Michaił Kutuzow - Polski Serwis Naukowy

Michał Iłłarionowicz Kutuzow, obraz R. M. Wołkowa

Obelisk w Bolesławcu - miejscu śmierci

Pomnik Kutuzowa w Petersburgu (1837).

Michaił Iłłarionowicz Goleniszczew-Kutuzow (ros. Михаил Илларионович Голенищев-Кутузов, ur. 16 września 1745 w Petersburgu, zm. 28 kwietnia 1813 w Bolesławcu) – rosyjski dowódca, od roku 1812 książę smoleński, a 31 sierpnia 1812 generał feldmarszałek, wolnomularz

Bitwa pod Krasnym rozegrała się w dniach 15 listopada do 18 listopada 1812 pomiędzy wycofującą się z Rosji Wielką Armią Napoleona (60 000 żołnierzy) i rosyjskimi oddziałami Kutuzowa (70 000 żołnierzy).

Aleksander I Pawłowicz (Александр I Павлович) (ur. 12/23 grudnia 1777 w Petersburgu, zm. 19 listopada/1 grudnia 1825 w Taganrogu) – cesarz Rosji od 1801, król Polski od 1815 (Królestwo Kongresowe), syn Pawła I z dynastii Romanowów, starszy brat księcia Konstantego oraz Mikołaja, swojego następcy na tronie Rosji.

Uważany powszechnie za architekta klęski kampanii rosyjskiej Napoleona. Niesłusznie, gdyż twórcą strategii polegającej na wciągnięciu Wielkiej Armii w głąb Rosji i jej późniejszym zniszczeniu był poprzednik Kutuzowa - Barclay de Tolly . Kutuzow pozostaje jednak jednym z głównych autorów tego sukcesu.

Fiodor Rostopczyn (ros. Фёдор Васи́льевич Ростопчи́н) - ur. 23 marca 1763 w obwodzie orłowskim, zm. 30 stycznia 1826 w Moskwie. Rosyjski polityk, Wicekanclerz Rosji w latach 1799-1801. W roku 1799 uzyskał tytuł hrabiowski wraz z nadaniem odmiany herbu Kur.

Aleksandr Wasiljewicz Suworow (ros. Алекса́ндр Васи́льевич Суво́ров) (ur. 24 listopada 1729 w Moskwie, zm. 18 maja 1800 w Sankt Petersburgu) – książę italski 1799, książę Sardynii, hrabia Rymnika 1789, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, rosyjski generalissimus 1799, marszałek polny Austrii. Dowódca i teoretyk wojskowy. Był sławny ze względu na odniesione sukcesy militarne.

Urodził się w rodzinie generała porucznika inżyniera. Ukończył z wyróżnieniem Szlachecką Szkołę Oficerską Artylerii w 1759 i pozostał w niej jako wykładowca matematyki. W 1761 chorąży i dowódca kompanii Astrachańskiego pułku piechoty. Od 1762 kapitan i adiutant generał gubernatora w Rewlu. W l. 1764 - 1765 dowodził pododdziałami i działał przeciwko wojskom konfederatów polskich.

Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – ponadnarodowy ruch etyczny o swoistych strukturach organizacyjnych (m.in. trójkąty, loże, obediencje), który swe pryncypia i idee wyraża za pośrednictwem rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Kolorytu masonerii dodaje wielka liczba legend i spiskowych teorii na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Uczestnik wojen z Turcją. W czasie wojny 1768-1774 na stanowiskach sztabowych- uczestnik walk koło Riaboj Mogiły, Łargi,Kałudze i innych. W lipcu 1774 roku, dowodząc batalionem w bitwie pod wsią Szumy (obecnie Kutuzowka) na południe od Ałuszty został ranny i stracił prawe oko.

W 1784 mianowany na stopień generała majora i wyznaczony na dowódcę formułującego się Bugskiego Korpusu Strzeleckiego, z którym brał udział w wojnie rosyjsko-tureckiej 1787-1792, walcząc u boku Aleksandra Suworowa. Był doradcą Suworowa. Odznaczył się m.in. pod Oczakowem w roku 1788, gdzie dowodził 6 kolumną i gdzie był powtórnie ranny oraz podczas zdobycia twierdzy Izmaił w roku 1790, potem w bitwach pod Babadagiem i Maczinem. W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1792 dowódca korpusu. Brał udział w bitwie pod Dubienką. W latach 1794 - 1795 poseł nadzwyczajny Rosji w Konstantynopolu. Doprowadził do zawarcia przez Rosję kilku korzystnych umów politycznych i gospodarczych. W 1794 wyznaczony na dyrektora Lądowego Szlacheckiego Korpusu Kadetów. W l. 1795 - 1799 naczelny dowódca i inspektor wojsk rosyjskich w Finlandii. Wykonywał także szereg zadań dyplomatycznych m. in. rozmowy z Prusami i Szwedami.

Ludwik Hass (ur. 18 listopada 1918 w Stanisławowie, zm. 8 kwietnia 2008 w Warszawie) – polski historyk, marksista-trockista, współpracownik pism: Rzeczywistość i "Dalej!" oraz Nurtu Lewicy Rewolucyjnej.

Bitwa pod Borodino (ros. Бородинское сражение, we Francji znana jako Bataille de la Moskova) została stoczona w dniach 5-7 września 1812 roku pomiędzy armią francuską dowodzoną przez Napoleona Bonaparte, a rosyjską, dowodzoną przez Michaiła Kutuzowa. W jej wyniku Kutuzow wycofał wojska z pola walki, otwierając tym samym Napoleonowi drogę do Moskwy.

W 1798 mianowany generałem piechoty. Później generał gubernator na Litwie (1799 - 1801) i w Petersburgu (1801 - 1802). W 1802 w opałach - zdymisjonowany. Zwolnił się ze służby i był w stanie spoczynku.

W sierpniu 1805 w czasie wojny rosyjsko-austriacko-francuskiej 1805 wyznaczony na naczelnego dowódcę wojsk rosyjskich skierowanych do pomocy Austrii. Kiedy dowiedział się, w czasie dyslokacji armii , o kapitulacji armii austriackiej gen. Macka pod Ulm rozpoczął marsz - manewr od Brna do Ołomuńca i wyprowadził wojska rosyjskie spod uderzenia przeważających sił Francuzów, odnosząc w czasie odwrotu kilka zwycięstw lokalnych nad siłami korpusu francuskiego.

Bitwa pod Ulm - bitwa stoczona pod Ulm w dniach 8 do 15 października 1805 pomiędzy oddziałami francuskiej Wielkiej Armii dowodzonej przez Cesarza Napoleona I a silami austriackimi dowodzonymi przez generała Karla Macka von Leiberich. Oddziały francuskie liczyły około 150 tys żołnierzy. Siły austriackie 72 tys. Klęskę poniosły oddziały austriackie, zginęło około 12 tys. żołnierzy (straty francuskie ok. 3 tys. żołnierzy), ponad 35 tysięcy trafiło do niewoli. Ponadto oddziały koalicji francuskiej zdobyły 65 armat.

Wojna rosyjsko-turecka 1768-1774 – wojna pomiędzy cesarstwem rosyjskim a imperium osmańskim, doprowadziła do zdobycia przez Rosję południowej Ukrainy, Krymu i północnego Kaukazu.

Przedstawił plan działania przeciwko wojskom Napoleona, jednak car Aleksander I go nie przyjął pod wpływem austriackich doradców.

Oponent błędnego planu bitewnego wojsk rosyjskich w bitwie pod Austerlitz (1805). Bitwa przyniosła klęskę wojsk rosyjsko-austriackich. Pomimo klęski pod Austerlitz wyprowadził część wojsk i uchronił je od całkowitej zagłady. Nie patrząc na to znowu znalazł się w opałach ze strony cara Aleksandra I. Wyznaczany na podrzędne stanowiska: generał gubernatora w Kijowie 1806 - 1807, dowódcę korpusu w Mołdawii 1808, generał gubernatora na Litwie 1808 - 1811.

Bitwa nad Berezyną – bitwa, która miała miejsce w dniach od 25 do 29 listopada 1812 roku nad rzeką Berezyną Dnieprową koło Borysowa (obecnie Białoruś).

Bitwa pod Austerlitz, zwana także bitwą trzech cesarzy – jedna z najważniejszych bitew wojen napoleońskich i decydująca bitwa wojny z III koalicją antyfrancuską, stoczona 2 grudnia 1805 między francuską Wielką Armią a połączonymi armiami, austriacką i rosyjską.

W związku z nadchodzącą wojną z Napoleonem, zatem koniecznością zakończenia wojny z Turcją 1806 - 1812 car 7 marca 1811 wyznaczył Kutuzowa na naczelnego dowódcę Armii Mołdawskiej. Kutuzow nie przyjął dotychczasowej taktyki prowadzenia wojny, która sprowadzała się do zajęcia i utrzymania twierdz oraz kordonowych pozycji wojsk. Stworzył manewrowe korpusy i rozpoczął wiosenną kampanię 1811 aktywnymi działaniami.

Bolesławiec Śląski (niem. Bunzlau) – gmina miejska w województwie dolnośląskim, w powiecie bolesławieckim, na prawym brzegu rzeki Bóbr, na południowym krańcu Borów Dolnośląskich. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego. Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 40 021 mieszkańców.

Michaił Barclay de Tolly (ros. Михаил Богданович Барклай-де-Толли, Michaił Bogdanowicz Barklay de Tolly) (ur. 24 grudnia 1761 Pamūšis ; zm. 26 maja 1818 Wystruć) – rosyjski generał-feldmarszałek (od 1814) i minister wojny w czasie wyprawy Napoleona na Moskwę w 1812 r.

22 lipca pod Ruszczukiem odniósł zwycięstwo, a w październiku okrążył i wziął do niewoli pod Swobodzą całą armię turecką - Armię Naddunajską. Za to zwycięstwo był nagrodzony tytułem hrabiego - 12 października 1811. Będąc doświadczonym dyplomatą wynegocjował i podpisał wygodny dla Rosji Bukareszteński pakt pokojowy - 12 maja 1812, za który otrzymał tytuł najjaśniejszego księcia - 29 lipca 1812.

Order św. Jerzego, pełna nazwa: Wojskowy Order św. Męczennika Zwycięskiego Jerzego (ros. Военный Орден Св. Великомученика и Победоносца Георгия) – carski rosyjski order wojskowy, jedno z najwyższych rosyjskich odznaczeń, od 1992 odnowiony jako najwyższe odznaczenie wojskowe Rosji, pod nazwą Order św. Jerzego (Орден Святого Георгия).

Wojna rosyjsko-turecka 1787-1792 – wojna pomiędzy Imperium Rosyjskim a imperium osmańskim, które chciało odzyskać ziemie utracone w 1774, po przegranej wojnie z Rosją.

Na początku wojny ojczyźnianej 1812 wyznaczony na dowódce pospolitego ruszenia Petersburga, a następnie Moskwy. Po wycofaniu wojsk rosyjskich ze Smoleńska 8 sierpnia wyznaczony na naczelnego dowódcę wojsk rosyjskich. 17 sierpnia przybył na pole walki przejął dowództwo armii rosyjskiej z rąk ówczesnego ministra wojny Barclaya de Tolly i podjął decyzje o wydaniu bitwy pod Borodino na 26 sierpnia. Poniósł porażkę, jednak bitwa w zasadzie była nierozstrzygnięta, gdyż armia rosyjska nie została rozbita. Brak sił nie pozwolił na przeprowadzenie kontrnatarcia. Dążąc do ratowania reszty sił podjął decyzję o wycofaniu kontynuując strategię Barclaya de Tolly wciągnięcia Francuzów w głąb Rosji, wyczerpania sił i przygotowania własnego przeciwuderzenia. Bez walk oddał Moskwę. Decyzja ta była wówczas krytykowana przez część generalicji. O samym Kutuzowie tak się wypowiedział Rostopczyn, gubernator Moskwy: "...podczas dziwacznej wymiany zdań, ujawniającej całą małostkowość, niekompetencję i tchórzostwo naczelnego wodza naszych armii". Kutuzow wykonał jednak marsz manewr z drogi na Riazań na drogę do Kaługi. Zatrzymał armie w obozie w Taturino pod Moskwą, gdzie zmobilizował nowe siły i uzupełnił środki. 6 października pod Tarutinem odniósł zwycięstwo nad korpusem francuskim i zmusił Napoleona do przyspieszenia wycofania wojsk z Moskwy. Zagrodził pod Małojarosławcem drogę na południe wojskom francuskim, zmusił je do wycofania po zniszczonej drodze smoleńskiej. Napierając na nieprzyjaciela odniósł kilka zwycięstw nad wycofującymi się wojskami Napoleona m. in. pod Wiaźmą i Krasnym. Nad rzeką Berezyną rozbił główne siły Napoleona.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Piotr Aleksandrowicz Rumiancew hrabia 1744(ros. Пётр Александрович Румянцев-Задунайский) (15 stycznia 1725 Moskwa - 19 grudnia 1796 Taszań, obecnie Pierejasław-Chmielnicki Ukraina), rosyjski generał-feldmarszałek 1770.

Za kampanię 1812 otrzymał tytuł księcia smoleńskiego - 6 grudnia 1812 i został nagrodzony najwyższym odznaczeniem rosyjskim orderem św. Jerzego I stopnia. Idąc za wycofującymi się wojskami francuskimi dotarł do Polski.

Na początku 1813 dowodził wojskami rosyjskimi w Polsce i Prusach z zadaniem ostatecznego rozgromienia wojsk Napoleona. Śmierć przerwała wykonanie tych zadań. Ciało Kutuzowa zabalsamowano i przewiezione do Petersburga, gdzie został pochowany w soborze Kazańskim.

Wychowany na naukach P. Rumiancewa i A. Suworowa był przeciwnikiem kordonu i taktyki linearnej. Był zwolennikiem szybkiego i zaskakującego manewru. W kampanii 1812 pokazał do czego prowadzi strategiczna defensywa, manewr i kontrofensywa.

W b. ZSRR istniał order Kutuzowa I i II stopnia 21 lipca 1942 i III stopnia 8 lutego 1943.

Bibliografia

Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 14 Moskwa 1973, Mała Encyklopedia Wojskowa t. 2 MON Warszawa 1970.

Przypisy

Ludwik Hass, Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, 1982, s. 243.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Michaił Kutuzow

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Michaiła Kutuzowa