Metro - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy podziemnej kolei miejskiej. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Metro (fr. métro) – szybka kolej miejska o bezkolizyjnej trasie przebiegającej najczęściej w tunelach lub na estakadach ponad ulicami. Charakteryzuje się wysokimi peronami, wagonami jeżdżącymi pojedynczo lub w układach wielowagonowych, rozwijającymi wysoką prędkość i osiągającymi duże przyspieszenia, na torach oddzielonych od innego typu ruchu specjalną sygnalizacją. Odmianą metra poruszającą się po torach kolejowych jest SKM. W 15 starych krajach UE istnieje obecnie ponad 30 systemów metra, ostatnie inwestycje przeprowadzono w: Tuluzie (1993), Neapolu (1995), Warszawie (1995), Bilbao (1997), Atenach (1998), Katanii (1999), Kopenhadze (październik 2002), Porto (grudzień 2002) i Turynie (2005).

Paryskie metro - pierwsza linia została otwarta w 1900 r. Jego pełna nazwa – Chemin de Fer Métropolitain (pl. Metropolitalna kolej żelazna), w praktyce używa się skrótu Métropolitain lub po prostu Métro. Sieć paryskiego metra ma długość 221,6 km, posiada 380 stacji (87 na których przecinają się linie). W 2004 roku skorzystało z niego 1,336 miliarda pasażerów.
Krakowski Szybki Tramwaj (KST) – współczesna krakowska inwestycja w komunikację zbiorową mająca zapewnić miastu szybką i sprawną sieć transportu zbiorowego łączącą zalety klasycznego tramwaju oraz metra. W jej skład wchodzą bezkolizyjne torowiska tramwajowe lub wybrane torowiska wydzielone z zapewnionym bezwzględnym priorytetem na skrzyżowaniach. Budowa systemu rozpoczęła się oficjalnie w latach 90., natomiast uruchomienie pierwszego korytarza z osiedla Krowodrza Górka do Kurdwanowa nastąpiło 12 grudnia 2008 roku. System jest stale ulepszany oraz rozbudowywany.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o metrze

Historia

Metro nowojorskie

Pierwsze elektryczne metro w kontynentalnej Europie - w Budapeszcie

Budowa stacji metra w Pradze

W 1845 został otwarty podziemny tunel kolejowy, ciągnący się ok. 500 m pod ulicami Brooklynu (obecnie Nowy Jork). Pierwsza całkowicie podziemna linia została otwarta w Londynie już 10 stycznia 1863. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop's Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km. Londyńskie metro szybko się rozrastało i powstawały kolejne linie. W 1890 otwarta została pierwsza na świecie zelektryfikowana linia obsługiwana przez City & South London Railway, jednak na większości linii do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów w celu wentylacji tuneli. Pierwszy tunel podwodny przebito pod Tamizą, wybudowany został przez sir Marca Brunela i jego syna Isambarda. Początkowo projektowany dla ruchu konnego, stał się częścią metra w roku 1869.

Metro w Delhi - system metra obsługujący Delhi i Noida w Narodowym Regionie Stołecznym. Sieć składa się z pięciu linii o łącznej długości 110 km. Metro liczy 97 stacji z czego 17 znajduje się pod ziemią. Metro w Delhi jest kombinacją linii podziemnych i naziemnych oraz stosowany jest tu tabor o standardowej i szerokotorowej skrajni.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

W 1870 otwarto eksperymentalną linię w Nowym Jorku, zamknięto ją jednak po trzech latach. Pierwsza kolej podziemna w kontynentalnej Europie pojawiła się w Budapeszcie w 1896 po zaledwie dwóch latach budowy. Łączyła Vörösmarty tér w centrum miasta z Széchenyi fürdő i była obsługiwana przez składy elektryczne. W tym samym roku oddano do użytku linię w Glasgow, w której wagony ciągnięte były za pomocą systemu lin stalowych, aż do chwili elektryfikacji w 1935.

Łódź Żabieniec – czwarty co do wielkości dworzec kolejowy w Łodzi, w dzielnicy Bałuty, przy osiedlu Teofilów, na północ od dworca Łódź Kaliska. Występują tu semafory świetlne, a bocznica kolejowa posiada tory zdatne do eksploatacji. Historia dworca sięga początku lat siedemdziesiątych. Wtedy rozbudowane już osiedle mieszkaniowe i sąsiedztwo okolicznych fabryk, skutkowały wzrostem dużego ruchu pasażerskiego. Dlatego zdecydowano o przebudowie prowizorycznej stacji, która pierwotnie była ulokowana w zupełnie innym miejscu. Natomiast nowy dworzec przesunięto na południe od świeżo oddanego wiaduktu w ulicy Aleksandrowskiej. Powstałe perony i zadaszenia oraz przejście podziemne oddano w 1971-72 roku. Był to okres największego ruchu na stacji, podobnie zresztą jak na całej kolei. Manewry obsługiwały całodobowo dwie lokomotywy rozrządzające i formujące składy towarowe na obu końcach stacji. Oprócz nich na bocznicy pracowały liczne lokomotywy prywatne. Z powodu tak dużego ruchu odgałęziły się aż 34 bocznice zakładowe. Obecnie dworzec pełni rolę samej stacji kolejowej z powodu zamknięcia poczekalni oraz kas biletowych z dniem 1 kwietnia 2010. Mimo to nadal zatrzymują się tutaj nie tylko pociągi osobowe ale i dalekobieżne m.in. do Gdyni, Krakowa i Katowic.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

W 1900 zostało otwarte metro w Paryżu. Jego pełna nazwa – Chemin de Fer Métropolitain (pl. Metropolitalna kolej żelazna) – była wiernym tłumaczeniem angielskiego London Metropolitan Railway. W języku francuskim nazwa została skrócona do pojedynczego słowa – métro – przejętego następnie przez wiele innych języków, w tym polski.

Metro w Stambule jest systemem szybkiego transportu podziemnego w europejskiej części Stambułu. Budowa pierwszej linii rozpoczęta została w 1992 roku i została oddana do użytku 16 września 2000 roku. Na linii o łącznej długości 8,5 km znajduje się 6 stacji. Stylistyka stacji jest podobna, wszystkie jednak różnią się kolorami. Trasę obsługuje osiem czterowagonowych pociągów francuskiej produkcji, które kursują średnio co pięć minut i przewożą około 130000 pasażerów dziennie.
Tokio ?/i (jap. 東京都, Tōkyō-to?) – stolica Japonii położona nad Oceanem Spokojnym (Zatoka Tokijska) na Honsiu – największej z Wysp Japońskich. Główny ośrodek największego zespołu miejskiego świata (metropolis Greater Tokyo Area), który, wraz z Jokohamą, Kawasaki, Saitamą i innymi miastami nad zatoką, skupia 32-43 mln mieszkańców.

Najstarszym systemem kolei podziemnej w Stanach Zjednoczonych jest Green Line (Zielona Linia) oddana w Bostonie w 1897 r. Pierwsza regularna podziemna linia w Nowym Jorku została oddana w 1904, choć pierwsze pociągi miejskie kursowały nad ziemią już prawie 35 lat wcześniej (nieistniejąca już Ninth Avenue Line otwarta w 1868 a zamknięta ostatecznie w 1958).

Metro w Sofii (bułg. Софийско метро) to system podziemnego transportu publicznego w stolicy Bułgarii, Sofii. System składa się z jednej linii o długości 18 km, na której znajduje się 14 stacji. Podróż całym odcinkiem trwa łącznie 23 minuty. Perony na stacjach mierzą zazwyczaj 120 metrów długości. Średni odstęp pomiędzy stacjami wynosi 1,1 km. Maksymalna prędkość pociągów to 90 km/h.
Metro moskiewskie (ros. ГУП Московский метрополитен) liczy łącznie 298,2 km, składa się z 12 linii na których znajduje się 182 stacji. Jest najbardziej obciążonym metrem Europy, a także na świecie. Do metra w Moskwie wsiada codziennie 2.392.200 pasażerów (2002). Metro moskiewskie wyróżniają przede wszystkim stacje, których część uważana jest za wzorcowy przykład architektury socrealizmu, wnętrza stacji przypominają pałace, pod sufitami wiszą misterne żyrandole.

Pierwsza linia półkuli południowej została zbudowana w Buenos Aires (Argentyna) w 1913 r. Najstarszą linią Azji jest otwarta 30 grudnia 1927 r. tokijska linia Ginza. Jedynym systemem metra w Afryce jest metro w Kairze (1987).

Najmniejszą miejscowością, gdzie zbudowano metro jest Serfaus w Austrii, które ma 1200 mieszkańców.

Wileńskie metro (Vilniaus Metro) – planowana sieć metra w stolicy Litwy, Wilnie. Na początek zakłada się budowę 3 linii o łącznej długości 34 km.
Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)