Wojewoda śląski Michał Grażyński, marsz. Edward Śmigły-Rydz i gen. Władysław Bortnowski w Czeskim Cieszynie 12 października 1938

Michał Tadeusz Grażyński (ur. 12 maja 1890, zm. 10 grudnia 1965) – kapitan rezerwy piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, społeczny i harcerski, doktor filozofii i prawa. Długoletni wojewoda śląski.

Dzieciństwo i młodość

Urodził się w Gdowie na terenie ówczesnych Austro-Węgier jako siódme dziecko Michała Kurzydło i Marianny z domu Zastawniak. Jego ojciec był kierownikiem czteroklasowej szkoły ludowej, natomiast matka zmarła trzy lata po urodzeniu Michała. W momencie urodzin nosił rodzinne nazwisko Kurzydło, które gdy miał sześć lat zmieniono pod naciskiem drugiej żony jego ojca Antoniny z domu Broniowskiej na Grażyński (od tytułu ulubionego przez jego starszą siostrę Marię poematu Adam Mickiewicza Grażyna). Data urodzin jest sporna, najprawdopodobniej prawdziwa jest data 12 marca, zaś funkcjonująca w wielu publikacjach data 12 maja jest pomyłką, ale nie prostowaną przez samego Grażyńskiego z racji zbieżności z datą przewrotu majowego z 1926 roku. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim, otrzymując w roku 1913 doktorat z filozofii za rozprawę na temat historii systemu monetarnego w Polsce Jagiellonów.

I wojna światowa

W 1913 r. rozpoczął pracę jako nauczyciel w gimnazjum w Stanisławowie, został jednak wkrótce po wybuchu I wojny światowej zmobilizowany do wojska austro-węgierskiego jako podporucznik rezerwy. W 1915 roku został ciężko ranny w walkach na froncie rosyjskim i resztę wojny spędził w służbie garnizonowej w Krakowie.

Służba w Wojsku Polskim i udział w powstaniach śląskich

W 1918 wstąpił do Wojska Polskiego i służył w stopniu porucznika w pionie wywiadowczo-propagandowym (Oddział II Sztabu Generalnego WP). Był zaangażowany w przygotowania do plebiscytu na Spiszu i Orawie, a następnie w przygotowania do plebiscytu na Górnym Śląsku jako członek Komendy Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Uczestniczył jako zastępca szefa sztabu Dowództwa Ochrony Plebiscytu w II powstaniu śląskim i jako szef sztabu grupy „Wschód” w III powstaniu śląskim. W trakcie akcji plebiscytowej i III powstania używał pseudonimu „Borelowski”. Był jednym z przywódców najbardziej nieprzejednanego kręgu przywódców powstania, dążącej od początku do rozstrzygnięć militarnych i walki do ostatecznego zwycięstwa. Krąg ten, skupiony w sztabie grupy „Wschód” był posądzany o próbę puczu w ostatnich dniach III powstania, który miał na celu mianowanie na wodza powstania kpt. Karola Grzesika. Wydarzenia te zapoczątkowały głęboki personalny i polityczny konflikt Grażyńskiego z Wojciechem Korfantym. Zweryfikowany został w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów rezerwy piechoty.