Michael Ventris - Polski Serwis Naukowy

Michael George Francis Ventris (ur. 12 lipca 1922 w Wheathampstead, Hertfordshire, zm. 6 września 1956 koło Hatfield, Hertfordshire) – angielski architekt i lingwista, który wraz z Johnem Chadwickiem odczytał tzw. pismo linearne B, którym posługiwali się Achajowie.

Biografia

Michael Ventris był synem brytyjskiego oficera i Polki Dory Ventris (właśc. Anna Dorota Janasz). Już jako dziecko wyróżniał się talentem językowym. W wieku sześciu lat samodzielnie nauczył się języka polskiego. Będąc w Gstaad w Szwajcarii, gdzie chodził do szkoły poznał niemiecki (w tym szwajcarską odmianę tego języka) i francuski. Szkołę średnią kończył w Londynie (uczęszczał do Stowe School). Tam też nauczył się języka starogreckiego i łaciny. Znał też nowogrecki, włoski i szwedzki.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Hieroglify (z gr. ἱερογλυφικά hieroglyphika, dosł. "święte znaki") – najwcześniejszy rodzaj pisma starożytnego Egiptu, obok pisma hieratycznego i demotycznego. Nazwa wywodzi się (podobnie jak nazwa władcy - faraona) z greki i oznacza święte znaki.

Po śmierci ojca w 1938 r. Dora Ventris otrzymywała wsparcie finansowe od rodziny z Polski. Jednak wybuch wojny w 1939 r. uniemożliwił dalszą pomoc finansową. Pogorszenie sytuacji finansowej, a także w krótkim odstępie śmierć najpierw męża, a później ojca Dory (podczas I wojny światowej straciła także brata) i powołanie Michaela do wojska sprawiło, że Dora Ventris wpadła w depresję i popełniła samobójstwo w lipcu 1940 przedawkowując barbiturany.

Samogłoski to głoski, przy powstawaniu których uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie.

Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

W 1940 r. Michael Ventris zaczął studiować architekturę w Architectural Association School. W 1942 r. poślubił Lois Knox-Niven (zm. 1988), z którą miał dwójkę dzieci: Nikki (1942-1984) i Tessę (1946-). Podczas wojny przez cztery lata (1942-1946) służył w RAF-ie jako nawigator bombowca (szkolenie odbywał w Kanadzie). Krótko po wojnie służył w Niemczech, tam też nauczył się języka rosyjskiego.

Zaburzenia depresyjne – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych, charakteryzujące się obniżeniem nastroju, obniżeniem napędu psychoruchowego, zaburzeniem rytmów okołodobowych i lękiem.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W 1948 r. ukończył rozpoczęte przed mobilizacją studia z architektury. Jako architekt pracował w Szwecji latem 1947. W 1949 r. pracował jako architekt w grupie powołanej przez Ministerstwo Edukacji, której zadaniem było projektowanie nowych szkół. Zginął 6 września 1956, kiedy wracając do domu w nocy, jego samochód zderzył się z zaparkowaną ciężarówką na Great North Road koło Hatfield. Okoliczności jego śmierci nie do końca są jasne, przypuszcza się, że popełnił samobójstwo, jednak jest to niepotwierdzona hipoteza. W 1957 r. powstał Fundusz im. Michaela Ventrisa, który przyznaje nagrody Michael Ventris Award for Architecture i Michael Ventris Memorial Award for Mycenaean Studies dla najlepszych młodych architektów i archeologów specjalizujących się w badaniach cywilizacji Mykeńczyków.

Kultura minojska, kultura kreteńska – jedna z najstarszych kultur epoki brązu w obszarze Morza Śródziemnego powstała na Krecie około 3000 r. p.n.e. Odkryta i poznana dokładniej dopiero na początku XX wieku dzięki pracom wykopaliskowym prowadzonym przez archeologa Arthura Evansa. Wielu historyków uważa, że Kreta odgrywała ważną rolę w handlu cyną (stanowiącą jeden ze składników do produkcji brązu) we wschodniej części Morza Śródziemnego.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Wyrożnienia:

1954 Doktorat honoris causa Uniwersytetu w Uppsali,

1955 członek Niemieckiego Towarzystwa Archeologicznego,

1955 Order of British Empire,

1956 członek Architectural Association Research.

Historia odczytania pisma linearnego B

Na początku XX w. angielski archeolog Sir Arthur Evans rozpoczął prace wykopaliskowe w Knossos, starożytnym mieście położonym na wyspie Krecie. Podczas tych prac odkrył znaczną ilość glinianych tabliczek zapisanych nieznanym wcześniej pismem. Evans wkrótce odkrył, że pismo na starszych tabliczkach różniło się od pisma z tabliczek późniejszych. Te pierwsze Evans nazwał pismem linearnym A. Pismo na młodszych tabliczkach, których było dużo więcej, zostało nazwane pismem linearnym B. Evans poświęcił kilkadziesiąt najbliższych lat na odszyfrowanie obu rodzajów pisma, jednak bez rezultatu.

Spółgłoska to dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).

Architektura (gr. αρχιτεκτονική architektonike) – czynność projektowania i konstruowania budynków oraz innych struktur przez osobę lub komputer, głównie dla zapewnienia schronienia. Szersza definicja często włącza projekt całości otoczenia od skali makro, czyli jak budynek zintegruje się z otoczeniem, do skali mikro, czyli detale architektoniczne i konstrukcyjne, czasami meble miejskie. Jako zajęcie, architektura to rola osób i komputerów zapewniających usługi architektoniczne. Jako dokumentacja, zazwyczaj bazuje na rysunkach, architektura definiuje charakter budynku. Architekci za główne zadanie mają zapewnienie potrzeb przestrzennych i mieszkaniowych w pewnych grupach przez kreatywne organizowanie materiałów oraz komponentów, biorąc pod uwagę masę, przestrzeń, formę, głośność, teksturę, strukturę, światło, cień, materiały, program oraz pragmatyczne elementy takie jak: koszt, limity technologiczne i konstrukcyjne, aby osiągnąć równowagę z funkcjonalnym, ekonomicznym oraz często z artystycznymi i estetycznymi aspektami. To odróżnia architekturę od inżynierii.

Za część problemów związanych z odczytaniem pisma linearnego należy winić samego Evansa. Archeolog ten bardzo mocno wierzył, że cywilizacja kreteńska, z którą związane było pismo linearne B, używała do pisania hipotetycznego języka, który został przez niego nazwany minojskim (nazwa pochodzi od mitycznego władcy wyspy Minosa). Dzięki swoim ogromnym wpływom w świecie akademickim Evans skutecznie odcinał od badań tych, którzy dopuszczali możliwość jakoby pismo linearne B mogło mieć jakieś związki z językiem greckim, pomimo pewnych przesłanek wskazujących na słuszność tej hipotezy.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Język nowogrecki, język grecki nowożytny, albo greka nowożytna, również: demotyk(a), po grecku: Νεοελληνική – język indoeuropejski, używany współcześnie w Grecji (ok. 11 mln mówiących) i na Cyprze (ok. 750 tys.). Jest on jednocześnie językiem urzędowym tych państw (na Cyprze obok tureckiego).

W 1936 r. w jednym z publicznych odczytów Arthura Evansa wziął udział czternastoletni wówczas Michael Ventris, który dzięki matce, która często zabierała go do British Museum dość wcześnie zainteresował się archeologią. Mając lat siedem przeczytał książkę o hieroglifach napisaną po niemiecku. Wykład Evansa na temat cywilizacji minojskiej i związanego z nią pisma linearnego rozbudził zainteresowanie Ventrisa tą tematyką do tego stopnia, że w 1940 r. prestiżowe czasopismo archeologiczne American Journal of Archeology opublikowało jego pierwszy artykuł naukowy na ten temat. Aby opublikować ten artykuł Ventris musiał zataić swój wiek, ponieważ miał wówczas osiemnaście lat i obawiał się, że nikt nie potraktuje go poważnie. W artykule tym wysunął hipotezę, że język minojski jest spokrewniony bardziej z językiem etruskim niż z greckim, popierając tym samym tezę Evansa.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Hipoteza (gr. hypóthesis – przypuszczenie) – osąd, który podlega weryfikacji. Zdanie, które stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami, propozycja twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku.

W tym samym roku zmarł Arthur Evans, co umożliwiło innym badaczom uzyskać dostęp do oryginalnych tabliczek z Knossos. Jedną z tych osób była Alice Kober, filolog klasyczny z Brooklyn College. Zauważyła ona, że w niektórych słowach zapisanych pismem linearnym B zmieniają się ich końcówki – deklinacja taka jest cechą charakterystyczną języków takich jak łacina czy greka. Podążając tym śladem, Michael Ventris skonstruował serię siatek łączących znaki z tabliczek ze spółgłoskami i samogłoskami (pomysł konstrukcji siatek pochodził od Alice Kober, Ventris tylko go rozszerzył). W między czasie Vetris starał się dowiedzieć jak najwięcej o strukturze języka Mykeńczyków.
Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).

Samolot bombowy (bombowiec) – rodzaj samolotu wojskowego, którego podstawowym przeznaczeniem jest niszczenie obiektów naziemnych lub jednostek pływających nieprzyjaciela za pomocą bomb, ewentualnie pocisków rakietowych.

Niektóre z tabliczek z pismem linearnym B zostały odkryte na kontynencie, i dlatego były powody aby wierzyć, że pewne łańcuchy znaków zawarte na kreteńskich tabliczkach były nazwami własnymi. Ventris założył, że nazwy własne pojawiające się na tabliczkach są w rzeczywistości nazwami miast znajdujących się na wyspie. To przypuszczenie okazało się poprawne. Wykorzystując je Ventris szybko wykazał, że język pisma linearnego B był językiem greckim (choć jeszcze na początku lat 50. odnosił się do tego pomysłu sceptycznie), co obaliło ostatecznie hipotezę Evansa o tym, że cywilizacja minojska była cywilizacją odrębną od wówczas istniejących. 1 lipca 1952 w wywiadzie udzielonym BBC Ventris ogłosił z całą pewnością, że język pisma linearnego B jest archaiczną greką, starszą od języka Homera o pięćset lat. Informacja ta zaskoczyła środowisko uczonych, większość z nich uznała wiadomość za absurdalną. Jedną z tych osób był ekspert od klasycznej greki John Chadwick, jednak po zapoznaniu się z wynikami badań Ventrisa nie tylko stał się jego orędownikiem, ale przyczynił się także do dalszych postępów w badaniach, ponieważ znajomość starogreckiego przez Ventrisa okazała się niewystarczająca. Wyniki swoich prac opublikowali w trzytomowej monografii Documents in Mycenean Greek opublikowanej w 1956 r. (już po śmierci Ventrisa).
I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Pismo linearne A było używane w starożytnej Krecie. Prawdopodobnie wywodzi się od najstarszego pisma tej cywilizacji, jakim było kreteńskie pismo hieroglificzne.

Literatura

Biografia:

Andrew Robinson, The Man Who Deciphered Linear B: The Story of Michael Ventris, (Thames & Hudson, 2002)
Historia odczytania pisma linearnego B:

John Chadwick, Michael Ventris Evidence for Greek Dialect in the Mycenaean Archives w Journal of Hellenic Studies nr 73, s. 86-103 z 1953 roku.

John Chadwick, Michael Ventris Documents in Mycenean Greek, (Cambridge,1956)

John Chadwick The Decipherment of Linear B, (Cambridge University Press, pierwsze wydanie 1958, wielkorotnie wznawiana), istnieje też wydanie polskie zatytułowane: Odczytanie pisma linearnego B (PWN, 1964)

Simon Singh The Code Book (1999), wyd. pol. Księga szyfrów, (Albatros, 2001), ISBN 83-88087-45-2

Linki zewnętrzne

Strona poświęcona pismu linearnemu B

Listy Michaela Ventrisa

Informacje o życiu i pracy M. Ventrisa (PDF)