Mikołaj Lasocki - Polski Serwis Naukowy

Mikołaj Lasocki herbu Dołęga (ur. ok. 1380, zm. 9 września 1450 w Terni) – sekretarz królewski Władysława Jagiełły, dyplomata, humanista, mówca, biskup nominat kujawsko-pomorski.

Życiorys

Syn Michała i Grzymisławy, krewny i uczeń Pawła Włodkowica. Pochodził z drobnoszlacheckiego rodu Dołęgów, dziedziców wsi Lasotki pod Dobrzyniem nad Wisłą. Studia ukończył prawdopodobnie w Krakowie. Będąc już notariuszem publicznym występował w 1422 podczas procesu Polski z Zakonem Krzyżackim. W roku 1423 został sekretarzem królewskim w kancelarii Stanisława Ciołka. Proboszcz w Skalbmierzu i dziekan krakowski.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Od roku 1424 nieprzerwanie pełnił odpowiedzialne funkcje dyplomatyczne. W roku 1425 i 1431 posłował do Rzymu, po raz trzeci był tam w 1434. W latach 1434-1438 uczestniczył jako poseł (przez pewien czas razem ze Stanisławem Ciołkiem i Janem Lutkiem z Brzezia) w obradach Soboru w Bazylei, gdzie 5 listopada 1434 złożył obediencję w imieniu Polski przeciwko roszczeniom i intrygom zakonu krzyżackiego. Od 8 lipca do 29 października 1435 uczestniczył jako członek delegacji soboru, na kongresie w Arras, godzącym zwaśnioną Francję z Anglią i Burgundią. W Bazylei przebywał jeszcze w końcu kwietnia roku 1436. Zdecydowany zwolennik koncyliaryzmu, co – pomimo silnego poparcia króla Władysława Warneńczyka – spowodowało, że papież Eugeniusz IV odmówił w czerwcu 1437 zgody na objęcie przezeń biskupstwa poznańskiego. Lasocki, zajęty z Grzegorzem z Sanoka u boku Władysława Warneńczyka sprawami węgiersko-tureckimi, sam zarzucił wniesioną do soboru apelację i nie przyjął oferowanego mu arcybiskupstwa Ostrzyhomia (Esztergom). W roku 1441 był – oprócz panów węgierskich – jednym z namiestników królewskich w Budzie. Następnie, pod wpływem legata Cezariniego, odszedł od stanowiska koncyliaryzmu na rzecz inspirowanych przez papiestwo planów wyprawy antytureckiej. W 1443 posłował do cesarza Fryderyka w sprawie przymierza przeciwko Turcji. Po klęsce warneńskiej pozostał na Węgrzech u Jana Hunyadego. W roku 1448 posłował od niego do papieża Mikołaja V. Przebywał w Rzymie dłuższy czas, pozyskując przyjaźń papieża-humanisty, który 17 lipca 1449 nadał mu wakujące biskupstwo kujawsko-pomorskie i zamierzał go powołać do kolegium kardynałów. Lasocki, będąc w roku 1424 kanonikiem, następnie dziekanem kapituły krakowskiej, odrzucił w 1449 ofiarowane przez Hunyadego arcybiskupstwo kołockie i bachieńskie oraz nie zgodził się na proponowaną mu godność prymasa.

Stanisław Ciołek herbu Ciołek (ur. 1382 na Mazowszu, zm. 10 listopada 1437 w Poznaniu) – biskup poznański, sekretarz królewski, podkanclerzy królewski Władysława Jagiełły.

Skalbmierz – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie kazimierskim, położone nad rzeką Nidzicą. Jest siedzibą miejsko-wiejskiej gminy Skalbmierz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego.

Był prekursorem humanizmu w Polsce. Zasłynął zwłaszcza jako mówca. We Włoszech i w Bazylei nawiązał bliskie stosunki z wybitnymi humanistami Janem Aurispą i Eneaszem Sylwiuszem Piccolominim, przyjaźnił się z Poggio Bracciolinim, a zwłaszcza z Guarino Guarinim z Werony (poznanym wiosną roku 1437), któremu posyłał do Ferrary na naukę młodych Polaków (głównie swych krewnych), jako ich mecenas. Jego domownikiem i sekretarzem był humanista Andrzej Pallacio. W Rzymie skupiał wokół siebie polskich studentów. Uciekając stamtąd przed zarazą zmarł 9 września roku 1450 w Terni pod Camerino.

Władysław III Warneńczyk (ur. 31 października 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną) – król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier jako Ulászló I od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Na tronie Litwy Władysław nie zasiadł, księciem litewskim obwołano jego młodszego brata, Kazimierza Jagiellończyka.

Koncyliaryzm, Teoria koncyliarna - w XIV i XV wieku doktryna w katolicyzmie, twierdząca, że sobory powszechne są najwyższą władzą Kościoła, mającą nawet władzę sędziowską nad papieżem. Ze względu na zdecydowane przeciwstawianie się jej papieży stawała się przyczyną odstępstwa od Kościoła rzymskokatolickiego tych chrześcijan, którzy nie akceptowali nieograniczonej władzy papieża i w konsekwencji jedną z przyczyn reformacji, a także m. in. gallikanizmu.

Twórczość

Mowy

Mowa w Arras 5 sierpnia 1435, rękopis Bibl. Nationale w Paryżu nr 1448, fot. rękopisu oraz franc. przekład ogł. Z. Lasocki Un Diplomate polonais au congrès d'Arras en 1435, Paryż 1928, s. 67-72

Mowa w Rzymie 9 grudnia 1448, ogł. M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 3, Kraków 1841, s. 390-396 (z błędami i mylną datą 1442); wyd. następne: wyd. J. Szujski Codex Epistolaris Saeculi Decimi Quinti, t. 2, cz. 2 (1876); Monumenta Medii Aevi Historica, t. 2, s. 51-54; przekł. polski Athenaeum 1845; przedr. Złota przędza, t. 4, Warszawa 1887

Listy

Do Zbigniewa Oleśnickiego, Rzym, 10 grudnia 1448, wyd. J. Szujski Codex Epistolaris Saeculi Decimi Quinti, t. 2, cz. 2 (1876) Monumenta Medii Aevi Historica, t. 2, s. 50; rękopis Biblioteki Jagiellońskiej Cod. fol. nr 48

Listy z lat 1437-1450 od: Zbigniewa Oleśnickiego, Stefana de Catis, Jana Hunyadego i nieznanych osób; inne pisma dot. M. Lasockiego; wyd. A. Sokołowski, J. Szujski, A. Lewicki Codex Epistolaris Saeculi Decimi Quinti, t. 2, cz. 2 (1876); t. 2 (1891) Monumenta Medii Aevi Historica; t. 3 (1894) Monumenta Medii Aevi Historica

Od Guarina z Werony, pełne wyd.: R. Sabbadini "Epistolario di Guarino Veronese", t. 1-3, Wenecja 1916, Miscellanea di Storia Veneta, S. 3; 14 listów ogł. J. Brüstigerowa "Guarino a Polska", Kwartalnik Historyczny 1925; 2 listy przedr. I. Chrzanowski, S. Kot Humanizm i reformacja w Polsce, Lwów 9127; rękopisy: Biblioteka Jagiellońska, nr 62, 173, 1956; teksty z odmiankami (nieuwzględnione): kodeks Biblioteki Cystersów w Mogile nr 630, k. 24-27

Od syna Guarina, dat. z Ferrary w 1448 lub z początkiem 1449, ogł. J. Brüstigerowa "Guarino a Polska", Kwartalnik Historyczny 1925, s. 76-77

inne listy ogł. J. G. Schwandtner Scriptores Rerum Hungaricarum, t. 2, Wiedeń 1747, s. 7 nn; wyd. 2 Tyrnawa 1765; wyd. 3 Wiedeń 1766; (zob. H. Zeissberg Dziejopisarstwo polskie wieków średnich, t. 1, Warszawa 1877, s. 229)

Bibliografia

Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1999, ISBN 83-211-1311-7, Warszawa 2000

Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 437-439