzielnego dochodzenia do wiedzy - uczenie się przez odkrywanie; klasyczna metoda problemowa, metoda przypadków, metoda sytuacyjna, giełda pomysłów mikronauczanie, gry dydaktyczne;

metody waloryzacyjne – uczenie się przez przeżywanie; metody impresyjne, metody ekspresyjne;

metody praktyczne – uczenie się przez działanie; metody ćwiczebne, metody realizacji zadań wytwórczych.

Klasyfikacja wg T. Nowackiego

Dyskusja (łac. discussio - roztrząsanie) - jeden ze sposobów wymiany poglądów (poparty argumentami) praktykowany przez dwoje lub więcej osób zainteresowanych danym tematem lub zjawiskiem. Przeprowadzana zwykle w formie ustnej, ale nie tylko (np. dyskusje w formie pisemnej prowadzone są na internetowych forach dyskusyjnych). W wyniku dyskusji dochodzi zwykle do ścierania się różnych poglądów, czasami wypracowywania kompromisów i określania wspólnych stanowisk.

Pogadanka – należy do dialogowych metod nauczania i polega na rozmowie nauczyciela z uczniami, przy czym nauczyciel jest w tej rozmowie osobą kierującą. Nauczyciel stawia uczniom kolejne pytania, na które otrzymuje od nich odpowiedzi.

metody nauczania teoretycznego: wykład, pogadanka, dyskusja, opis, opowiadanie, wyjaśnienie;

metody nauczania praktycznego: rozwijanie umiejętności, pokaz, ćwiczenie, instruktaż, inscenizacja.

Klasyfikacja wg K. Kruszewskiego:

metody słowne;

metody oglądowe;

metody praktyczne;

metody gier dydaktycznych.

Zmodyfikowany podział metod nauczania

Podział stosowany obecnie w opracowaniach pedagogicznych.

Metody podające:

wykład informacyjny: służy do do przekazywania informacji w sposób usystematyzowany;

pogadanka: rozmowa nauczyciela z uczniem w toku której nauczyciel przedstawia określone treści, stawia pytania a uczniowie odpowiadają;

opowiadanie: polega na przedstawieniu tematu o określonej akcji i w czasie; powinno być realizowane żywo i barwnie;

opis;

prelekcja;

anegdota;

odczyt;

objaśnienie lub wyjaśnienie.

Metody problemowe:

wykład problemowy;

wykład konwersatoryjny;

klasyczna metoda problemowa;

Metody aktywizujące:

metoda przypadków;

metoda sytuacyjna;

inscenizacja;

gry dydaktyczne:

symulacyjne;

decyzyjne;

psychologiczne;

seminarium;

dyskusja dydaktyczna:

związana z wykładem;

okrągłego stołu;

wielokrotna;

burza mózgów;

panelowa;

metaplan.

Metody eksponujące:

film;

sztuka teatralna;

ekspozycja;

pokaz połączony z przeżyciem.

Metody programowane:

z użyciem komputera;

z użyciem maszyny dydaktycznej;

z użyciem podręcznika programowanego.

Metody praktyczne:

pokaz;

ćwiczenia przedmiotowe;

ćwiczenia laboratoryjne;

ćwiczenia produkcyjne;

metoda projektów;

metoda tekstu przewodniego;

seminarium;

symulacja.

Funkcje metod nauczania

Metody spełniają następujące funkcje:

Dydaktyka ogólna (gr. διδακτικοσ - nauczający) – nauka o nauczaniu i uczeniu się, czyli o systemie poprawnie uzasadnionych twierdzeń i hipotez dotyczących procesu, zależności i prawidłowości nauczania-uczenia się oraz sposobów kształtowania tego procesu przez człowieka. Realizuje ona swoje cele ze względu na przedmioty i szczeble pracy szkolnej. Termin dydaktyka pochodzi z języka greckiego, w którym didaktikos znaczy pouczający, a didasko - uczę. Po raz pierwszy użyto jej w 1613 roku w Niemczech przez Krzysztofa Helwiga i Joachima Junga.

Giełda pomysłów stanowi odmianę metod problemowych i należy do grupy metod gier dydaktycznych. Nazywana jest także burzą mózgów. Ma ona na celu zachęcanie uczniów do wymyślania śmiałych pomysłów, dotyczących rozwiązania zadania czy problemu, do wysuwania hipotez.

służą zapoznaniu uczniów z nowym materiałem;

zapewniają utrwalenie zdobytej wiedzy;

umożliwiają kontrolę i ocenę stopnia opanowania wiedzy.

Zobacz też

pedagogika

dydaktyka

Linki zewnętrzne

Edukacja i Dialog - O metodyce nauczania

Bibliografia metodyki nauczania

Opis metod nauczania języka polskiego