Mikołaj Tungen - Polski Serwis Naukowy

Mikołaj Tungen, (niem. Nikolaus von Tüngen) (zm. 14 lutego 1489 w Lidzbarku Warmińskim) – biskup warmiński.

Pochodził z rodziny mieszczańskiej z Ornety. Przez wiele lat pracował w Kurii Rzymskiej jako sekretarz, gromadził równocześnie godności kościelne (1459 kanonik wrocławski i kanonik warmiński, 1466 dziekan katedralny warmiński). Po śmierci biskupa warmińskiego Pawła Legendorfa został wybrany na jego następcę przez kapitułę (10 sierpnia 1467); 4 listopada 1468 Tungen otrzymał prowizję papieską, przyjął także w Rzymie sakrę biskupią.

Sykstus IV, (Francesco della Rovere), (ur. 21 lipca 1414 w Celle Ligure – zm. 12 sierpnia 1484 w Rzymie) – papież w okresie od 9 sierpnia 1471 do 12 sierpnia 1484.

Biskup koadiutor – w Kościele katolickim prawnie ustanowiony przez papieża biskup, który po śmierci lub awansie biskupa diecezjalnego posiada po nim prawo następstwa na urzędzie biskupa diecezji zgodnie z kanonem 403 § 3 kodeksu prawa kanonicznego z 1983.

Król polski Kazimierz Jagiellończyk nie uznał wyboru Tungena. Wyznaczył na nowego biskupa warmińskiego Wincentego Kiełbasę, który dotychczas był biskupem chełmińskim oraz administratorem diecezji pomezańskiej. Wolę króla uznała kapituła warmińska, powierzając na sejmiku malborskim 1 grudnia 1467 Kiełbasie tymczasowe zarządzanie diecezją warmińską. Tungen nie wycofał się, wkrótce jego pozycję wzmocniła wspomniana prowizja papieska. We wrześniu 1469 z pretensji do biskupstwa wycofał się natomiast Wincenty Kiełbasa; rok później Tungen nieoficjalnie przybył na Warmię.

Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu, położone w centralnej Polsce na zachodzie Równiny Piotrkowskiej, będące siedzibą powiatu grodzkiego. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau. Liczba ludności w grudniu 2009 – 77 810 osób.

Andrzej Oporowski , Jędrzej Oporowski herbu Sulima, (zm. 1483), podkanclerzy koronny i sekretarz królewski, duchowny, administrator diecezji przemyskiej i biskup przemyski, następnie biskup kujawsko-pomorski; niedoszły biskup płocki i warmiński.

Rezygnacja Kiełbasy nie oznaczała rezygnacji króla. Kazimierz Jagiellończyk interweniował u papieża Pawła II, który nakazał Tungenowi rezygnację z diecezji warmińskiej (następca Pawła II, Sykstus IV mianował Tungena biskupem w Kamieniu Pomorskim). Nowym biskupem warmińskim naznaczono w 1471 Andrzeja Oporowskiego, archidiakona gnieźnieńskiego i sekretarza królewskiego.

Orneta (do 1945 niem. Wormditt) - miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Orneta, położone na Warmii, na Równinie Orneckiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.

Paweł II (łac. Paulus II), właściwie Pietro Barbo; (ur. 23 lutego 1417 w Wenecji - zm. 26 lipca 1471) – papież w okresie od 30 sierpnia 1464 do 26 lipca 1471.

Nominacja Oporowskiego nie zmieniła sytuacji na Warmii. Sam nominat nie został dopuszczony do objęcia rządów wobec protestów kleru, ludności warmińskiej oraz stanów pruskich, natomiast Mikołaj Tungen wszczął działania mające na celu objęcie upragnionego biskupstwa i zarazem uniezależnienie Warmii od Polski. Wsparty przez zakon krzyżacki Tungen przejął większość zamków i miast; wojna z królem Kazimierzem otrzymała w historii nazwę wojny popiej. Tungen szukał również wsparcia u króla Węgier Macieja Korwina, oddając mu w protekcję diecezję warmińską.

Biskup (łac. episcopus z gr. ἐπίσκοπος episkopos: nadzorca, opiekun) - w Kościołach chrześcijańskich duchowny o najwyższych święceniach, urząd kościelny.

Kardynał Fryderyk Jagiellończyk (ur. 27 kwietnia 1468 w Krakowie – zm. 14 marca 1503 w Krakowie) – polski królewicz i książę litewski, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, biskup krakowski.

W 1479 wobec zawartego porozumienia między królami Kazimierzem i Maciejem Korwinem znacznie osłabła pozycja biskupa warmińskiego. Wojska polskie zajęły Warmię i podjęto rokowania pokojowe w Piotrkowie; porozumienie z 15 lipca 1479 przywróciło zwierzchność króla Polski wobec Warmii, nałożyło na biskupa obowiązek składania przysięgi wierności królowi; zobowiązano także kapitułę, aby wybierając nowego biskupa kierowała się zasadą, iż ma to być "osoba miła królowi". Na mocy tego porozumienia Tungen złożył hołd i został przyjęty do grona senatorów polskich.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Maciej Korwin, łac. Mátyás Corvinus, węg. Hunyadi Mátyás, zwany Sprawiedliwym, węg. Igazságos (ur. 23 lutego 1443 w Koloszwarze (obecnie Kluż-Napoka w Rumunii), zm. 6 kwietnia 1490 w Wiedniu) – król Węgier od 1458 r. i Czech od 1469 r.

Po 1479 biskup zajmował się odbudową zrujnowanej kolejną w krótkim czasie wojną diecezji. Był fundatorem ołtarza w kościele św. Jerzego w Królewcu, przeznaczył także testamentem duże kwoty klasztorom i kościołom w diecezji. Pozostał do końca życia w faktycznej opozycji wobec króla, m.in. zawarł konfederację ze stanami pruskimi (1485) w obronie przywilejów.

Łukasz Watzenrode (niem. Lukas Watzenrode, ur. 30 października 1447 w Toruniu, zm. 29 marca 1512 w Toruniu) – biskup warmiński, dyplomata, mecenas sztuki i nauki.

Jako zwolennik niezależności Warmii od Polski Tungen żywił wielkie obawy w związku z planami króla mianowania kolejnym biskupem warmińskim królewicza Fryderyka Jagiellończyka. Aby temu zapobiec, będący już w podeszłym wieku biskup podjął w Rzymie starania o wyznaczenie koadiutora, na którego upatrzył Łukasza Watzenrode. Zabiegi te przerwała śmierć Tungena, jednak jego wola została zrealizowana i kapituła wybrała Watzenrodego na biskupa; wykorzystano brak precyzyjnego zapisu, kim ma być kandydat "miły królowi".

Bibliografia:

Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965 - 1999, ISBN 83-211-1311-7, Warszawa 2000.

Tadeusz Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku, Olsztyn 1988.

Jerzy Sikorski, Prywatne życie Mikołaja Kopernika, Olsztyn 1985.

Alojzy Szorc, Dzieje diecezji warmińskiej (1243-1991), Olsztyn 1991.