Mihály Vörösmarty - Polski Serwis Naukowy

Mihály Vörösmarty

Mihály Vörösmarty [ˈmihaːj ˈvørøʃmɒrti] (ur. 1 grudnia 1800 w Puszta-Nyék; zm. 19 listopada 1855 w Peszcie) – węgierski poeta, pisarz i tłumacz.

Mihály Vörösmarty urodził się w szlacheckiej, katolickiej rodzinie, jego ojciec był zarządcą u Nadasdych. Mihály uzyskał staranne wychowanie u cystersów w Székesfehérvár i u pijarów w Peszcie. Śmierć ojca w 1811 spowodowała ruinę materialną rodziny i skrajną biedę. Vörösmarty zdołał jednak dzięki pracy jako guwerner u Perczelich opłacić swe akademickie wykształcenie w Peszcie.

Guwernantka - nauczycielka domowa, czasem pełniąca również rolę ochmistrzyni. W Polsce guwernantkom powierzano zazwyczaj naukę i wychowanie młodszych dzieci, w wieku przedszkolnym. Najważniejszym przedmiotem nauczanym przez guwernantki i guwernantów były podstawy języka francuskiego. Stanowisko guwernantki było często jedynym sposobem zarobkowania dla niezamożnych a wykształconych niezamężnych kobiet.

Sándor Petőfi (ur. 1 stycznia 1823 w Kiskőrös - zm. prawdopodobnie 31 lipca 1849 w Segesvár, dzisiejsza Sighişoara) - poeta węgierski, ideowy przywódca młodzieży budapeszteńskiej, uczestnik powstania węgierskiego.

Niespełniona miłość do Etelki Perczel sprawiła, że Vörösmarty bez pamięci oddał swój poetycki talent w służbę patriotyzmu. Z tego czasu pochodzi Szózat ("Wezwanie", 1826), które stało się węgierską pieśnią narodową, dramat "Salomon" i epos Zalán futása ("Ucieczka Zalana", 1824) – perełka węgierskiej literatury, która stanowi granicę pomiędzy literaturą oświecenia i romantyzmu na Węgrzech. To za jej sprawą Vörösmarty został uznany przez Karola Kisfaludyego i innych romantyków za jednego z czołowych przedstawicieli tego prądu. Mimo tego z publikowanych utworów mógł sobie pozwolić tylko na bardzo skromne życie.

William Szekspir (ang. William Shakespeare; ur. prawdopodobnie 23 kwietnia 1564, data chrztu: 26 kwietnia 1564, miejsce ur. Stratford-upon-Avon, zm. 23 kwietnia 1616 tamże) – angielski poeta, dramaturg, aktor. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru.

Cystersi (łac. Cistercienses, pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis, skrót OCist.) – zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) (obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium - to określenie z kolei pochodzi od sformułowania cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)"). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115).

Mihály Vörösmarty

W okresie od 1823 do 1831 napisał 4 dramaty i 8 małych powieści, między innymi Cserhalom (1825) i A két szomszédvár ("Sąsiednie zamki", 1831).

Po założeniu Węgierskiej Akademii Nauk Vörösmarty został w 1830 powołany na członka jej oddziału filologicznego, a następnie, po Karolu Kisfaludym, na jej dyrektora z roczną pensją w wysokości 500 forintów.

Był jednym z założycieli Towarzystwa Kisfaludyego oraz czasopism Athenäum i Figyelmezö. Pierwsze z nich stało się najważniejszym czasopismem beletrystycznym, drugie zaś wiodącym czasopismem krytyk literackich.

Romantyzm (z fr. romantisme, od roman – powieść, opowieść) – epoka w historii sztuki i literatury, trwająca od lat 90. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku. Romantyzm był ruchem ideowym, literackim i artystycznym, który rozwinął się początkowo w Europie i wyrażał się w poezji, malarstwie i muzyce.

Forint (węg. magyar forint) to oficjalna waluta Węgier. Kod walutowy wg ISO 4217: HUF. Po raz pierwszy pojawił się na Węgrzech w XIII. wieku. Od 1868 do 1892 był węgierskim odpowiednikiem austriackich guldenów (w ramach monarchii austro-węgierskiej) i dzielił się na 100 krajcarów. W 1892 w jego miejsce pojawiła się korona węgierska (równa 100 fillérom), w 1926 zastąpiona pengő.

Od 1830 do 1843 poświęcił się głównie dramatowi, tworząc m. in. Vérnász ("Krwawe wesele", 1833), ale pisał też patriotyczne wiersze, m.in. Az elhagyott anya ("Opuszczona matka", 1837) i Az uri hölgyhöz ("Dla szlachetnej damy", 1841). Po zawarciu w 1843 małżeństwa z Laurą Csajághy napisał cykl wierszy erotycznych.

Oświecenie, określane często jako wiek rozumu – nurt kulturalny oraz okres w historii Europy przypadający na lata 1688-1789. W rozumieniu szerszym: epoka w dziejach kultury europejskiej między barokiem a romantyzmem.

Károly Kisfaludy (ur. 5 lutego 1788, Tét; zm. 21 listopada 1830, Pest) – węgierski dramaturg, jeden z ważniejszych poetów węgierskiego romantyzmu, brat Sándora Kisfaludyego.

Od 1848 tłumaczył wraz z Janosem Aranyem i Sandorem Petőfim dzieła Shakespeare'a. Jego dziełem jest przekład dramatów Juliusz Cezar i Król Lear.

Podczas rewolucji na Węgrzech w 1848 Vörösmarty był zastępcą Jankovicia w parlamencie, a w 1849 został sędzią Sądu Najwyższego. Narodowa katastrofa – klęska rewolucji marcowej lat 1848-49 – dotknęła go boleśnie i zmusiła do krótkiej emigracji. Po powrocie 1850 na Węgry był przepełniony głęboką melancholią. Ostatni wielki wiersz – A vén cigány ("Stary cygan") napisał w 1854.

Węgry (węg. Magyarország) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej, od 1955 członek ONZ, od 1999 członek NATO, od 2004 członek Unii Europejskiej.

Vörösmarty zmarł w 1855 w Peszcie, w tym samym domu, w którym 20 lat wcześniej zmarł Károly Kisfaludy. Pogrzeb Vörösmartyego odbył się 21 listopada 1855 i był ogłoszony dniem żałoby narodowej. Dziś jego imieniem nazwany jest jeden z głównych placów w centrum Budapesztu. Przy tym placu zaczyna się pierwsza linia metra.

Galeria pomników Vörösmartyego

Link zewnętrzny

Wybór wierszy