Mikołaj Radziwiłł Czarny - Polski Serwis Naukowy

Mikołaj Radziwiłł Czarny otrzymuje od cesarza tytuł książęcy

Medal Mikołaja Radziwiłła Czarnego

Pogrzeb Mikołaja Radziwiłła w 2009 r.

Mikołaj Krzysztof Radziwiłł zwany Czarnym (od koloru włosów), herbu Trąby (ur. 4 lutego 1515 w Nieświeżu, zm. 28 lub 29 maja 1565 w Łukiszkach koło Wilna) – marszałek wielki litewski, kanclerz wielki litewski, wojewoda wileński.

Szkoła – instytucja oświatowo-wychowawcza zajmująca się kształceniem i wychowaniem w państwie, a także siedziba (budynek) tej instytucji oraz jej uczniowie i personel.

Wojewoda (łac. palatinus) – w dzisiejszych czasach w Polsce jest to terenowy organ administracji rządowej w województwie i zwierzchnik zespolonej administracji rządowej na terenie województwa.

Książę od 1547, pochodzący z litewskiego rodu Radziwiłłów (Radvila), syn kasztelana trockiego Jana i Anny z Kiszków. Wprowadził i umocnił na Litwie Kościół ewangelicko-reformowany, propagował kalwinizm także w Koronie. Stworzył potęgę rodu Radziwiłłów. Był postacią kontrowersyjną: w Polsce ma opinię ambitnego intryganta, na Litwie jest uważany za litewskiego patriotę.

Książę – tytuł monarchów państw nie będących królestwami, tytuł feudalny władców wielkich jednostek terytorialnych w ramach monarchii, podległych królowi lub cesarzowi, tytuł członków rodziny monarchy i tytuł arystokratyczny. Jego źródłosłów związany jest ze staropolskim słowem kniądz (ksiądz), staroruskim kniaź, czeskim knieze czy południowosłowiańskim knez. Książę różnił się od króla tym, że nie był koronowany. Książę może władać lub być właścicielem księstwa. Na terenie pogańskiej Słowiańszczyzny wyraz książę oznaczał po prostu władcę terytorialnego lub plemiennego, bez jakiegokolwiek odniesienia do godności chrześcijańskich książąt (princepsów, duksów), królów (reksów) i cesarzy (cezarów, imperatorów).

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Biografia

Lata nauki i kariera

Otrzymał wszechstronne wykształcenie, studiował w Wittenberdze, następnie przebywał na dworze królewskim w Krakowie, gdzie poznał przyszłego króla Zygmunta II Augusta. Związek, a następnie małżeństwo siostry stryjecznej Mikołaja – Barbary Radziwiłłówny z Zygmuntem Augustem umocnił jego pozycję, w 1551, nadał mu Zygmunt II August przywilej chronienia w archiwum nieświeskim wszystkich dokumentów, dotyczących dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego: w 1544 Mikołaj został marszałkiem ziemskim, w 1550 kanclerzem, w 1551 wojewodą wileńskim, kumulując najwyższe urzędy w państwie i stając się wraz z bratem Mikołajem Radziwiłłem Rudym najbardziej wpływowym dygnitarzem na Litwie. Od 1548 jego żoną była Elżbieta Szydłowiecka, która wniosła w posagu tzw. "Dobra Szydłowieckie" które otrzymała w spadku po ojcu Krzysztofie Szydłowieckim.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Mikołaj Radziwiłł Rudy herbu Trąby (ur. 1512, zm. 27 kwietnia 1584 w Wilnie), hetman wielki litewski w latach 1553-1566 i 1576-1584, kanclerz wielki litewski od 1566, wojewoda trocki (od 1550) i wileński (od 1566).

Działalność pro-litewska

Mikołaj Czarny zawsze starał się umocnić Wielkie Księstwo Litewskie przy pomocy polskiej, ale ze szkodą dla Polski; w 1561 doprowadził do włączenia Liwonii do Litwy.

W 1553 oficjalnie przeszedł na luteranizm, a w 2 lata później nawiązał korespondencję z wybitnymi teologami kalwinizmu, w tym z samym Janem Kalwinem. Wkrótce dostrzegł w kalwinizmie możliwość umocnienia własnej pozycji i usamodzielnienia Litwy od Polski pod własnym panowaniem (ponieważ kalwinizm głosił nieposłuszeństwo wobec "heretyckich" władców, czyli w tym przypadku wobec katolickiego króla Polski). Sprzeciwiał się unii lubelskiej i z powodu tej opozycji został odsunięty przez króla od wpływu na politykę.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Unia lubelska – umowa międzynarodowa Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim zawarta 1 lipca 1569 na Sejmie w Lublinie. Określana jako unia realna, w odróżnieniu od poprzednich, wiążących oba państwa tylko osobą władcy (unia personalna). Została przyjęta 28 czerwca, a podpisana 1 lipca 1569, ostatecznie ratyfikowana przez króla 4 lipca 1569. W jej wyniku powstało państwo znane w historiografii jako Rzeczpospolita Obojga Narodów – ze wspólnym monarchą, herbem, sejmem, walutą, polityką zagraniczną i obronną – zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo.

Propagator kalwinizmu

Około 1557 przeszedł na kalwinizm. W tym roku ufundował w Wilnie pierwszy na Litwie kościół i szkołę tego wyznania. Wkrótce zaczął energicznie zwalczać katolicyzm i prawosławie w swoich litewskich i małopolskich posiadłościach: od 1560 odebrał katolikom kościoły w Nieświeżu, Klecku, Ołyce, Subotnikach, Mordach i Szydłowcu i przekazał je pastorom kalwińskim. Zaczął też aktywnie propagować swoje wyznanie, otwierając drukarnie w Nieświeżu i Brześciu Litewskim, gdzie w 1563 wydrukowano pierwsze protestanckie tłumaczenie biblii na język polski. Wspierał działaczy reformacji, takich jak Francesco Stancaro, Szymon Budny, Marcin Czechowic i Jan Łaski (młodszy). Po śmierci Mikołaja Czarnego jego dzieło kontynuował Mikołaj Radziwiłł Rudy.

Jan Radziwiłł herbu Trąby (ur. 1474, zm. w styczniu 1522), syn Mikołaja Radziwiłłowicza, brat: Wojciecha - biskupa łuckiego i wileńskiego, Jerzego - hetmana wielkiego litewskiego, Mikołaja - kanclerza wielkiego litewskiego i Anny, żony Konrada III Rudego, ojciec: Jana - krajczego litewskiego i Mikołaja Radziwiłła zwanego Czarnym.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

W 2004 r. w pozostałościach kościoła w Dubinkach znaleziono szczątki, które zidentyfikowano jako należące do Mikołaja Radziwiłła i jego krewnych. 5 września 2009 r. odbył się ich powtórny uroczysty pogrzeb.

Zobacz też

Radziwiłłowie

Linki zewnętrzne

Przywilej Ferdynanda I dla Mikołaja Radziwiłła potwierdzający dziedziczny tytuł książęcy z dnia 14 XII 1547 roku

Genealogia polskich rodzin arystokratycznych.

List Mikołaja Radziwiłła Czarnego do Lipomana.

Dedykacja Biblii Brzeskiej królowi Zygmuntowi Augustowi.

List Jana Kalwina do Mikołaja Radziwiłła.

Przypisy

Litwa żegna Radziwiłłów

Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP – chrześcijański kościół protestancki w Polsce, posiadający ponad 3.500 wiernych, należący do kościołów kalwińskich, wywodzących się z reformacji szwajcarskiej. Kościół należy do Polskiej Rady Ekumenicznej i Światowej Wspólnoty Kościołów Reformowanych. Wydawane jest od 1926 r. czasopismo "Jednota". Zwierzchnikiem Kościoła jest Prezes Konsystorza, Paweł Wolski-Brodziński. Biskupem Kościoła jest ks. Marek Izdebski.

Małopolska – kraina historyczna Polski, obejmująca obecnie południowo-wschodnią część kraju, w górnym i częściowo środkowym dorzeczu Wisły oraz w dorzeczu górnej Warty. Stolicą regionu jest Kraków.