Metro w Londynie - Polski Serwis Naukowy

Metro w Londynie (ang. London Underground, potocznie the Tube) – system lokalnych linii kolejowych przebiegających w podziemnych tunelach oraz na powierzchni, obsługujących większość obszaru Wielkiego Londynu. Jest najstarszym metrem na świecie, pierwsi podróżni skorzystali z niego 10 stycznia 1863 roku. Pomimo angielskiej nazwy, wskazującej na podziemne położenie, jedynie ok. 45% długości tras znajduje się pod ziemią.

Docklands Light Railway (DLR) – system automatycznie sterowanych pociągów obsługujących obszar wschodniego Londynu. W 2006 roku przewiózł 60 milionów pasażerów. DLR należy do systemu komunikacji miejskiej Londynu (co przekłada się m.in. na bilety – wspólne dla metra i DLR), zaś jego linia jest zaznaczana na wszystkich schematach sieci metra. Organizacyjnie stanowi jednak niezależną jednostkę, zarządzaną w imieniu miasta przez prywatną firmę działającą na zasadzie ajenta. W skład DLR wchodzi obecnie 38 stacji i 31 kilometrów tras.
Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.

System liczy 12 linii, 275 stacji (w tym 14 poza administracyjnymi granicami Wielkiego Londynu) oraz 408 km tras. Codziennie korzysta z niego ok. 3 milionów podróżnych. Począwszy od 2003, w sensie organizacyjnym podporządkowany jest ciału zwanemu Transport for London, zarządzającemu w imieniu władz Wielkiego Londynu całą komunikacją miejską.

Skrajnia kolejowa to zarys, poza który nie mogą wystawać żadne elementy taboru (skrajnia taboru) i budowli (skrajnia budowli), aby umożliwić swobodny ruch pojazdów szynowych. Skrajnie (skrajnia taboru mieści się w skrajni budowli) określają przestrzeń przeznaczoną tylko do poruszania się taboru kolejowego, wewnątrz której nie mogą się znajdować żadne elementy - także należące do sieci trakcyjnej prócz przewodu jezdnego i jego wieszaków.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Historia

Farringdon - jedna ze stacji pierwszego odcinka metra

Tunel łączący stację metra King's Cross St. Pancras ze stacją kolejową Kings Cross Thameslink

Pierwsze połączenie podziemnej kolejki w Londynie zostało uruchomione 10 stycznia 1863 przez spółkę z Metropolitan Railway. Decyzja o budowie tuneli zapadła w 1854. Początkowo operatorem każdej linii była inna, prywatna spółka. Do końca XIX wieku spółek i linii było już sześć. Nie współpracowały one ze sobą i pasażerowie w każdej z nich musieli posiadać inne bilety. Nawet sąsiadujące ze sobą stacje różnych linii nie miały podziemnych połączeń, co czyniło przesiadki między nimi uciążliwymi. Na początku XX wieku rozpoczął się proces konsolidacji spółek. Było to związane z przypływem do metra nowego kapitału, m.in. amerykańskiego. Dodatkowe środki były niezbędne w związku z koniecznością przedłużania linii na przedmieścia oraz elektryfikacji linii.

Trzy eksplozje w metrze i jedna eksplozja w miejskim autobusie sparaliżowały 7 lipca 2005 w porannych godzinach szczytu centrum Londynu w Wielkiej Brytanii.
Partnerstwo publiczno-prywatne, w skrócie PPP (ang. public-private partnership) – współpraca pomiędzy jednostkami administracji publicznej i samorządowej (administracji publicznej) a podmiotami prywatnymi w sferze usług publicznych. Partnerstwo obejmować może takie dziedziny jak np. budownictwo mieszkań na wynajem, centra sportowo-rekreacyjne, parkingi, szkoły, siedziby władz publicznych czy gospodarka komunalna, ale również budowa dróg i autostrad, portów czy lotnisk.

W 1933 całe metro stało się własnością państwową i wraz z liniami autobusowymi i tramwajowymi zostało podporządkowane nowo utworzonemu Londyńskiemu Zarządowi Transportu Pasażerskiego (potocznie zwanemu London Transport). Wyjątkiem była jedynie Waterloo & City Line, która przeszła pod miejską administrację dopiero w 1994 (wcześniej administrowało nią British Rail). W dniu wybuchu II wojny światowej działało 10 linii.

British Rail (do 1968 roku British Railways) – dawne brytyjskie przedsiębiorstwo transportowe, główny przewoźnik kolejowy w Wielkiej Brytanii od końca lat 40. do lat 90. XX wieku. Przedsiębiorstwo powstało w wyniku nacjonalizacji czterech brytyjskich spółek kolejowych zwanych Big Four: Great Western Railway, London, Midland and Scottish Railway, London and North Eastern Railway oraz Southern Railway, która nastąpiła w 1948 roku.
Elektryfikacja - proces, mający na celu rozprzestrzenić sieć elektroenergetyczną. Elektryfikuje się miejscowości lub fabryki, doprowadzając linie elektryczne ze stacji transformatorowych. Elektryfikacją nazywa się również zakładanie sieci trakcyjnej nad torami kolejowymi lub stawianie słupów podtrzymujących linię energetyczną i odprowadzanie przewodów elektrycznych ze słupów do domów.

Nowoczesne rozwiązania na początku XX wieku:

W 1921 roku w metrze londyńskim zastosowano automatycznie rozsuwane drzwi - nowość i udogodnienie dla podróżnych. Dotychczas pasażerowie musieli otwierać drzwi ręcznie.

W 1928 roku w metrze londyńskim pojawił się pierwszy automat do sprzedaży biletów.

Pod koniec lat 30. XX wieku, w pociągach metra zainstalowano przyczepione do sufitu rączki do trzymania się dla stojących pasażerów.

W czasie II wojny światowej, podczas bombardowań Londynu, mieszkańcy zaczęli spontanicznie wykorzystywać niektóre stacje jako schrony. Władze były temu początkowo przeciwne, ale później zmieniły zdanie i same wyposażały stacje m.in. w infrastrukturę sanitarną. Na ośmiu z nich zbudowano dodatkowe, zanurzone jeszcze głębiej w ziemi, poziomy, aby zagwarantować mieszkańcom większy poziom bezpieczeństwa. Część stacji służyła także jako siedziby urzędów państwowych, np. na stacji Downing Street odbywały się posiedzenia brytyjskiego gabinetu wojennego.

Victoria Line - jedna z linii metra londyńskiego, oznaczana kolorem jasnoniebieskim. Została otwarta w 1968 i była pierwszą linią wybudowaną po II wojnie światowej. Długość trasy wynosi 21 kilometrów, zaś liczba stacji to 16. Obecnie z Victoria Line korzysta ok. 161 milionów pasażerów rocznie.
Transport for London (TfL) – jednostka organizacyjna samorządu terytorialnego Wielkiego Londynu odpowiedzialna za kwestie transportu, w tym komunikacji publicznej. TfL zajmuje się zarówno bieżącym zarządzaniem infrastrukturą transportową (często za pośrednictwem wyłonionych w przetargach ajentów), jak i wdrażaniem długoterminowych strategii przyjmowanych przez władze Londynu.

W drugiej połowie lat 40. i w latach 50. prowadzono remonty mające zatrzeć ślady wojny. Później przyszedł czas na poważniejsze inwestycje - część linii została rozbudowana, dodano także dwie nowe (ostatnią w 1979). Od 2003 metro jest zarządzane metodą partnerstwa publiczno-prywatnego. Tabor i infrastruktura pozostają własnością komunalną, operatorem sieci jest również organ władz samorządowych. Utrzymanie zarówno linii, jak i pociągów, zostało jednak przekazane na mocy 30-letnich kontraktów dwóm prywatnym firmom: Metronet i Tube Lines.

Northern Line - jedna z linii metra londyńskiego, oznaczana kolorem czarnym. Jej pierwszy odcinek został otwarty w 1890 roku. Obecnie korzysta z niej ok. 207 milionów pasażerów rocznie, co daje jej pierwsze miejsce wśród wszystkich linii. Jej trasa liczy 58 kilometrów oraz 50 stacji, w tym 36 pod ziemią.
Warren Street - stacja metra londyńskiego położona w dzielnicy Camden. Obsługuje Northern Line oraz Victoria Line. Przez pierwszy rok działalności nazywała się Euston Road - obecną nazwę zyskała w 1908. Rocznie korzysta z niej ok. 14,2 mln pasażerów. Należy do pierwszej strefy biletowej.

Zamachy terrorystyczne w metrze

Londyńskie metro było celem wielu ataków terrorystycznych. Pierwszy z nich odbył się w 1885, kiedy eksplodowała bomba na stacji Gower Street (obecnie Euston Square). Od 1939 do 1993 metro kilkukrotnie było celem ataków IRA. 7 lipca 2005 r. doszło do ataku terrorystycznego w londyńskim metrze. W wyniku eksplozji zginęło 56 osób, a co najmniej 700 osób zostało rannych. Wśród ofiar były 3 Polki.

London Overground - brytyjski przewoźnik kolejowy należący do władz samorządowych Wielkiego Londynu. Powstał w wyniku przejęcia przez Transport for London, skrzydło administracji samorządowej odpowiedzialne za transport publiczny, linii kolejowych eksploatowanych dotychczas przez prywatną firmę Silverlink Metro, której koncesja na ich wykorzystywanie wygasła. Pierwszym dniem działalności London Overground był 11 listopada 2007. Obecnie sieć liczy 86 kilometrów linii kolejowej i 55 stacji. Pociągi jeżdżą na czterech trasach.
Edgware Road – stacja metra londyńskiego leżąca na trasie Bakerloo Line w dzielnicy City of Westminster. Bywa często mylona z inną stacją o nazwie Edgware Road, położoną od niej w odległości 150 metrów i stanowiącą zupełnie odrębną konstrukcję. Aby położyć kres zamieszaniu, we wrześniu 2007 w parlamencie regionalnym Wielkiego Londynu (którego władzom podlega metro) zgłoszony został pomysł przemianowania jej na Church Street Market. Jak dotąd nie zapadła w tej sprawia żadna decyzja.

Wybuchy nastąpiły na stacjach:

Aldgate East

Edgware Road

King's Cross

21 lipca 2005 r. ponownie doszło do ataku terrorystycznego. Tym razem nie było zabitych, jedna osoba została ranna. Wybuchy nastąpiły na stacjach:

Oval

Warren Street

Shepherd's Bush

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)