Miary staropolskie - Polski Serwis Naukowy

Miary staropolskie inaczej miary warszawskie – system miar Rzeczypospolitej wprowadzony 6 grudnia 1764.

Nazwa miary staropolskie została przyjęta później, dla odróżnienia od miar nowopolskich. System wywodził się ze stosowanych wcześniej miar i miał unifikować miary w Rzeczypospolitej. Z powodu stosowania nadal w wielu miejscach jednostek lokalnych i niedokładnego określenia wielu nowych jednostek nie udało się przeprowadzić skutecznej unifikacji.

Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.

Kilogram – jednostka masy, jednostka podstawowa układu SI, oznaczana kg. Jest to masa międzynarodowego wzorca (walca o wysokości i średnicy podstawy 39 mm wykonanego ze stopu platyny z irydem) przechowywanego w Międzynarodowym Biurze Miar w Sèvres koło Paryża. Wzorzec kilograma został usankcjonowany uchwałą I Generalnej Konferencji Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) w 1889.

W okresie zaborów miary staropolskie zastąpiono w Galicji w 1801 miarami galicyjskimi, w zaborze pruskim w 1817 miarami pruskimi i niemieckimi, w Królestwie Polskim w 1817 miarami nowopolskimi.

Podstawowe jednostki

miary długości

handlowe

1 cal (palec) = 0,0248 m

1 dłoń = 3 cale = 0,0744 m

1 ćwierć = 2 dłonie = 1/4 łokcia (stąd nazwa) = 0,1489 m

1 sztych = 8 cali = 0,1985 m

1 stopa = 1,5 sztycha = 12 cali = 0,2978 m

1 łokieć (miara podstawowa) = 2 stopy = 0,5955 m

1 sążeń = 3 łokcie = 1,787 m

rolne i drogowe

1 łokieć = 0, 5955 m

1 krok geometryczny (miara podstawowa) = 3,75 łokcia = 2,2333 m

1 pręt = 2 kroki = 4,4665 m

1 laska = 2 pręty = 8,933 m

1 sznur (sznur mierniczy) = 5 lasek = 44,665 m

1 staje = 3 sznury = ok. 134 m

rolne miary powierzchni (dwa systemy)

I. system

1 kopanka = 19,95 m²

1 laska kwadratowa = 4 kopanki = 79,8 m²

1 kwadratowy pręt większy = 2,5 laski kwadratowej = 199,5 m²

1 wiertel = 18 kwadratowy pręt większy = 3591 m²

1 morga (miara podstawowa) = 1 2/3 wiertela = 5985 m²

1 łan frankoński = 43,2 morgi = 258 554 m²

II. System

1 kopanka = 19,95 m²

1 kwadratowy pręt większy 10 kopanek = 199,5 m²

1 kwadratowy sznur mierniczy = 10 prętów kwadratowych = 1995 m²

1 morga chełmińska (miara podstawowa) = 3 sznury kwadratowe = 5985 m²

1 włóka chełmińska = 30 morgów = 179 550 m²

1 łan królewski (rewizorski) = 3 włóki = 538 649 m²

miary objętości

ciał sypkich

1 kwarta = 0,9422 l

1 garniec (miara podstawowa) = 4 kwarty = 3,7689 l

1 miarka (faska) = 4 garnce = 15,0756 l

1 ćwiertnia = 2 miarki = 30,15 l

1 półkorzec (korczyk) = 2 ćwiertnie = 60,30 l

1 korzec = 2 półkorce = 120,6 l

1 łaszt = 30 korcy = 3618 l

cieczy

1 kwarta = 0,9422 l

1 garniec (miara podstawowa) = 4 kwarty = 3,77 l

1 konew = 5 garncy = 18,8445 l

1 beczka = 14,4 konwi = 271,36 l

miary masy

1 łut = 0,0127 kg

1 grzywna (marka) = 16 łutów = 0,2026 kg

1 funt (miara podstawowa) = 2 grzywny = 0,4052 kg

1 kamień = 32 funty =12,976 kg

1 cetnar = 5 kamieni = 64,80kg

Zobacz też

Systemy miar stosowane na ziemiach polskich

Źródło

Donald Fenna Jednostki miar, Świat Książki 2004, ISBN 83-7391-320-3