Mihai Eminescu - Polski Serwis Naukowy

Mihai Eminescu (ur. 15 stycznia 1850 w Botoszanach, zm. 15 czerwca 1889 w Bukareszcie) – rumuński romantyczny poeta, nowelista oraz dziennikarz, często uznawany za najpopularniejszego i najbardziej wpływowego rumuńskiego poetę. Wśród najpopularniejszych prac można znaleźć Luceafărul ("Gwiazda wieczorna") czy też Listy. W swojej poezji często odwoływał się do metafizyki, mitologii i historii. Na jego pracę silny wpływ miał niemiecki filozof Arthur Schopenhauer. Eminescu działał w literackiej społeczności Junimea oraz pracował jako redaktor Timpul, oficjalnej gazecie Partii Konserwatywnej.

Ogrody Cişmigiu – publiczny park w centrum Bukaresztu, w Rumunii, najstarszy i największy (17 ha) park w mieście. Główne wejścia znajdują się przy Pałacu Creţulescu oraz przy Bulwarze Elżbiety (Bulvardul Elisabetei).
Theodor Rosetti (4 maja 1837 - 17 lipca 1932) był rumuńskim pisarzem, dziennikarzem i politykiem, który pełnił funkcję premiera Rumunii pomiędzy 13 kwietnia 1888 a 11 kwietnia 1889 roku.

Biografia

Pomnik Eminescu w Montrealu, 2004

Rodzina

Ojcem Eminescu był Gheorghe Eminescu z Călineşti, rumuńskiej wioski w regionie Suczawy, w Bukowinie, która wówczas była częścią Cesarstwa Austriackiego. Przekroczył granicę Mołdawii i osiedlił się w Ipoteşti, blisko Botoszan. Ożenił się z Ralucą Iuraşcu, dziedziczką starej, mołdawskiej arystokratycznej rodziny.

Petre P. Carp (ur. 29 czerwca 1837 w Jassach – zm. 19 czerwca 1919 w Ţibăneşti) – rumuński polityk konserwatywny i krytyk literacki. Dwukrotny premier Królestwa Rumunii (1900–1901 i 1911–1912). Przywódca Partii Konserwatywnej w latach 1907–1912. Zwolennik przystąpienia do I wojny światowej po stronie państw centralnych.
Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Wczesne lata

Mihail (jak podaje świadectwo chrztu) lub też Mihai (popularniejsza forma w użyciu) urodził się w Botoszanach, w Mołdawii w Rumunii. Dzieciństwo spędził w Botoszanach i w Ipoteşti, w domu swojej rodziny. Od 1858 do 1866 roku uczęszczał do szkoły w Czerniowcach. 4. klasę ukończył jaką piąty spośród 82 studentów, następnie przez dwa lata uczęszczał do gimnazjum.

Arthur Schopenhauer (ur. 22 lutego 1788 w Gdańsku, zm. 21 września 1860 we Frankfurcie nad Menem) – filozof niemiecki, przedstawiciel pesymizmu w filozofii.
X Wojna rosyjsko-turecka – konflikt między Rosją a Wielką Portą w latach 1877-1878. Na frontach działania wojenne toczyły się od 24 kwietnia 1877 do 31 stycznia 1878.

Pierwsze ślady twórczości Eminescu pochodzą z 1866 roku. W styczniu tego roku zmarł rumuński nauczyciel Aron Pumnul i jego studenci opublikowali pamflet Lăcrămioarele învăţăceilor gimnaziaşti (Łzy gimnazialistów), w którym to pojawia się poemat zatytułowany La mormântul lui Aron Pumnul (Nad grobem Arona Pumnula) podpisany przez "M. Eminovici". 25 lutego jego poemat De-aş avea (Gdybym miał) został opublikowany w literackim magazynie Iosifa Vulcana – Familia – w Peszcie. To wydarzenie rozpoczęło serię publikacji (a także okazjonalnie tłumaczeń z języka niemieckiego).

Nicolae Iorga, właśc. Nicolas Jorga (ur. 17 stycznia 1871 r. w Botoszanach, zm. 27 listopada 1940 r. w Strejnic, okręg Prahova) - był rumuńskim historykiem, krytykiem literackim, pamiętnikarzem, dramaturgiem, poetą i politykiem.
Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

W 1867 roku Eminescu przyłączył się do trupy Iorgu Caragiale jako urzędnik i sufler. W następnym roku przeniósł się do trupy Mihai Pascaly. Obie należały do jednych z najlepszych trup teatralnych swoich czasów. Wkrótce Eminescu zamieszkał w Bukareszcie, gdzie pod koniec listopada został urzędnikiem i kopistą Teatru Narodowego. W tym czasie kontynuował pisanie i publikowanie poematów. Aby spłacić swoje mieszkanie, przetłumaczył setki stron książki Heinricha Theodora Rotschera, jednak nigdy nie udało mu się dokończyć tej pracy. W tym samym czasie zaczął pisanie swojej noweli Geniu pustiu (Zmarnowany geniusz), która została opublikowana pośmiertnie w 1904 w nieskończonej formie.

Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
Wysoka Porta, Porta Ottomańska (tur. Bab-ı Ali ) – dwór, rząd, również państwo tureckie za panowania sułtanów, szczególnie w kontekście dyplomatycznym. Nazwa od wielkiej bramy do dzielnicy urzędowej w Stambule, budynku, w którym mieściła się siedziba wielkiego wezyra. Od tej nazwy pochodzi także nazwa elitarnej straży sułtana - Jeźdźców Wysokiej Porty.

Pierwszego kwietnia 1869 roku został współzałożycielem kółka literackiego "Orient", którego zainteresowania zakładały gromadzenie rumuńskiego folkloru oraz dokumentów dotyczących historii literatury rumuńskiej. 29 czerwca członkowie grupy "Orient" zostali wydelegowani do różnych regionów. Eminescu przypadła Mołdawia. Tego lata przypadkowo spotkał swojego brata Iorgu, oficera wojskowego, w ogrodach Cişmigiu.

Ateizm – odrzucenie lub stanowisko, że . W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie bóstw. Słowo ateizm pochodzi od greckiego ἄθεος – ἀ- (a-, “nie”) + θεός (theos, “bóg”). Określenie to było przypisywane każdemu, kogo uznano za wierzącego w fałszywych bogów, żadnych bogów lub doktryny wchodzące w konflikt z ówczesnymi religiami.
Literatura rumuńska początkowo pozostawała pod wpływem kultury bizantyjskiej. Najstarsze jej zabytki pisane są w języku staro-cerkiewno-słowiańskim. Pierwsze teksty w języku rumuńskim (nazywanym wówczas językiem wołoskim lub mołdawskim) pojawiły się w okresie reformacji (m.in. przekłady ksiąg religijnych). Najstarszy zachowany tekst w języku rumuńskim pochodzi z 1521 roku i jest nim list Neacşu - bojara z Długopola (rum. Dlăgopole, dziś Câmpulung) adresowany do braszowskiego starosty.

Tego samego lata 1869 roku opuścił trupę Pascaly'ego i podróżował do Czerniowiec i Jass. Odnowił kontakty z rodziną – jego ojciec obiecał mu regularne dofinansowanie na studia w Wiedniu. Eminescu kontynuował pisanie i publikacje swojej poezji. Z okazji śmierci poprzedniego hospodara Wołoszczyzny, Barbu Ştirbei, opublikował ulotkę La moartea principelui Ştirbei.

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe (choroba afektywna dwubiegunowa, ChAD, cyklofrenia) — zaburzenie psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych. Do rozpoznania zaburzenia afektywnego dwubiegunowego dochodzi wtedy, gdy u pacjenta występuje epizod hipomanii, manii lub epizod afektywny mieszany, a w przeszłości wystąpił chociaż raz jeden z tych epizodów włącznie z epizodem depresji. Jeśli u pacjenta występuje powtórnie epizod depresji bez wystąpienia manii, hipomanii bądź epizodu mieszanego, rozpoznaje się zaburzenie afektywne jednobiegunowe (zaburzenie depresyjne nawracające).
Bukowina (rum. Bucovina, ukr. Буковина) – kraina historyczna położona pomiędzy Karpatami Wschodnimi a środkowym Dniestrem, obecnie, od II wojny światowej dzieli się na:

Junimea

Od października 1869 roku do 1872 roku studiował w Wiedniu. Był uważany za "niezwykłego słuchacza" na kierunku filozofii i prawa. Był aktywny w życiu studenckim, zaprzyjaźnił się z Ioanem Slavici i poznał Wiedeń dzięki Veronice Micle. Został współpracownikiem Convorbiri literare (Konwersacje literackie) edytowanej przez Junimea (Młodych). Przewodniczący tej kulturalnej organizacji Petre P. Carp, Vasile Pogor, Theodor Rosetti, Iacob Negruzzi i Titu Maiorescu ukształtowali polityczny i kulturalny charakter Eminescu. Pod wrażeniem jednego z poematów, Venere şi Madonă (Wenus i Madonna), Iacob Negruzzi, redaktor Convorbiri literare, pojechał do Wiednia, aby spotkać się z Eminescu. Negruzzi później pisał, jak odnalazł Eminescu w zatłoczonej młodymi ludźmi wiedeńskiej kawiarni, dzięki jego "romantycznemu" wyglądowi: długie włosy i spojrzenie zagubione w myślach.

Agnostycyzm (gr. ἄγνωστος α- a-,bez + γνώσις gnōsis, wiedzy; od gnostycyzmu) – pogląd, głoszący niepoznawalność rzeczywistości, sokratejskie „wiem, że nic nie wiem”, negujący całkowicie lub częściowo możliwość poznania bytu, jedna z jego tez głosi, że: nigdy nikomu nie uda się dowieść istnienia lub nieistnienia Boga. Thomas Henry Huxley wprowadził termin agnostycyzm, wykluczając możliwość poznawczą człowieka na polu „istoty” rzeczy jak i „istoty” związków przyczynowo-skutkowych. Agnostycyzm przybiera różne formy i nie wspiera ani ateizmu ani teizmu. Jest skrajną, niepoprawną empirycznie, radykalizacją teorii noumenów Kanta.
Peszt (węg. Pest, słow. Pešť, serb. Pešta / Пешта) – wschodnia, głównie mieszkalna, część Budapesztu, stanowiąca około 2/3 terytorium całego miasta.

W 1870 roku Eminescu opublikował trzy artykuły pod pseudonimem "Varro" w Federaţiunea w Peszcie, mówiące o sytuacji Rumunów i innych mniejszości w Austro-Węgrzech. Został dziennikarzem w peszteńskiej gazecie Albina. Od 1872 do 1874 roku kontynuował studia w Berlinie, dzięki stypendium, które otrzymał od Junimea.

Od 1874 do 1877 roku pracował jako dyrektor Biblioteki Centralnej w Jassach, zastępca nauczyciela, inspektor szkolny w regionie Jass i Vaslui, redaktor gazety Curierul de Iaşi (Kurier Jass) – wszystko dzięki przyjaźni z Titu Maiorescu, przewodniczącemu Junimea i rektorowi Uniwersytetu w Jassach. Kontynuował publikacje w Convorbiri literare. Stał się również dobrym przyjacielem Iona Creangă, którego przekonał do zostania pisarzem i wprowadził do literackiego klubu Junimea.

Cesarstwo Austriackie niem. Kaisertum Österreich (dawniej pisane Kaiserthum Oesterreich) – państwo powstałe w 1804 w reakcji na proklamowanie przez Napoleona I Cesarstwa Francuskiego.
Pamflet (z ang. pamphlet) – broszura, krótka rozprawa, studium na jakiś temat, nazwa przejęta od bohatera łacińskiego poematu miłosnego z XII w. Pamphilius; wł. Pasquillo, pasquinta – Pasquino oznaczał posag rzymski odnaleziony w 1501 r., stojący naprzeciw domu szewca Pasquino, na posągu anonimowi autorzy wywieszali w dniu św. Marka paszkwile, czyli utwory o treści oszczerczej i szkalującej jakąś osobę.

W 1877 przeprowadził się do Bukaresztu, gdzie do 1883 był aktorem, później redaktorem naczelnym gazety Timpul. W tym czasie napisał Scrisorile, Luceafărul, Odă în metru antic. Większość najpopularniejszych dzieł pisarza została stworzona właśnie w tym czasie, gdy Rumunia walczyła z Wysoką Portą w X wojnie rosyjsko-tureckiej, i podczas wyścigu dyplomatycznego, w którym kraj uzyskał niepodległość.

Ion Creangă (ur. 1 marca 1837 w Humuleşti, zm. 31 grudnia 1889 r. w Jassach) - był rumuńskim pisarzem literatury dziecięcej i młodzieżowej i pamiętnikarzem.
Kosmogonia, z gr. κόσμος, kósmos (wszechświat, także ład, porządek) oraz gónos (pochodzenie) – mitologiczne, religijne lub filozoficzne wyobrażenie o pochodzeniu świata – opowieść danej kultury o własnych korzeniach, jej mit o stworzeniu.

W czerwcu 1883 roku poeta poważnie zachorował i był hospitalizowany w szpitalu dr. Şuţu. W grudniu tego roku został wydany tomik Poesii, z wybranymi wierszami i przedmową Titu Maiorescu.

Lata choroby

W ostatnich latach życia Eminescu chorował na psychozę maniakalno-depresyjną. Zmarł w szpitalu 15 czerwca 1889 roku. Jego autopsja nie została przeprowadzona, więc prawdziwa przyczyna śmierci jest zagadką. Został pochowany w Bukareszcie na cmentarzu Bellu.

Wołoszczyzna (rum. Ţara Românească albo Valahia) – kraina historyczna w Rumunii, obejmująca Nizinę Wołoską, położona pomiędzy Karpatami Południowymi a dolnym Dunajem. Dzieli się na Muntenię (Multany) oraz Oltenię, położoną na prawym brzegu rzeki Aluty. Na stokach Karpat występują złoża ropy naftowej. Główne miasta to Bukareszt (stolica Rumunii), Ploeszti (główny ośrodek wydobycia ropy), Braiła (port naddunajski), Piteşti oraz Krajowa (główne miasto Oltenii).
Ioan Slavici (ur. 18 stycznia 1848 r., zm. 17 sierpnia 1925 r.) - był rumuńskim pisarzem tworzącym prozą i dziennikarzem urodzonym w Siedmiogrodzie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)