Metro w Tokio - Polski Serwis Naukowy

Tokio – schemat linii własnych metra obu systemów

Tokio – linie metra z przechodzeniem pociągów na koleje aglomeracyjne i regionalne

Aglomeracja Tokio (południowe Kantō) z pokazaniem linii innych kolei obsługiwanych przez pociągi metra

Metro tokijskie (jap. 東京の地下鉄, Tōkyō-no Chikatetsu) tworzy sieć 13 własnych linii o łącznej długości 312,4 km. Gdyby do tej liczby dodać długość pojedynczej linii Rinkai-sen (jap. りんかい線, Rinkai-sen), odrębnej kolei, ale funkcjonującej jak metro, to długość sieci wzrosłaby do 324,6 km. Wraz z liniami kolei współpracujących, na które wjeżdżają wszystkie lub prawie wszystkie pociągi jadące liniami własnymi metra (i Rinkai-sen), system liczy 820 km. Istnieją też linie kolei aglomeracyjnych i regionalnych, na które wjeżdżają niektóre pociągi jadące liniami własnymi metra. Po ich uwzględnieniu system liczy aż 898 km (2008). Uwzględniając zatem całość sieci kolejowej obsługiwanej tymi pociągami jest to de facto najrozleglejszy system na świecie, a także jeden z najbardziej obciążonych: przewozi dziennie ok. 7,8 – 8 mln pasażerów.

Trolejbus (pop. trajtek) – drogowy pojazd komunikacji miejskiej napędzany energią elektryczną pobieraną z sieci trakcyjnej. Posiada dwa odbieraki prądu połączone z zawieszoną nad jezdnią parą przewodów. Stąd nazwa od angielskiego słowa "trolley" i końcówki "bus" od omnibus (po łacinie – dla wszystkich). W Polsce trolejbusy korzystają z prądu stałego o napięciu 600 V.
Karta magnetyczna – karta, w której nośnikiem danych jest pasek magnetyczny. Odczyt danych odbywa się przez przeciągnięcie karty w czytniku reagującym na zmiany pola magnetycznego.

Wielkość sieci metra wynika z wielkości aglomeracji tokijskiej. 23 dzielnice tradycyjnie tworzące miasto Tokio liczą 8,5 mln mieszkańców. W zurbanizowanym obszarze południowego Kantō mieszka ok. 35 mln osób, a Tokio stanowi najważniejszy, choć nie jedyny, generator ruchu. W godzinach szczytu tworzy on największe potoki na świecie – liczbę dojeżdżających codziennie do "23 dzielnic" szacuje się na 2,5 mln osób. W dużym stopniu niezależnie od metra funkcjonuje także system aglomeracyjno-regionalny sieci krajowej (kolej JR Higashi Nihon) oraz kilkanaście linii kolei prywatnych i kolei "trzeciego sektora". Pociągi JR obsługujące zarówno ruch aglomeracyjno-regionalny, jak i wewnątrzmiejski, są nawet bardziej przeciążone niż metro. Metro ma jednak swoją specyfikę: spełnia złożone funkcje według następującej hierarchii:

Port lotniczy Tokio-Haneda (?) — lotnisko położone na sztucznej wyspie na wybrzeżu Zatoki Tokijskiej w dzielnicy Ōta, w stolicy Japonii - Tokio. W latach 2002-2007 było na czwartym miejscu na świecie pod względem ruchu pasażerskiego, a w 2008 wysunęło się na trzecią pozycję.
Metro moskiewskie (ros. ГУП Московский метрополитен) liczy łącznie 298,2 km, składa się z 12 linii na których znajduje się 182 stacji. Jest najbardziej obciążonym metrem Europy, a także na świecie. Do metra w Moskwie wsiada codziennie 2.392.200 pasażerów (2002). Metro moskiewskie wyróżniają przede wszystkim stacje, których część uważana jest za wzorcowy przykład architektury socrealizmu, wnętrza stacji przypominają pałace, pod sufitami wiszą misterne żyrandole.

prowadzenie ruchu w relacjach wewnątrzmiejskich;

rozprowadzenie po mieście ruchu dochodzącego na dworce kolei JR i kolei prywatnych;

prowadzenie ruchu w relacjach między miastem i strefą podmiejską (dzięki praktyce przechodzenia pociągów na linie innych kolei).

Spośród 13 linii metra 8 ma wyloty i torowiska prowadzone na ziemi lub ponad gruntem na wiaduktach, zwykle na końcowych i początkowych odcinkach. Łącznie naziemna trasa metra ma długość ok. 32 km, co stanowi zaledwie 10% systemu metra w Tokio. Ok. 280 km (90%) trasy tokijskiego metra znajduje się w tunelach pod powierzchnią ziemi.

Zatoka Tokijska (jap. 東京湾, Tōkyō-wan?) – zatoka w południowej części regionu Kantō w Japonii, otoczona przez dwa półwyspy: Boso (prefektura Chiba) i Miura (prefektura Kanagawa). Znajdują się tu porty Tokio, Chiba, Kawasaki, Jokohama oraz Yokosuka.
Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń, nagromadzonych w skorupie ziemskiej w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych, poruszających się wzdłuż linii uskok Uwalniająca się przy tym energia w około 20% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.

W Tokio charakterystykę zbliżoną do metra ma jeszcze wiele linii innych kolei. Ich znaczenie jest ogromne, wskutek czego sama wiedza o metrze tokijskim daje tylko bardzo niekompletny obraz systemu Szybkich Kolei Miejskich (SKM) miasta i aglomeracji.

W tym haśle omówiono obie sieci metra tokijskiego oraz te SKM, których głównym zadaniem jest obsługa potrzeb miejskich. Nie omówiono natomiast linii SKM, które są częścią sieci działających w aglomeracji i regionie.

Osobny artykuł: Koleje aglomeracyjne w Południowym Kantō.

Rys historyczny

Tokio przed metrem: transport wodny na rzece Sumida, 1900

Tokio przed metrem: tramwaje i kolej elektryczna koło stacji Manseibashi na Chūō-sen, ~1925

Tokio było od dawna jednym z największych miast świata. W 1908 prefektura liczyła 2,67 mln mieszkańców. Budowę linii metra poprzedził rozwój tramwajów miejskich, ukształtowanie się podmiejskiej sieci elektrycznej kolei państwowej oraz sieci elektrycznych kolejek dojazdowych własności prywatnej.

Mewy (Laridae) - rodzina ptaków z rzędu siewkowych. Polska nazwa pochodzi od niemieckiego Möwe. Obejmuje gatunki wodne (mewy, rybitwy i brzytwodzioby) zamieszkujące cały świat.
Tokio ?/i (jap. 東京都, Tōkyō-to?) – stolica Japonii położona nad Oceanem Spokojnym (Zatoka Tokijska) na Honsiu – największej z Wysp Japońskich. Główny ośrodek największego zespołu miejskiego świata (metropolis Greater Tokyo Area), który, wraz z Jokohamą, Kawasaki, Saitamą i innymi miastami nad zatoką, skupia 32-43 mln mieszkańców.

Sieć tramwajów miejskich, elektryfikowana od 1903, była budowana w Tokio przez trzy prywatne przedsiębiorstwa. Połączyły się one w 1906, tak powstała firma została w 1911 wykupiona przez miasto. Sieć tramwajowa liczyła w latach 20. 140 km toru, zaś apogeum rozwoju osiągnęła w latach 40., osiągając 210 km toru. Tramwaje używały nietypowego toru o prześwicie 1372 mm, który przyjęła też jedna z kolejek dojazdowych – Keiō (a za nią późniejsza linia metra Shinjuku-sen). Mimo ekspansji i wielkich potrzeb przewozowych, tramwaje były niedokapitalizowane i nie mogły być rozbudowywane poza granice miasta.

Zysk - w rachunkowości jest to dodatni wynik finansowy przedsiębiorstwa lub określonej inwestycji albo pożyczki. Jego przeciwieństwem jest strata. Zysk jest wartością ekstensywną i nie określa bezpośrednio efektywności gospodarowania lub inwestowania. Wartością określającą efektywność gospodarowania i inwestowania jest rentowność.
XVIII Igrzyska Olimpijskie odbyły się w 1964 roku w Tokio (Japonia). Igrzyska w "Kraju kwitnącej wiśni" stały się imprezą łączącą tradycje ze współczesnością (zastosowano m.in. najnowsze techniki pomiarów wyników). Po wykluczeniu przez organizatorów niektórych sportowców z Indonezji oraz Korei Północnej kraje te wycofały swoje reprezentacje. MKOL nie wyraził zgody na występ ekip RPA, co było reakcją na rasistowską (w stosunku do czarnoskórej większości) politykę rządu w Pretorii.

Jednocześnie z tramwajami zaczęła się elektryfikacja kolei sieci krajowej (1904, obecna linia JR JR Chūō między Iidamachi i Nakano). W 1914 zelektryfikowano linię Tokio – Jokohama, a w 1932 ukończono budowę podstawowego układu tokijskiego węzła kolejowego, który służył również ruchowi lokalnemu. Z wyjątkiem pierwszej elektryfikacji były to inwestycje państwowe.

Metro to potoczne określenie (wywodzące się od ang. Metropolitan Railway) szybkiej kolei miejskiej, z niezależnym całkowicie lub częściowo, podziemnym korytarzem. Charakteryzuje się wysokimi peronami, wagonami jeżdżącymi pojedynczo lub w układach wielowagonowych, rozwijającymi wysoką prędkość i osiągającymi duże przyspieszenia, na torach oddzielonych od innego typu ruchu specjalną sygnalizacją. W 15 starych krajach UE istnieje obecnie przeszło 30 systemów metra, ostatnie inwestycje to systemy w: Tuluzie (1993), Neapolu (1995), Warszawie (1995), Bilbao (1997), Atenach (1998), Katanii (1999), Kopenhadze (październik 2002), Porto (grudzień 2002) i Turynie (2005).
Tramwaj (z ang. tram way - linia tramwajowa, tram - tramwaj) – pojazd szynowy służący do transportu miejskiego, poruszający się w ruchu mieszanym po jezdni lub na wydzielonym albo niezależnym torowisku. Istnieją sieci przebiegające częściowo w tunelach.

Spiritus movens pierwszej linii metra był przedsiębiorca Noritsugu Hayakawa, który, będąc pod wrażeniem kolei podziemnych stolic Zachodu, już w 1917 wystąpił z inicjatywą budowy takiej kolei w Tokio. W 1920 magistrat zatwierdził pierwszy plan budowy sieci metra, jednakże nie był w stanie sfinansować budowy. Postanowiono więc odstąpić od monopolu miasta na transport i dopuścić inwestycje prywatne. Panu Hayakawa udało się zgromadzić środki na budowę metra i już 30 września 1927 zarządzane przez niego przedsiębiorstwo Tōkyō Chika Tetsudō (pol.: Tokijska Kolej Podziemna) rozpoczęło eksploatację 2,2-kilometrowego odcinka między Asakusa i Ueno. W 1934 linia osiągnęła stację Shimbashi. Jednocześnie inne przedsiębiorstwo, Tōkyō Kōsoku Tetsudō (pol.: Tokijska Kolej Szybka), otworzyło linię podziemną Shibuya – Shimbashi, szczęśliwie budowaną wg podobnych standardów technicznych. W 1939 rozpoczęto łączną eksploatację obu linii – w ten sposób powstała obecna linia Ginza. Kolej była dochodowa i nie wymagała subsydiów publicznych.

Karta zbliżeniowa (bezstykowa) – plastikowa karta elektroniczna przypominająca fizycznie kartę płatniczą, z wbudowanym niewielkim mikroprocesorem, pamięcią i anteną.
Aglomeracja (z łac. agglomeratio – nagromadzenie) – w urbanistyce jest to obszar o intensywnej zabudowie, charakteryzujący się również dużym zagęszczeniem ludności przebywającej na danym terenie okresowo (np. w ciągu dnia) lub stale. Aglomeracje charakteryzują się dużym przepływem osób i towarów oraz znaczną wymianą usług. W brzmieniu bardziej potocznym aglomeracja jest skupiskiem sąsiadujących ze sobą miast i wsi, które stanowią wspólny organizm, poprzez zintegrowanie lub uzupełnianie się rozmaitych form infrastruktury tych miejscowości oraz wzajemne wykorzystywanie potencjałów, którymi te miejscowości dysponują.

Jednakże, na mocy ustawy z 1939, doszło do utworzenia spółki Eidan (inaczej Teito, ang. TRTA; pol.: Tokijski Zarząd Szybkiego Transportu), na którą kapitał wyłożyło państwo (66%), miasto (16,6%) oraz wspólny fundusz kolei rządowych i prywatnych (16,6%). Przejęła ona w 1941　linię metra. Po wojnie miasto chciało rozwiązania Eidan, na co nie zgodził się rząd. Eidan rozpoczęło rozbudowę metra (linia Marunouchi). Tempo prac było jednak oceniane jako niezadowalające, miastu więc udało się uzyskać zezwolenie na budowę własnej sieci – Toei. Stało się tak na podstawie rekomendacji z 1953 "Komitetu Budowlanego Stolicy Państwa" – ciała doradczego premiera. Rekomendacje zawierały też sugestię, że należy dopuścić, by dojazdowe koleje prywatne prowadziły swoje pociągi w obrębie miasta, używając linii metra. Ta sugestia wprowadziła do Tokio "metodę przechodzenia pociągów" na obce koleje. Pierwsza linia, na której ją zrealizowano, należała do Toei. W 1960 r. pociągi kolei prywatnej Keisei zaczęły na stacji Oshiage wjeżdżać na ukończony odcinek Asakusa-sen, a pociągi Toei – na linię Keisei. Od tego momentu pociągi metra pojawiają się na liniach kolejowych, które nie są w pełni bezkolizyjne w stosunku do sieci ulicznej, tworząc kolejną osobliwość systemu. Początkowo metro budowano tak, by łączyło się z liniami innych kolei, później inne koleje budowano wraz z metrem jako jego przedłużenie, finansowane z innych źródeł.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.
Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Otwarta w 1964 linia Tokyo Monorail również pełni funkcję SKM

Symbol Metra Eidan (inaczej Teito), używany do 2004

Cezurą w ekspansji sieci metra była Olimpiada 1964. W ramach przygotowań doszło do rywalizacji między Teito i Toei w budowie nowych linii, tym razem już połączonych z kolejami regionalnymi. Eidan okazało się wydajniejsze: zbudowało całą linię Hibiya, podczas gdy magistrat bezskutecznie zmagał się z ukończeniem wcześniej rozpoczętej Asakusa-sen. Hibiya-sen była pierwszą linią, na której zastosowano tor rozstawu 1067 mm. Obok systemu metra powstała też linia Tokyo Monorail do lotniska Haneda, budowana głównie przez kolej państwową i rozpoczynająca się na jej stacji Hamamatsuchō.

Terminal pasażerski to budynek lub zespół budynków, będących wydzieloną częścią portu lotniczego lub morskiego przeznaczoną do obsługi ruchu pasażerskiego i świadczącą usługi na rzecz przybywających i opuszczających port pasażerów.
Elektryfikacja - proces, mający na celu rozprzestrzenić sieć elektroenergetyczną. Elektryfikuje się miejscowości lub fabryki, doprowadzając linie elektryczne ze stacji transformatorowych. Elektryfikacją nazywa się również zakładanie sieci trakcyjnej nad torami kolejowymi lub stawianie słupów podtrzymujących linię energetyczną i odprowadzanie przewodów elektrycznych ze słupów do domów.

Eidan-Tōzai-sen z lat 60. był pierwszą linią obliczoną na maksimum przepustowości. Wprowadzono wagony z czterema parami drzwi, łączone w dziesięciowagonowe zespoły trakcyjne długości ponad dwustu metrów.

Źródłem pieniędzy na budowę metra były od 1951 obligacje transportowe oraz pożyczki, zaś po 1962 także subsydia państwowe i władz regionalnych. Na mocy prawa z 1978 r. subsydia mogą obejmować nawet 70% kosztów.

Budowa nowych linii metra, wprowadzanie autobusów (krótko używano także trolejbusów 1952-68), jak również rosnąca kongestia na ulicach, doprowadziły do upadku tramwajów. W 1967 miasto zdecydowało się na ich likwidację; większość linii skasowano w latach 1967-72.

Bilet (franc. billet) – dokument potwierdzający uprawnienie do skorzystania z określonej usługi (np. wejścia na mecz, przejazdu autobusem), za którą uiściło się opłatę przy jego nabyciu.
Klimatyzacja – proces wymiany powietrza w pomieszczeniu, mający na celu utrzymywanie zadanych warunków klimatycznych, czyli odpowiedniego zakresu temperatur i wilgotności powietrza, zapewniających dogodne warunki do pracy i funkcjonowania człowieka (warunki komfortu) lub optymalne warunki dla określonego procesu przemysłowego (np. w przemyśle elektronicznym).

W 1969 wprowadzono na Chiyoda-sen pierwsze pociągi ze sterowaniem tyrystorowym. W tym samym roku, wraz z otwarciem Eidan-Tōzai-sen metro tokijskie po raz pierwszy rozpoczęło eksploatację stacji poza obszarem miasta i prefektury tokijskiej. Na wschodniej części linii wprowadzono wówczas kursy pośpieszne. W 1997 r. wprowadzono je także na linii Toei-Shinjuku, a rok później na Toei-Asakusa-sen.

Tunel – budowla komunikacyjna w postaci długiego korytarza – podziemna lub podwodna, wykonana metodą odkrywkową lub drążenia, umiejscowiona pod przeszkodą.
Lotnisko, port lotniczy - obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne (samoloty, śmigłowce, sterowce). Ich wyposażenie zróżnicowane jest w zależności od liczby odprawianych pasażerów i przeładowywanych towarów.

W 1988 Eidan i Toei rozpoczęły eksploatację pierwszych pociągów z klimatyzacją. Od 1995 klimatyzowane są wszystkie pociągi sieci Toei, a od roku następnego także sieci Eidan. Aby zwiększyć przepustowość, w 1990 na linii Hibiya wprowadzono pierwsze pociągi z wagonami o pięciu parach drzwi.

Odbierak prądu (pantograf) – element pojazdu lub urządzenia zasilanego z zewnątrz energią elektryczną (wyłączając pojazdy zasilane kablem i z akumulatorów) stykający się z przewodem jezdnym lub szyną prądową, służący doprowadzeniu napięcia zasilającego.
Terroryzm – pojęcie najczęściej definiowane jako użycie siły lub przemocy przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie na danej grupie ludności lub państwie ustępstw w drodze do realizacji określonych celów. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych obywateli zmusić do odpowiednich zachowań.

W 1991 otwarto pierwszy odcinek linii 12 metra Toei, zbudowanej w nowej technologii silnika liniowego. Całą linię ukończono w 2000. W tym samym czasie powstawała pierwsza duża automatyczna linia metra sieci Eidan – Namboku-sen.

Obok obu sieci metra, również kolej sieci krajowej JR　JR Higashi Nihon zaczęła budować linie podziemne. Jedna z nich, Sōbu-Yokosuka-sen, jest podziemną średnicą przechodzącą przez dworzec Tōkyō, otwieraną w latach 1972-76. Druga, Keiyō-sen, jest podejściem do dworca Tōkyō zbudowanej w 1988 linii wzdłuż Zatoki Tokijskiej (1990). W latach 1995-2006 dla obsługi zabudowy powstającej na sztucznych wyspach Zatoki, powstała linia małej kolei automatycznej Yurikamome. Druga linia w tym rejonie, podziemna Tōkyō Rinkai Kōsoku Tetsudō, powstała w latach 1996-2002. Długim tunelem dysponuje też kolej Tsukuba Express, otwarta w 2005. Wszystkie te koleje pozostają poza systemami metra.

Rentowność – odzwierciedla w syntetycznej formie efektywność działania przedsiębiorstwa. Wskaźniki rentowności nazywane są także wskaźnikami zyskowności lub stopami zwrotu. Wielkości osiągnięte powinny być porównywane z poprzednimi okresami, z planem, z innymi przedsiębiorstwami. Niezbędna tutaj jest analiza przyczynowa.
Niepełnosprawność – długotrwały stan, w którym występują pewne ograniczenia w prawidłowym funkcjonowaniu człowieka. Ograniczenia te spowodowane są na skutek obniżenia sprawności funkcji fizycznych lub psychicznych. Jest to także uszkodzenie, czyli utrata lub wada psychiczna, fizjologiczna, anatomiczna struktury organizmu. Utrata ta może być całkowita, częściowa, trwała lub okresowa, wrodzona lub nabyta, ustabilizowana lub progresywna.

12 marca 1995 sekta Aum Shinrikyō dopuściła się ataku terrorystycznego na pociągi linii metra przechodzących pod dzielnicą rządową. Zginęło 12 osób, tysiące zostało poszkodowanych.

W 2000 został wprowadzony bilet Passnet, który jest kartą magnetyczną typu "stored value". W 2007 wprowadzono kartę PASMO, która jest efektem udoskonalenia systemu Passnet.

W 2004 dawny zarząd Eidan zmienił nazwę na Tōkyō Metro (wersja handlowa; oficjalnie Tōkyō Chikatetsu), a wraz z nią logo systemu. Wzięte z Ameryki stylizowane "S" (od "subway") zostało zastąpione bardziej europejskim stylizowanym "M".

Sieć kolejowa Wielkiego Tokio - złożony i bardzo rozbudowany system transportu szynowego, obsługującego ruch wewnątrz Tokio, pomiędzy centrum a dzielnicami przyległymi oraz otaczającymi je osiedlami i miastami całego regionu aglomeracji tokijskiej.
Węzeł kolejowy – wg definicji PKP PLK jest to zespół stacji i posterunków ruchu kolejowego sąsiadujących ze sobą, którego granice ustala Zarząd Spółki PKP Polskie Linie Kolejowe.

Sieć

Charakterystyczne miejsce tokijskich kolei: po lewej pociąg Marunouchi-sen przejeżdża nad kanałem Kanda-gawa, po prawej stacja Ochanomizu na liniach JR

Most Tōzai-sen na rzece Arakawa; za nim most drogowy

Stacja Kanda na Ginza-sen otwarta w 1931 r.; ze starego wystroju nie pozostało prawie nic

Ścianki bezpieczeństwa na stacji Nakano-Fujimichō, odgałęzienie Marinouchi-sen. Typowa stacja o przekroju prostokątnym, budowana odkrywkowo

Ścianki bezpieczeństwa na stacji Ōji-kamiya, Namboku-sen

Stacja Roppongi linii Toei-Ōedo: rzadki przypadek stacji budowanej tarczą. Pośrodku toru widoczna półka silnika liniowego

Każda stacja od 2004 r. ma swój kod: Meguro jest pierwszą stacją linii Mita i Namboku. Tablice, jak zwykle na kolejach w Japonii, mają nazwę pisaną pismem sylabicznym, obok chińskiego i łacińskiego oraz wymienione nazwy sąsiednich stacji. Fudō-mae leży już na linii kolei Tōkyū, bo Meguro jest stacją graniczną

Automaty biletowe na stacji Roppongi 1-chōme, Namboku-sen. Plany na górze pozwalają ustalić cenę biletu

Rogatki na stacji Nijūbashi-mae na linii Chiyoda; szersza rogatka przy okienku kontrolera służy osobom niepełnosprawnym

EZT typu "10000" Toei-Shinjuku-sen na głównej linii kolei prywatnej Keiō w zachodnich dzielnicach Tokio

EZT typu "03", wariant złożony z wagonów o pięciu parach drzwi używany na Hibiya-sen – na Tōyoko-sen kolei prywatnej Tōkyu

Wnętrze wagonu w EZT typu "6000" (sieci Eidan); przejścia międzywagonowe służą także pasażerom

Pociąg kolejki automatycznej Yurikamome

Tunel rurowy kolei Tōkyō Rinkai Kōsoku Tetsudō; średnica na tyle duża, żeby zmieściła się sieć trakcyjna

Oznakowanie wyjść na stacji Ningyōchō

Schemat linii w wagonie Hibiya-sen. Wszystkie pociągi jadące linią metra są lokalne. Widoczny wyświetlacz nazwy następnej stacji

Schemat linii w wagonie Shinjuku-sen. Na linię metra wjeżdżają pociągi lokalne i dwa rodzaje pośpiesznych, z których jeden wykonuje kursy pośpieszne także na linii metra

Wagon metra jako "mała architektura" skweru w dzielnicy Minami-Sunamachi, Kōtō-ku

Pociąg kolei sieci krajowej na linii metra: EZT typu "203" kolei JR Higashi Nihon na stacji Yoyogi-Uehara należącej do kolei prywatnej Odakyū, tory Chiyoda-sen

Wagony kolei współpracujących są podobnie rozwiązane, jak wagony metra. Po lewej typ "07" obsługujący Yūrakuchō-sen, po prawej typ "6000" kolei prywatnej Seibu oczekujące na torach postojowych

Sieć metra tokijskiego jest w zasadzie rozwiązana w układzie liniowym, choć od niedawna eksploatuje się dwa elementy układu rozgałęźnego. Linie nakierowane są przede wszystkim na obsługę historycznego śródmieścia, które generuje ruch rzędu 5 mln podróży dziennie (znaczną część tego ruchu obsługują inne koleje). Dynamika przekształceń funkcjonalnych miasta, wyrażająca się ukształtowaniem wielkich "subcentrów", ma słabe odzwierciedlenie w układzie linii – ruch generowany między nimi przejmowany jest głównie przez kolej JR. Odciążenie linii JR jest obecnie jednym z celów rozwoju sieci metra, realizowanym już przez linię okólną Ōedo oraz linię Fukutoshin, będącą na ukończeniu.

Grupa Koleje Japońskie (Japan Railways), bardziej znane jako JR, jest subsydiowaną przez rząd grupą prywatnych firm, które przejęły w 1987 większość aktywów i operacji państwowych Japońskich Kolei Narodowych (日本国有鉄道, Nippon Kokuyū Tetsudō, Japanese National Railways), w skrócie (国鉄, Kokutetsu lub JNR).
Interurban – rodzaj "lekkiej kolei" trakcji elektrycznej, służącej jako kolej dojazdowa do miast albo do dojazdów lokalnych. Sieć interurbans rozwinęła się na największą skalę w Stanach Zjednoczonych w pierwszej i drugiej dekadzie XX w. (skąd nazwa) i zaczęła zanikać już w okresie międzywojennym, wypierana przez masową motoryzację. Charakteryzowała się ona trasami o ostrzejszych spadkach i łukach niż linie kolei "ciężkiej", prowadzonymi często na poboczach dróg lub w przekroju jezdni (gł. w miastach) oraz "ciężkim" taborem złożonym głównie z czteroosiowych wagonów motorowych.

Jedną z osobliwości systemu linii własnych metra jest to, że składa się on z dwóch sieci: większej, należącej do państwowo-gminnego konsorcjum Tōkyō Metro, oraz mniejszej sieci Toei, należącej wyłącznie do miasta. Obie sieci są zintegrowane ze sobą za pośrednictwem węzłów przesiadkowych, wspólnie eksploatują też krótki odcinek trasy podziemnej.

Rozkład jazdy – opis ruchu metra, pociągów, tramwajów, trolejbusów lub autobusów wraz ze wszystkimi warunkami i informacjami istotnymi dla jego organizacji i prowadzenia. Rozkład jazdy przeznaczony do wykorzystania przez pracowników przewoźnika nazywamy służbowym rozkładem jazdy.
Winda (dźwig szybowy) – urządzenie podnoszące (dźwignica) zainstalowane na stałe, obudowane szybem (zamkniętym lub częściowo otwartym) w konstrukcji żelbetowej, murowanej lub stalowej przeszklonej lub obudowanej innymi materiałami, obsługujące ustalone poziomy, posiadające kabinę, poruszającą się pomiędzy prowadnicami, których pochylenie w stosunku do pionu wynosi mniej niż 15 stopni, służące do transportu osób lub towarów lub też samochodów.

Jedna, a formalnie dwie połączone ze sobą linie metra funkcjonują ponadto w Jokohamie. Są one wydzielone od sieci innych kolei, w tym od tokijskiego metra.

Tōkyō Metro (Tōkyō Chikatetsu)

Osobny artykuł: Tōkyō Metro.

Sieć Tōkyō Metro, zw. również Tōkyō Chikatetsu, eksploatowana jest przez Tōkyō Chikatetsu Kabushiki-gaisha (ang. Tokyo Metro Co., Ltd.) – do 2004 r. tzw. metro Eidan. Przedsiębiorstwo należy w 53,4% do państwa i w 46,6% do miasta. Na system Tōkyō Metro składają się linie: Ginza-sen, Marunouchi-sen, Hibiya-sen, Tōzai-sen, Chiyoda-sen, Yūrakuchō-sen, Hanzōmon-sen, Namboku-sen oraz　Fukutoshin-sen.

Aum Shinrikyō (jap. オウム真理教, Ōmu Shinrikyō?) (także pisownia: Om Shin Rikyo); polska nazwa: “Aum – Najwyższa Prawda”; obecna nazwa: "Aleph" – japońska sekta religijna założona w 1987 r. przez Shōkō Asaharę (prawdziwe nazwisko: Chizuo Matsumoto). W marcu 1995 r. mała grupa członków sekty dokonała w tokijskim metrze zbrodniczego zamachu przy pomocy sarinu. Śmierć poniosło 12 osób, a blisko 6 tys. odniosło poważne obrażenia z powikłaniami na długie lata.
Metro nowojorskie (ang. New York City Subway) - system podziemnej kolei miejskiej w Nowym Jorku. Ma 468 stacji, 26 linii o łącznej długości trasy 369 km i 1056 km długości toru. Dziennie przewozi ok. 5,2 mln osób (2008). Jest drugą po londyńskim metrze najdłuższą siecią metra na świecie, czwartą pod względem rocznej ilości przewożonych pasażerów (1,4 miliarda pasażerów w 2005 r.) oraz drugą najstarszą w USA (starsze jest tylko metro w Bostonie. Metro nowojorskie jest jedną z trzech sieci metra na świecie pracujących 24 godziny na dobę. Opłaty za przejazd dokonuje się za pomocą karty MetroCard. Współpracująca sieć PATH, łączy Manhattan z Jersey City, Hoboken, Harrison oraz Newark, składa się ona z 22,2 km torów.

Sieć Tōkyō Metro liczy 9 linii na trasach 203,4 km i 168 stacji (średnio stacja co 1,2 km). Dziennie przewozi średnio 5,9 mln pasażerów (2005/06). Roczna praca przewozowa: 16 506 mln pasażerokm. Firma, jako jeden z bardzo niewielu systemów metra, jest rentowna – w roku 2004/05 przyniosła ponad 43,5 miliarda jenów zysku.

Premiera Japonii wyznacza cesarz po desygnowaniu go przez parlament Japonii (jap. 国会, Kokkai?) spośród swoich członków. Następnie, po otrzymaniu wotum zaufania w Izbie Reprezentantów, obejmuje on swój urząd. Premier, jako szef gabinetu, wyznacza i dymisjonuje ministrów stanu. Obecny urząd premiera działa na mocy konstytucji z 1946.
Logo - graficzny znak towarowy spełniający rolę marketingową a jednocześnie informacyjną, poprzez skrótowe, ale łatwo zauważalne i łatwo zapamiętywane przedstawienie symbolu firmy, instytucji, organizacji, lub też (np. flaga europejska) jakiejś idei, pomysłu, ale także mogące spełniać rolę jako charakterystyczne oznaczenie czegoś, czyli spełniające rolę znaku informacyjnego.

Toei Chikatetsu

Osobny artykuł: Toei Chikatetsu.

Sieć Toei Chikatetsu, eksploatowana przez Tōkyō-to Kōtsū Kyoku (ang.: Transportation Bureau of Tokyo Metropolitan Government – TBTMG, czyli wydział transportu tokijskiego magistratu). Sieć należy w całości do miasta. Toei zajmuje się również eksploatacją systemu autobusów miejskich i jednej linii tramwajowej, która się zachowała z wielkiej sieci funkcjonującej przed budową metra. Na sieć Toei Chikatetsu składają się cztery linie: Asakusa-sen, Mita-sen, Shinjuku-sen oraz Ōedo-sen.

Toei Chikatetsu (jap. 都営地下鉄, Toei Chikatetsu), to (obok Tōkyō Metro) jedna z dwóch sieci metra tokijskiego, eksploatowana przez Tōkyō-to Kōtsū Kyoku (東京都交通局, ang.: Transportation Bureau of Tokyo Metropolitan Government - TBTMG, czyli wydział transportu tokijskiego magistratu). Sieć należy w całości do miasta. Toei zajmuje się również eksploatacją systemu autobusów miejskich i jednej linii tramwajowej, która się zachowała z wielkiej sieci funkcjonującej przed budową metra.
Estakada (z fr. Estacade) – droga transportowa (np. na terenie fabryki pomiędzy halami produkcyjnymi, placami składowymi itp., na terenie fortu lub pomiędzy fortami itd.) prowadzona ponad terenem na specjalnie pobudowanej w tym celu konstrukcji wsporczej (na słupach połączonych pomostami). Estakady mają znaczną długość i buduje się je, gdy nie można wybudować nasypu.

Sieć Toei Chikatetsu liczy 109 km tras, na których znajduje się 106 stacji (średnio stacja co 1,0 km). Dziennie przewozi się średnio 2,09 mln osób (2004/05). Roczna praca przewozowa: 5294 mln pasażerokm.

Tōkyō Rinkai Kōsoku Tetsudō

Kolej Tōkyō Rinkai Kōsoku Tetsudō, dla której przyjęto angielską nazwę Tokyo Waterfront Rapid Transit, eksploatuje jedną podziemną linię prowadzoną pod kompleksem najlepiej zagospodarowanych sztucznych wysp na Zatoce Tokijskiej. Linia ta, określana jako　Rinkai-sen, liczy 12,2 km (siedem stacji, średnio co 1,7 km), ma tor 1067 mm i zasilanie górne =1500 V. Na wschodnim krańcu komunikuje się z linią JR Keiyō i metrem, na zachodnim jest podłączona do linii JR Saikyō, za pośrednictwem której co drugi pociąg osiąga tokijskie subcentra na pętlicy JR Yamanote. Na Rinkai-sen kursują także pociągi kolei sieci krajowej JR. Linia jest elementem wielkiego projektu urbanistycznego zagospodarowania obszaru "Tōkyō Rinkai / Tokyo Waterfront" jako jedna z dwóch SKM łączących go z miastem. W odróżnieniu od kolejki automatycznej Yurikamome, jest ona właściwie pełnogabarytowym ("ciężkim") metrem, choć formalnie pozostaje osobną koleją tzw. "trzeciego sektora".

Sejsmograf (gr.) – urządzenie do wykrywania i rejestracji drgań skorupy ziemskiej (przemieszczeń i wielkości) wywołanych wstrząsami naturalnymi lub sztucznymi.
Keisei (jap. 慶政, Keisei, ur. 1189, zm. 11 listopada 1268) - mnich buddyjski okresu Kamakura. Członek wspólnoty sōgya (sangha). Starszy brat Michiie Kujō.

Kolej przewozi 164 tys. pasażerów dziennie.

Tōkyō Monorail

Tōkyō Monorail jest drugą najdłuższą (po Osaka Monorail i najbardziej obciążoną koleją jednoszynową na świecie. Jest ona typu siodłowego; dwutorowa linia liczy 17,8 km i ma 10 stacji (stacja średnio co 1,9 km). Choć kolej została zbudowana dla obsługi lotniska Haneda bez przystanków pośrednich, obecnie służy też mieszkańcom pasa nowej zabudowy nadbrzeżnej. Trasa przebiega nad ulicami i kanałami przybrzeżnymi. Przedłużenie linii dokonane po oddaniu do użytku nowych terminali lotniska, wzbogaciło ją o odcinki podziemne.

Ōsaka Monorail (jap.: 大阪モノレール), pełna oficjalna nazwa 大阪高速鉄道 Ōsaka Kōsoku Tetsudō (pol.: "Szybka Kolej Osaki") - kolej jednoszynowa typu siodłowego funkcjonująca w północno-wschodniej części aglomeracji Osaki na fragmencie obwodnicy autostradowej.
Układ trójfazowy - rodzaj układu, który składa się z 3 obwodów elektrycznych prądu przemiennego, w których napięcia przemienne źródeł o jednakowej wartości i częstotliwości są przesunięte względem siebie w fazie o 1/3 okresu. Napięcia układu wytwarzane są w jednym źródle energii elektrycznej, prądnicy lub generatorze fazowym.

Kolej przewozi dziennie ok. 300 tys. pasażerów. Obecnie należy w większości do JR Higashi Nihon. Gdyby jej trasę doliczyć do ogólnej długości sieci metra, wyniosłaby ona niemal 342,4 km.

Oprócz Tōkyō Monorail w mieście i aglomeracji funkcjonują jeszcze dwie jednoszynowe kolejki rozrywkowe: Ueno Monorail (podwieszona) oraz Disney Resort Train w Disneylandzie (siodłowa). Ponadto, na terenie Prefektury Tokio (Tōkyō-to) istnieje Tama Toshi Monorail (siodłowa), a w miastach Chiba i Fujisawa – linie kolei podwieszonych. Trzy ostatnie stanowią formę SKM.

Silnik liniowy - to silnik elektryczny generujący ruch postępowy. Taki rodzaj ruchu uzyskano dzięki zmianie topologicznej rozmieszczenia uzwojeń. W elektrycznym silniku obrotowym umieszczone one były równolegle do osi obrotu wirnika, a w silniku liniowym umieszczone są prostopadle do kierunku ruchu.
Subwencja (łac. subventio – zapomoga) – nieodpłatna i bezzwrotna pomoc finansowa udzielana najczęściej przez państwo podmiotom (np. jednostkom samorządu terytorialnego, prywatnym przedsiębiorstwom, organizacjom społecznym i osobom fizycznym) dla poparcia ich działalności.

Yurikamome

Yurikamome-sen (oznaczenie "U") – formalnie, Tōkyō Rinkai Shinkōtsū Rinkai-sen (pol.: linia Rinkai Kolej Automatyczna Nabrzeża Tokio) – to ogumiona mała kolej automatyczna łącząca Shimbashi w centrum Tokio z zespołem usługowo-mieszkaniowym Odaiba, połozonym na sztucznych wyspach Zatoki Tokijskiej. Linia długości 14,7 km (16 stacji; stacja średnio co 980 m) jest całkowicie nadziemna, spektakularnie prowadzona mostem Rainbow Bridge (pol.: "Most Tęczy"). Zasilanie prądem trójfazowym 600 V 50 Hz. Otwarto ją w 1995 r. (przedłużenie w 2006) jako kluczowy element programu zagospodarowania terenu wydartego Zatoce. "Yurikamome" to japońska nazwa mewy.

Region Kantō (jap. 関東地方, Kantō-chihō?) jest krainą geograficzną we wschodniej Japonii na wyspie Honsiu. Region ten obejmuje następujące prefektury: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Tokio, Chiba i Kanagawa.
Obligacja – papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Są to papiery masowego obrotu, występują więc w seriach. W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają ich posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach. Obligacje reprezentują prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek, co oznacza, iż przyznają identyczne uprawnienia.

Yurikamome jest najbardziej znaną kolejką automatyczną regionu południowego Kantō. Oprócz niej funkcjonuje jeszcze kilka, z których porównywalnej wielkości jest linia w Jokohamie (Kanazawa Seaside Line) oraz linia w Saitamie (New Shuttle).

Kolejka przewozi dziennie ok. 92 tys. osób (2006). Stanowi rodzaj "lekkiego metra". Gdyby linię włączyć do ogólnej długości sieci tokijskiego metra, to liczyłaby ona 357 km.

Nippori-Toneri Liner

Nippori-Toneri Liner, to mała kolej automatyczna długości 9,7 km, budowana przez miasto od 2003 r. nad ulicą Ogubashi-dōri na północ od stacji JR Nippori. Otwarta 30 marca 2008 r. Trasa na betonowej estakadzie, przeznaczona dla lekkiego taboru ogumionego; zasilanie prądem trójfazowym 600 V 50 Hz. Kolej ma skrócić czas przejazdu ze słabo obsługiwanych przez SKM dzielnic północnych z obecnych 60 min. autobusem w szczycie do 20 min. Pierwotnie przewidywano na tej osi linię klasycznego metra, ale koncepcję tę zmieniono wobec spodziewanego braku odpowiedniej liczby pasażerów. Po doliczeniu trasy Nippori-Toneri Liner do ogólnej sieci metra i pozostałych kolejek działających na podobni z metrem, łączna trasa całego systemu wynosiłaby 366,8 km.

W 1872 otwarto pierwszą linię kolejową pomiędzy Shimbashi (Tokio) a Jokohamą, a w 1874 między Osaką i Kobe. Oba odcinki połączono linią Tōkaidō-honsen
Stacja węzłowa – rodzaj stacji kolejowej, z której wybiegają co najmniej trzy szlaki kolejowe, czyli możliwy jest wyjazd w co najmniej trzech kierunkach.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)