Mikołaj I Petrowić-Niegosz - Polski Serwis Naukowy

Mikołaj I w stroju marszałka Armii Czarnogórskiej

Mikołaj w otoczeniu rodziny

Mikołaj I w stroju koronacyjnym

Mikołaj I Mirković Petrović-Niegosz; czar.: Никола I Мирков Петровић-Његош, Nikola I Mirković Petrović-Njegoš, wym.: Nikola perszy Mirkowić Petrowić-Niegosz (ur. 19 października 1841 r. w okolicach Niegosz w Czarnogórze, zm. 1 marca 1921 r. w Antibes w Prowansji) – jedyny król Czarnogóry, panujący jako książę od 1860 r. do 1910 r., zaś jako król od 1910 r. do 1918 r. Był także poetą.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Wojny bałkańskie - dwa konflikty zbrojne na terenie Bałkanów, które wybuchły na początku XX wieku. Pierwszy z nich miał charakter wielonarodowej wojny wyzwoleńczej. Drugi konflikt wybuchł na tle podziału terytoriów, uprzednio odebranych imperium osmańskiemu.

Biografia

Pochodzenie

Mikołaj urodził się we wsi nieopodal miasteczka Nieguszi. Pochodził ze starej, czarnogórskiej rodziny szlacheckiej – Petroviciów. Rodzina ta mieszkała w tych okolicach już od czasów średniowiecza oraz sprawowała władzę w Czarnogórze już w okresie władykowatu. Jego ojciec Mirko I Petrović-Niegosz (zanim został księciem) był oficerem Armii Czarnogórskiej i weteranem wojen Czarnogóry przeciwko Imperium Osmańskiemu. Pierworodnym synem Mirosława był Daniel, który w 1851 r. uzyskał od Austro-Węgier i Rosji uznanie państwowości czarnogórskiej oraz jawne poparcie dla sprawy zjednoczenia jej ziem.

Wojewoda (łac. palatinus) – w dzisiejszych czasach w Polsce jest to terenowy organ administracji rządowej w województwie i zwierzchnik zespolonej administracji rządowej na terenie województwa.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Dzieciństwo i młodość

Mikołaj i Daniel byli wychowywani w duchu postanowień kulturalnych stryja, Piotra II. Zaowocowało to wysokim u braci poczuciem odrębności kulturowej od innych Słowian południowych. Mikołaj wychowywany był do roli wojskowego. Był bardzo wysportowany, a sport uprawiał już od wczesnego dzieciństwa (było to także nowoczesne i modne zajęcie). Wychowywał się z dala od ojczyzny. We wczesnym dzieciństwie został posłany do Istrii, aby szwagierka – ks. Darinka, przysposobiła chłopca do zasad etykiety i nauczyła manier dworskich. Mieszkał wtedy w posiadłości ziemskiej Kustic k. Triestu. Księżna była płomienną obrończynią kultury francuskiej, jako właściwej do wychowania przyszłego władcy europejskiego państwa. Przy jej aprobacie i prośbach został posłany do szkoły w Paryżu. Mikołaj był w tym czasie uczniem Lycée’a Louis le Granda. W przeciwieństwie do współczesnych mu następców tronów, zwłaszcza włoskich i bałkańskich, kultura francuska nie miała u niego wyrazu nadrzędności nad kulturą ojczystą. Mimo to przez jego paryską edukację zyskał miano księcia obytego, wykształconego i nowoczesnego.

Książę – tytuł monarchów państw nie będących królestwami, tytuł feudalny władców wielkich jednostek terytorialnych w ramach monarchii, podległych królowi lub cesarzowi, tytuł członków rodziny monarchy i tytuł arystokratyczny. Jego źródłosłów związany jest ze staropolskim słowem kniądz (ksiądz), staroruskim kniaź, czeskim knieze czy południowosłowiańskim knez. Książę różnił się od króla tym, że nie był koronowany. Książę może władać lub być właścicielem księstwa. Na terenie pogańskiej Słowiańszczyzny wyraz książę oznaczał po prostu władcę terytorialnego lub plemiennego, bez jakiegokolwiek odniesienia do godności chrześcijańskich książąt (princepsów, duksów), królów (reksów) i cesarzy (cezarów, imperatorów).

Aleksander II Nikołajewicz (ros. Александр II Николаевич) (ur. 29 kwietnia 1818 w Moskwie, zm. 13 marca 1881 w Sankt Petersburgu) – cesarz Wszechrusi w latach 1855-1881, syn Mikołaja I (1825-1855) z dynastii Romanowów i Charlotty Hohenzollern (1798-1860), księżniczki pruskiej, która po przejściu na prawosławie nosiła imię Aleksandry Fiodorowny.

Próby poetyckie

Już w młodości Mikołaj wykazywał zagorzały patriotyzm, co wyrażał głównie poprzez pisane wiersze. Reprezentowały one wysoki kunszt artystyczny oraz nieprzeciętną wartość kulturową, mającą wskrzesić poczucie odrębności kulturowej Czarnogórców.

Objęcie tronu

Daniel prowadził wiele zabiegów mających na celu zezwolenie świeckiemu księciu na ożenek, a tym samym formalną dziedziczność tronu Czarnogóry, co było już faktycznie zapewnione. Jednak doprowadził do odstąpienia od elekcji władcy w obrębie dynastii, w zamian za dziedziczność tronu w prostej linii męskiej. Mimo wprowadzonych licznych reform obyczajowo-kulturowych Daniel nie pozostawił po sobie żadnego potomka. Po śmierci Daniela sukcesja tronu, przypadła jego ojcu. Objął on tron automatycznie po śmierci syna jako Mirosław I. Jednak ten abdykował na rzecz kolejnego z synów – Mikołaja, stwierdzając, że sam nie ma odpowiednich kompetencji do pełnienie tak wysokiego urzędu. Potwierdziło to tytulaturę Mikołaja jako następcy tronu Czarnogóry. Mikołaj wciąż znajdował się w Paryżu, kiedy w konsekwencji zabójstwa jego brata przysługiwało mu objęcie tronu przyzwolone decyzją ojca.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Czarnogóra ( – państwo w Europie Południowej. Leży na wybrzeżu Morza Adriatyckiego i graniczy z Serbią, Kosowem, Chorwacją, Bośnią i Hercegowiną oraz Albanią.

Lata spokoju

W listopadzie 1860 r. Mikołaj ożenił się z Mileną Vukoticiowną, córką wojewody Petara. Niedługo po tym nastąpił krótki okres stabilizacji dla Czarnogóry. Wtedy to książę przeprowadził wiele pakietów reform z zakresu wojskowości, administracji i oświaty. Kraj ponownie popadł w ciągłe wojny z Turkami, które trwały, z małymi przerwami, od 1862-’78 r. W 1867 r. Mikołaj spotkał się z cesarzem Francji – Napoleonem III, nieopodal Paryża w 1867 r. Rok później król nawiązał przychylne kontakty dyplomatyczne z Rosją, co odzwierciedliło niezwykle ciepłe przyjęcie Mikołaja przez cara Aleksandra II Romanowa. Następnie, dzięki życzliwości nieświadomych jeszcze ministrów sprawiedliwości Niemiec i Austro-Węgier, przestudiował systemy sądownicze państw germańskich. Pozwoliło to Mikołajowi na przeprowadzenie gruntownej reformy sądownictwa Czarnogóry. Jego wysiłki znalazły szczerą aprobatę rosyjskiej rodziny panującej. Co z kolei zaowocowało silnymi więzami politycznymi Czarnogóry z Rosją. Znacznie dużo zagranicznej pomocy materialnej dla Czarnogóry przyznawali carowie i caryce rosyjskie. Przede wszystkim pieniądze pochodzące od nich przekazywane były na cele oświatowe, ale także regulowały ubytki w zaopatrzeniu Armii Czarnogórskiej w broń i amunicję. W 1871 r. na specjalnej misji w Rosji, księciu Dolgorukovi udało się pozyskać dla Czarnogóry od cara wielkie sumy pieniędzy. Zostały one zainwestowane głównie w resorcie socjalnym księstwa.

Wiersz (także: mowa wiązana, oratio vincta) – sposób organizacji tekstu, polegający na powtarzaniu się w nim odcinków o takich samych właściwościach strukturalnych; przeciwieństwo prozy; utwór o swoistej językowej kompozycji, w której wers (linijka wiersza wyodrębniona intonacyjnie i graficznie) pełni funkcję wierszotwórczą, wykorzystuje środki stylistyczne w funkcji poetyckiej, impresywnej lub ekspresywnej.

Patriotyzm (łac. patrio = ojczyzna, gr. patriates) – postawa szacunku, umiłowania i oddania własnej ojczyźnie oraz chęć ponoszenia za nią ofiar. To wypełnianie obowiązków obywatelskich. Charakteryzuje się też przedkładaniem celów ważnych dla ojczyzny nad osobiste, a często także gotowością do poświęcenia własnego zdrowia lub życia. Patriotyzm to również umiłowanie i pielęgnowanie narodowej tradycji, kultury czy języka.

Wojna z Turcją

W 1869 r. książę Mikołaj, rozpoczął ustalanie sztywnych granic wpływów monarchy. Zrobił postępy w powstrzymywaniu żywiołowych górali pomagającym Hercegowianom w ich powstaniu przeciwko austriackim rządom. W podobny sposób w 1897 r. obserwował wojenny zamęt wywołany konfliktem grecko-tureckim. W 1876 r., pełen doświadczeń wojskowych, wypowiedział wojnę Turcji. Poparcie dla wojny było wspierane poprzez postępującą kampanię. Działania wojenne rozprzestrzeniały się od zimy 1877-‘8, podczas której książę zdobył Nikšć, Zagrodzenie i Ulcinj. W konsekwencji wygranej wojny Czarnogóra zwiększyła swój dostęp do Morza Adriatyckiego. Propaganda książęca twierdziła, że zakończona wojna była odwetem na Turkach za bitwę na Kosowym Polu w 1389 r. W 1876 r. Mikołaj wysłał depeszę do Czarnogórców w Hercegowinie:

Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panujące bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich Mameluków).

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Praca nad konstytucją

Mikołaj I rozpoczął pracę nad stworzeniem pierwszej czarnogórskiej konstytucji, którą nadał w 1905 r. Była ona dosyć niedopracowana, ale mimo to wprowadzona, głównie biorąc pod uwagę nacisk lewicowych polityków oraz społeczeństwa, domagającego się większych swobód obywatelskich i praw socjalnych. Sam król widział potrzebę wprowadzenia konstytucji, jednak uważał, że należy się z tym wstrzymać. W 1906 r. przeprowadził reformę finansową, wprowadzając banknoty i zagłuszając galopującą inflację.

Piotr II Petrowić-Niegosz, Petar II Petrović-Njegoš, serb. Петар II Петровић-Његош (ur. 13 listopada 1813 - 31 października 1851) - prawosławny biskup Czarnogóry i od roku 1830 aż do śmierci jej władca.

Ulcinj (pol. Ulczyn, czarn. Улцињ/Ulcinj, alb. Ulqini) - najdalej wysunięte na południe miasto i gmina miejska w Czarnogórze, znajdujące się u ujścia rzeki Bojany, w pobliżu granicy z Albanią. Ulcinj leży nad Adriatykiem, dzięki czemu stał się kurortem chętnie odwiedzanym przez turystów. Obecnie jest po Budvie najchętniej odwiedzanym kurortem w Czarnogórze[potrzebne źródło]. Atutem Ulcinja są rozległe piaszczyste plaże (przykładowo) Velika plaža (Wielka plaża) - piaszczysta, długość 13 km (najdłuższa plaża po tej stronie Adriatyku), Mala plaža (Mała plaża) - piaszczysta, długość 700m (plaża miejska w najbardziej atrakcyjnej części miasta, w pobliżu starówki), Ada - piaszczysta plaża, długości 3 km, część przeznaczona dla naturystów (w pobliżu osiedle naturystyczne), Valdanos - plaża żwirowa, długości ok. 800 m, położona wśród gajów oliwnych.

Starania o koronę

Dalej znacznie rozwijał edukację, komunikację i armię (tą ostatnią przy znacznym wsparciu Rosji). W 1883 r. Mikołaj odwiedził sułtana, z którym utrzymywał najserdeczniejsze stosunki, zarówno prywatne, jak i dyplomatyczne. W 1896 r. książę świętował dwóchsetlecie dynastii Petroviciów. W tym samym roku towarzyszył koronacji cara Mikołaja II. W maju 1898 r. odwiedzał Wiktorię w Zamku Windstor. Dobre stosunki z państwami zachodnimi i Rosją pozwoliły Mikołajowi na aprobatę walki o koronę dla Czarnogóry.

Szlachta (z niem. Geschlecht - ród) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.

Istria (słń. i chor. Istra, wł. Istria) - półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część do Słowenii, a najbardziej na północ wysunięte miasteczko Muggia do Włoch. Leży między zatokami Triesteńską, Kvarner i Rijecką. Za północno-wschodnią granicę półwyspu uznaje się zazwyczaj pasmo górskie Ćićarija i dolinę rzeki Rosandra (słń. Glinščica). Powierzchnia: ok. 3,5 tys. km². Ludność ok. 330 tys. (z tego ok. 235 tys. w Chorwacji, ok. 80 tys. w Słowenii, ok. 15 tys. we Włoszech).

28 sierpnia 1910 r. podczas obchodzenia jubileuszu panowania, władca przyjął tytuł króla, zgodnie z petycją od Skupsztiny. W tym samym czasie został mianowany marszałkiem polowym rosyjskiej armii. Ten tytuł nigdy wcześniej nie przypadł żadnemu z cudzoziemców poza ks. Wellingtonem.

Hercegowina (serb., chorw., bośn. i czarnog. Hercegovina / Херцеговина) to region geograficzno-historyczny w Alpach Dynarskich, obejmujący południową część państwa Bośnia i Hercegowina. Powierzchnia regionu wynosi 9 948 - 10 190 km² - rozbieżności w źródłach wynikają z licznych wariantów przebiegu granicy między Hercegowiną a Bośnią.

Abdykacja (z łac. abdicatio) – dobrowolne lub wymuszone przedwczesne zrzeczenie się przez panującego władcy i przysługujących mu z tego tytułu praw. Może być dobrowolna (np. cesarza Karola V, królowych Niderlandów Wilhelminy i Juliany) lub wymuszona przez okoliczności, uniemożliwiające dalsze skuteczne sprawowanie władzy (np. cara Mikołaja II i innych władców, np. Gustawa IV Adolfa, Napoleona I, czy Wilhelma II lub Edwarda VIII). Wymuszonej abdykacji nigdy nie podpisali np. cesarz Austrii i król Węgier Karol I, król Grecji Konstantyn II, car Bułgarii Symeon II, król Włoch Humbert II, którzy nadal uważali się za prawowitych monarchów.

Wojna i emigracja

Kiedy w 1912 r. wybuchły wojny bałkańskie, król Mikołaj był jednym z najbardziej entuzjastycznych zwolenników konfliktu. Pragnął zupełnie wypchnąć Portę z Europy. Zdobył Scutari mimo że Turcy zablokowali całe wybrzeże Czarnogóry. Znów, dzięki Mikołajowi Czarnogóra stał się jednym z pierwszych i najwierniejszych sojuszników Serbii. Król zobowiązał się do pomocy w odebraniu Austriakom Bałkanów. Czarnogóra miała nadzieję na zdobycie zachodniej części Hercegowiny. Mikołaj nie wywiązał się z sojuszu na tle ofensywnym, jednak pomógł Serbom wyzwolić ich kraj spod okupacji. Po tym jak Skupsztina doszła do porozumienia z Piotrem I Karadziordzieviciem, Czarnogóra została jednym z krajów związkowych Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Mikołaj I pozostał na emigracji do swojej śmierci w 1921 r.

Poezja (z gr. ποίησις, poíesis – tworzenie, wytwórczość, sztuka poetycka) – wieloznaczny termin, współcześnie stanowiący przede wszystkim określenie dzieł literackich nienapisanych prozą lub synonim liryki.

Sanremo, San Remo (Sanremu w języku liguryjskim) jest miejscowością położoną nad Morzem Śródziemnym, w zachodniej części Ligurii, w północno-zachodnich Włoszech. Została ona znaleziona przez starożytnych Rzymian i jest najlepiej znanym ośrodkiem kulturalnym prowincji Imperia, a także najpowszechniejszym celem turystycznym włoskiej riviery. Miasto jest gospodarzem takich wydarzeń jak Festiwal Piosenki Włoskiej, wyścig kolarski Mediolan-Sanremo czy podzielony na sekcje tańca, teatru i muzyki GEF Festival Mondiale di Creativita nella scuola (The World Festival of Creativity in Schools).

W 1989 r. trumny ze zwłokami Mikołaja I i jego żony Mileny zostały przywiezione z San Remo, gdzie uprzednio para królewska była pochowana i złożono je w marmurowych sarkofagach w kaplicy Cipur w Cetinje niedaleko pałacu królewskiego, który kiedyś zamieszkiwali.

Przypisy

W. Balcerak, Powstanie państw narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej, Warszawa 1974, s. 367; M. Hertmanowicz-Brzoza, K. Stepan, Słownik władców świata, Kraków 2005, s. 466

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Mikołaj I Petrowić-Niegosz

Lista pochówków władców Czarnogóry ze zdjęciami grobów