Michaił Giełowani - Polski Serwis Naukowy

Michaił Giełowani (gruz. მიხეილ გელოვანი, ros. Михаил Георгиевич Геловани, ur. 6 stycznia 1893, zm. 21 grudnia 1956 w Moskwie) – radziecki aktor gruzińskiego pochodzenia, znany z występów w roli Józefa Stalina.

Życiorys

Giełowani urodził się w 1893 roku w rosyjskiej Gruzji; pochodził ze starej, książęcej rodziny. W 1913 roku miał miejsce jego sceniczny debiut w lokalnym teatrze. Po I wojnie światowej występował w Tbilisi, a od 1924 roku także w filmach, z których cztery wyreżyserował.

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.

Język gruziński (gruz. ქართული ენა, kartuli ena) – język południowokaukaski, używany przez ok. 4,2 mln osób głównie w Gruzji, gdzie jest językiem urzędowym, oraz przez dalsze 2,5 mln w Turcji, Rosji, USA i Europie, jak też przez niewielkie grupy w Iranie (tj. Gruzini ferejdańscy) i Azerbejdżanie (Ingilojcy). Jest też używany jako język literacki przez zamieszkujące Gruzję niewielkie wspólnoty etniczne, nie posiadające piśmiennictwa we własnych językach: przez Swanów, Megrelów i Lazów.

W 1937 roku wyjechał do Moskwy, gdzie wystąpił jako Stalin w sztuce Nikołaja Pogodina Człowiek z karabinem. Podjęcie się zagrania roli Stalina było ryzykowne, wcześniej żaden aktor tego nie robił. Istniały również niesprawdzone pogłoski, mówiące o śmierci kilku malarzy, u których Stalin zamówił portrety, ale nie był z nich zadowolony. Sztuka okazała się jednak sukcesem i Giełowaniemu powierzono występ w filmowej adaptacji, a Stalin nakazał, aby Giełowani miał wyłączność na odgrywanie jego osoby w kinie. Granie Stalina wiązało się dla Giełowaniego z przywilejami i prestiżem. W latach 1941–1949 Giełowani odebrał cztery Nagrody Stalinowskie i został uhonorowany tytułem Ludowego Artysty ZSSR w 1950 roku. W czasie jednej z audiencji u Stalina Giełowani poprosił go o zgodę na czasowe zamieszkanie w podmoskiewskiej daczy przywódcy, by lepiej się wczuć w rolę. Stalin nie był przeciw, ale zaproponował zacząć wczuwanie się od pobytu w Kraju Turuchańskim, gdzie przed rewolucją bolszewicką przebywał na zesłaniu.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Gruzini (gruz.: ქართველები - Kartwelebi) − naród kartwelski, zamieszkujący głównie Gruzję (4 mln), a także Turcję (1,5 mln), Rosję 300 tys. oraz Stany Zjednoczone (140 tys.). Posługuje się językiem gruzińskim, który należy do kartwelskiej rodziny językowej. Dominującym wyznaniem wśród Gruzinów jest prawosławie.

Po śmierci Stalina (w 1953 roku) jego kariera dobiegła końca – zakazano mu występów w filmach, wiele z nich wycofano z obiegu, a z tych, których to nie dotknęło, usunięto sceny z Giełowanim jako Stalinem. Zmarł w osamotnieniu w Moskwie w 1956 roku, dokładnie w urodziny Stalina.

Ludowy Artysta ZSRR (ros. Народный артист СССР) – tytuł honorowy, nadawany wybitnym twórcom sztuki teatralnej (scenicznej), kinowej i muzycznej narodów ZSRR. Został ustanowiony decyzją Centralnego Komitetu Wykonawczego 13 stycznia 1937 roku. Nadawano go do 21 grudnia 1991 roku. Ogółem otrzymało go 1006 (wg niektórych źródeł 1007) osób. Tytuł ten był najwyższym wyróżnieniem w dziedzinie muzyki oraz sztuki teatralnej, filmowej i cyrkowej.

Nikołaj Pogodin (ur. 16 listopada 1900 - zm. 19 września 1962) - właśc. Nikolaj Fedorovič Pogodin, rosyjski dramaturg, autor wielu popularnych utworów scenicznych, m.in.: " Aristokraty" (1934), trylogia rewolucyjna "Człowiek z karabinem" (1937, wystawienie polskie 1952), "Kremlowskie kuranty" (1939, wystawienie polskie 1962) i "Trzecia patetyczna" (1958, wystawienie polskie 1961). Zasłużył się dla teatru radzieckiego kilkunastoma sztukami, szczególnie sztuką agitacyjną odwołującą się do zwycięskiej Wielkiej Rewolucji Październikowej - "Człowiek z karabinem" na trwałe zapisał się w repertuarze teatru nie tylko radzieckiego.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Zdjęcie Michaił Giełowani

Michaił Giełowani w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)

Uwagi

Kwestia daty urodzenia Stalina, zarówno dziennej i rocznej, nie jest do końca wyjaśniona (→ szczegóły).