Mikołaj IV - papież - Polski Serwis Naukowy

Mikołaj IV (łac. Nicolaus IV), właściwie Girolamo Masci (ur. 30 września 1227 w Ascoli Piceno - zm. 4 kwietnia 1292 w Rzymie) – franciszkanin, papież, w okresie od 22 lutego 1288 do 4 kwietnia 1292.

Biografia

Przyszły papież Mikołaj IV urodził się w grodzie Lisciano w Ascoli Piceno w zachodniej prowincji Marche.

W roku 1272 pełnił funkcję legata papieskiego w Grecji, gdzie udał się, aby zaprosić delegację tamtejszego kościoła prawosławnego do wzięcia udziału w XIV Soborze Powszechnym. W roku 1274 zastąpił Bonawenturę z Bagnoregio, będąc wybranym przez minorytów na ósmego następcę św. Franciszka z Asyżu - generałem franciszkanów. Cztery lata później został mianowany przez Mikołaja III kardynałem-prezbiterem Santa Pudenziana. Papież Marcin IV w 1281 mianował go biskupem diecezji suburbikarnej Palestrina.

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.

Sycylia (wł. Sicilia) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Wyspę zamieszkuje około 5 milionów mieszkańców.

Girolamo Masci został wybrany na stolicę Piotrową w dziesięć miesięcy po śmierci papieża Honoriusza IV.

8 sierpnia 1288 ogłosił wyprawę krzyżową przeciwko Władysławowi Kumanowi.

Źródła podają, iż był człowiekiem pobożnym i zrównoważonym, co przyczyniło się do podjęcia próby rozwiązania tzw. kwestii sycylijskiej. W maju 1289 Mikołaj IV koronował Karola Kulawego, syna Karola I Andegaweńskiego na króla Sycylii i Jerozolimy. Warunkiem koronacji było uznanie przez Karola zwierzchnictwa papieskiego. Papież Mikołaj w lutym 1291 zawarł traktat z Alfonsem III Liberalnym i Filipem IV Pięknym, dotyczący odebrania Sycylii z rąk Jakuba II Sprawiedliwego.

Bułgarzy - naród zamieszkujący głównie Bułgarię, w mniejszej liczbie także Macedonię, Grecję, Ukrainę i Mołdawię. Uważa się, iż Bułgarzy są potomkami trzech ludów - Słowian, którzy osiedlili się na Półwyspie Bałkańskim w VI wieku, Protobułgarów, którzy przybyli na Bałkany w VII wieku, a także Traków, lokalnej ludności, zamieszkującej tereny wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego od głębokiej starożytności.

Generałowie franciszkanów – najwyżsi przełożeni zakonu założonego przez św. Franciszka z Asyżu. Wspólnota, która w ciągu wieków dzieliła się na różne gałęzie, powstała w roku 1209.

Utrata Akki w 1291 sprowokowała chęć zwołania krucjaty. Mikołaj IV wysyłał misjonarzy do Bułgarów, Tatarów, Etiopczyków, Mongołów i Chińczyków, m.in. Jana z Montecorvino.

Mikołaj IV zawarł w roku 1289 konkordat z portugalskim królem Dionizym I.

Jego konstytucja z 18 lipca 1289 zagwarantowała połowę przychodów Kurii Rzymskiej kolegium kardynalskiemu. Dokument pochodzący z okresu panowania Mikołaja IV Taxatio Ecclesiastica Angliae et Walliae Auctoritate (1291-1292), dotyczący zbiórki daniny kościelnej na Wyspach Brytyjskich, jest ważnym źródłem informacji dla historyków zajmujących się dziejami średniowiecznej Anglii i Walii.

Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.

Sede vacante (od łac. sedes vacans – "nieobsadzona stolica" lub "pusty tron"; forma sede vacante to ablativus absolutus i może znaczyć: "podczas nieobsadzonej stolicy"; pokr. sedis vacantia – "stan nieobsadzenia stolicy") – w Kościele katolickim termin określający okres, w którym stolica biskupia jest nieobsadzona.

Za pontyfikatu Mikołaja IV ozdobiono mozaikami rzymskie bazyliki Santa Maria Maggiore oraz św. Jana na Lateranie.

Papież Mikołaj IV zmarł w pałacu apostolskim obok rzymskiej Bazyliki Santa Maria Maggiore, który został wybudowany na jego własne życzenie. Po jego śmierci przez dwa lata trwała sediswakancja, spowodowana przede wszystkim epidemią, która dotknęła Wieczne Miasto.

Bibliografia

Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1990, s. 114. ISBN 83-7006-069-2.

Michał Graczyński: Leksykon papieży. Katowice: Książnica, 2007, s. 198-199. ISBN 978-83-7132-964-7.

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.