Miary pruskie i niemieckie - Polski Serwis Naukowy

Miary pruskie i niemieckie – pruski system miar wprowadzono ustawą z 6 maja 1816 do stosowania w Prusach od 1817. Z biegiem czasu stosowanie systemu rozszerzano na inne kraje niemieckie oraz ziemie zaboru pruskiego. Od 1884 system obowiązywał w całym Cesarstwie Niemieckim. Prócz oficjalnego systemu w obrocie prywatnym wolno było stosować miary używane wcześniej

Chełmno (niem.: Culm, Kulm, łac. Culmen) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia. W pobliżu most przez Wisłę na trasie drogi krajowej nr 1 (E75) Cieszyn – Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu ziemia chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie - tzw. chełmińskie, w 1233).

Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.

Podstawowe jednostki

miary długości

handlowe

1 linia = 0,00217916(6)... m

1 cal = 12 linii = 0,02615 m

1 stopa pruska = 12 cali = 0,3139 m

1 łokieć berliński (miara podstawowa) = 2 1/8 stopy = 0, 6669 m

drogowe i rolne

Rynek w Chełmnie. Na ścianie ratusza, pomiędzy oknami parteru, widoczny jest wzorzec pręta chełmińskiego

1 stopa pruska albo reńska = 0,3139 m

1 krok (Schritt) = 3 stopy = 0,9417 m

1 pręt pruski albo reński = 4 kroki = 12 stóp = 3,766 m

1 pręt chełmiński (Alt culmische rute) = 4,325 m

1 mila pruska = 2000 prętów = 7532,5 m

górnicze

1 cal lachtrowy = 0,02615 m

1 achtel = 10 cali = 0,2615 m

1 sążeń górniczy = 8 achteli = 2,092 m

rolne miary powierzchni

1 pręt kwadratowy = 14,18 m

1 morga reńska (miara podstawowa) = 180 prętów kwadratowych = 2553,21 m

1 włóka = 30 morgów = 76 597,6 m

miary objętości

ciał sypkich

1 kwarta berlińska = 64 cale sześcienne = 1,145 l

1 garniec berliński (miara podstawowa) = 3 kwarty = 3,435 l

1 ćwiertnia berlińska = 4 garnce = 13,74 l

1 pruska stopa sześcienna = 9 garnców 30,09 l

1 korzec berliński = 4 ćwiertnie = 54,961 l

1 beczka = 4 korce = 219,85 l

1 małdrat = 3 beczki = 660 l

1 winspel = 2 małdraty = 1319 l

1 łaszt = 3 winspele = 3957 l

płynów

1 kwarta berlińska = 1,145 l

1 anker = 30 kwart = 34,35 l

1 wiadro berlińskie = 2 ankery = 68,7 l

1 om = 2 wiadra = 137,4 l

1 okseft = 1,5 oma = 206 l

budowlane

Schachtruthe - prostopadłościan o wymiarach 1 pręt x 1 pręt x 1 stopę = 144 stopy sześcienne = 4,45 m³

miary masy

lata 1817-1858

1 łut = 0,01462 kg

1 funt (miara podstawowa) = 32 łuty = 0,4677 kg

1 cetnar = 110 funtów = 51,45 kg

1 łaszt okrętowy = 36 4/11 cetnara = 1870,8 kg

lata 1858-1884

1 łut = 0,0167 kg

1 funt = 30 łutów = 0,5 kg

1 cetnar = 100 funtów = 50, 0 kg

Zobacz też

Systemy miar stosowane na ziemiach polskich

Miary staropolskie - przegląd historyczny

Źródło

Donald Fenna Jednostki miar, Świat Książki 2004, ISBN 83-7391-320-3