Michael Nyman - Polski Serwis Naukowy

Michael Nyman (ur. 23 marca 1944 w Londynie) – kompozytor brytyjski o częstochowskich korzeniach, związany z minimalizmem muzycznym.

W latach 1961-1965 studiował kompozycję oraz grę na fortepianie i klawikordzie w Royal Academy of Music; w latach 1964-1967 muzykologię w King's College w Londynie. Między 1968 a 1978 r. pracował jako krytyk muzyczny. To on jako pierwszy użył w 1968 roku terminu "minimalizm w muzyce" (w recenzji "The Great Digest" Corneliusa Cardewa dla magazynu "The Spectator"). W 1974 roku napisał książkę pt. Experimental Music: Cage and Beyond, w której analizował wpływ Johna Cage'a na kompozytorów muzyki poważnej. Od 1976 roku działa jako kompozytor: zafascynowany jednocześnie minimalizmem oraz muzyką barokową, próbuje połączyć je nowym językiem muzycznym. Tworzy dzieła orkiestrowe, kameralne, chóralne oraz opery.

Sopran – najwyższy głos żeński. Zwykle obejmuje skalę - w muzyce chóralnej - od c1 do a2 (zobacz oktawa). Od solistek wymaga się zazwyczaj c3, rzadziej cis3, d3 czy es3, a od niektórych rodzajów głosu nawet dźwięków e3 czy f3.

Minimalizm – nurt w muzyce współczesnej zainicjowany w latach 60. XX wieku. Minimalizm w muzyce wywodzi się z tych samych źródeł, co odpowiadający mu nurt minimalizmu w innych dziedzinach sztuki, głównie w plastyce. Pierwszy raz terminu "minimalizm w muzyce" dla określenia tego nurtu muzycznego użył w 1968 roku krytyk muzyczny i pianista (tworzący później jako kompozytor minimalistyczny) Michael Nyman w recenzji "The Great Digest" Corneliusa Cardewa dla magazynu "The Spectator".

Wiele jego prac zawiązanych jest z dziełami Petera Greenawaya, z którym współpracował przy jedenastu filmach (w tym do kilku krótkometrażowych) w latach 1976-1991. Wielką popularność przyniosła mu ścieżka filmowa do Fortepianu Jane Campion. Otrzymał za nią m.in. nagrodę Australijskiej Akademii Filmowej, nagrodę krytyków z Chicago oraz nominację do Złotego Globu. Pisał muzykę także dla innych hollywoodzkich produkcji, m.in. do filmu Gattaca - szok przyszłości (nominacja do Złotego Globu) oraz do Końca romansu Neila Jordana. Inni reżyserzy, dla których komponował to: Volker Schlöndorff (Król Olch) oraz Michael Winterbottom (Wonderland i Królowie życia). Współpracował także z Damonem Albarnem przy muzyce do filmu Drapieżcy Antonii Bird.

Klawikord - najstarszy instrument klawiszowy strunowy, wynaleziony w XIV wieku. Struny wprawiane są w drgania za pomocą tangentów (listewek), które naciskają i dzielą struny po przyciśnięciu klawiszy. Powoduje to, że dźwięk wydawany przez klawikord jest bardzo cichy. Klawikord jest znacznie mniejszy od klawesynu, ma też tylko jedną klawiaturę o zakresie 4 oktaw. Kolejna różnica w stosunku do klawesynu to sposób wydobywania dźwięku. Struny klawesynu są szarpane, co daje nieporównywalną do klawikordu, ostrzejszą barwę dźwięku oraz brak możliwości gradacji dynamicznej w zależności od siły uderzenia w klawisz. Struny klawikordu są uderzane przez tangenty bezpośrednio za pomocą dwuramiennej dźwigni klawiszowej, przez co otrzymuje się barwę nadzwyczaj delikatną, ale przez to słabą dynamicznie, za to z możliwością stałej kontroli natężenia dźwięku w funkcji siły uderzenia w klawisz. Pochodzący od starożytnego monochordu, klawikord rozpowszechnił się w I połowie XVI wieku, ale wskutek ograniczonych możliwości muzycznych oraz niskiego natężenia dźwięku zawsze pozostawał w cieniu klawesynu i generalnie służył jako instrument do ćwiczeń. Pod koniec XVIII wieku ceniony był wysoko za swe możliwości dynamizacyjne, a także dzięki szczególnym możliwościom wibracyjnym. Wielkimi miłośnikami klawikordu byli Johann Sebastian Bach i jego syn Carl Philipp Emanuel Bach.

Volker Schlöndorff (ur. 31 marca 1939 w Wiesbaden) – niemiecki reżyser filmowy. Działa w Niemczech i USA. W filmach przeciwstawia humanizm i wrażliwość moralną jednostki tradycji niemieckiego rygoru i presji autorytetów (Niepokoje wychowanka Törlessa (1966) według Roberta Musila, Utracona cześć Katarzyny Blum (1975) według Heinricha Bölla).

Wśród różnorodnych prac Nymana znalazła się także muzyka do gry komputerowej "Enemy Zero".

Pośród jego niefilmowych dzieł szerzej znany jest "Noises, Sounds & Sweet Airs" (1994) – utwór na sopran, alt, tenor i zespół instrumentalny (oparty na muzyce Nymana do opery-baletu "La Princesse de Milan"), "Ariel Songs" (1990) na sopran i zespół, "MGV" (Musique à grande vitesse; 1993) na zespół, a także koncerty fortepianowe (oparte na ścieżce do Fortepianu), koncerty klawesynowe, koncerty na puzon oraz saksofon, kilka utworów na kwartet smyczkowy oraz opera Człowiek, który pomylił żonę z kapeluszem (The Man Who Mistook His Wife for a Hat; 1986), która opierała się na przypadku opisanym przez Olivera Sacksa.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Michael Winterbottom, (ur. 29 marca 1961 w Blackburn) – brytyjski reżyser i producent filmowy. Absolwent anglistyki na Uniwersytecie oksfordzkim. W kierunku filmowym studiował w Bristolu i Londynie . W roku 1993 za film "Love Lies Bleeding" otrzymał Silver Award na Nowojorskim Festiwalu Telewizyjnym. Jest także współwłaścicielem wytwórni filmowej Revolution Films .

Wiele utworów Nyman stworzył z myślą o własnym zespole – Michael Nyman Band – który powstał w 1976 roku, przy okazji wystawiania dla Teatru Narodowego w Londynie "Il Campiello" Carlo Goldoniego. Z myślą o aranżacji pieśni do spektaklu Nyman zebrał bardzo ciekawe instrumentarium: obok średniowiecznych instrumentów, takich jak rebeka i szałamaja, pojawiły się bardziej nowoczesne, np.: saksofon sopranowy i banjo. Celem było uzyskanie maksymalnie głośnego dźwięku bez wzmacniania. Później zespół przekształcił się w pełni wzmacniany skład, który tworzyły: kwartet smyczkowy, trzy saksofony, puzon basowy, gitara basowa oraz fortepian. Skład ten jednak bardzo się zmieniał i rozszerzał zależnie od wykonywanych utworów.

Fortepian – klawiszowy, młoteczkowy, strunowy instrument muzyczny. Współczesny fortepian dysponuje skalą od A2 (niektóre modele C2) do c5 (88 dźwięków/klawiszy).

Koncert fortepianowy - koncert instrumentalny przeznaczony do wykonania na fortepianie (lub fortepianach) z akompaniamentem orkiestry (najczęściej symfonicznej) zbudowany przeważnie z 3 części (w formie cyklu sonatowego). Wyewoluował bezpośrednio z barokowych koncertów klawesynowych (klawesyn został w XVIII wieku wyparty przez fortepian, zarówno w muzyce solowej jak i zespołowej).