Mikołajek nadmorski - Polski Serwis Naukowy

Mikołajki nadmorskie na naturalnym stanowisku

Kwiatostan

Mikołajek nadmorski (Eryngium maritimum) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych. Występuje na wybrzeżach: Morza Bałtyckiego, Północnego, Śródziemnego, Czarnego i Atlantyku. W Polsce gatunek rzadki, najczęściej spotykany na wydmach nadmorskich Zatoki Gdańskiej.

Zatoka Gdańska (. Przezroczystość wody w zależności od pory roku kształtuje się od 8 do 16 m. Zasolenie zatoki wynosi od 7 do 8 promili. W czasie silnych sztormów występują fale o wysokości przekraczającej 9 m[potrzebne źródło]. Nad Zatoką Gdańską znajdują się największe polskie porty: Gdańsk i Gdynia.

Mielno (niem. Groß Möllen) – duża wieś nadmorska w północno-zachodniej Polsce na Wybrzeżu Słowińskim, położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim nad jeziorem Jamno. Miejscowość jest siedzibą gminy Mielno.

Morfologia

Łodyga Wzniesiona, o wysokości 30–40(70) cm, górą rozgałęziająca się. Cała ma sinozielony kolor. Pod ziemią pełzające kłącze, sięgające nawet do 4 m. Liście Podobnie jak łodyga są niebieskawo owoszczone. Mają wyraźną nerwację. Dolne liście są niepodzielone, jajowato-sercowate, piłkowane, ogonkowe i cierniste, górne 5-sieczne. Podsadki kwiatostanowe w liczbie 4–8 są lancetowatorównowąskie, sztywne, niektóre mają po bokach 1–3 kolce. Kwiaty Zebrane w jajowate, główki o długości 12–14 mm, które z kolei tworzą baldachy. Kwiaty 5-krotne, jasnoniebieskie, siedzące w kątach przysadek. Mają wydłużone i wycięte na szczycie płatki korony. Słupek dolny z dwiema szyjkami.

Biologia i ekologia

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do sierpnia, zapylana jest przez owady. Owoce rozsiewane są przez zwierzęta (zoochoria). W środowisku naturalnym rozmnaża się jednak głównie wegetatywnie, większość bowiem jej siewek ginie w pierwszym roku. Roślina światłolubna. Występuje na wydmach, przystosowana jest do znoszenia suszy i wiatru. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla związku zespołów (All.) Ammophilion borealis.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Dziwnów (hist. Dyuennow, Diuenow, niem. Dievenow) – miasto w północno-zachodniej Polsce, nad Morzem Bałtyckim, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dziwnów przy drodze nr 102. Miejscowość wypoczynkowa, kąpielisko morskie, port morski.

Zagrożenia i ochrona

Roślina objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Jest zagrożona wskutek zalesiania wydm, na których występuje, oraz zrywania i przesadzania do ogródków przydomowych. Największe jej skupisko znajduje się pomiędzy Ustką i Mielnem, na Mierzei Wiślanej i w rezerwacie przyrody "Mechelińskie Łąki". Najwcześniej w Europie mikołajek nadmorski został objęty ochroną nad Zatoką Gdańską, na mocy "Rozporządzenia policyjnego dotyczącego mikołajka", obowiązującego od 1902 roku.

Haft kaszubski (csb - kaszëbsczi wësziwk) – gatunek i technika kompozycyjno-wzornicza sztuki użytkowej regionu Kaszub w Polsce. Elementem łączącym różne podgatunki regionalne haftu jest kompozycja kolorystyczna oparta na siedmiu podstawowych kolorach. Motywy zdobnicze haftu (kwiaty i owady) zastosowano również w ceramice kaszubskiej i specyficznym malowaniu mebli. Elementy wzornictwa uznawanego za haft kaszubski występują również w paramentach liturgicznych pochodzących z XVII i XVIII wieku. Kolebką haftu kaszubskiego były klasztory norbertanek w Żukowie i benedyktynek w Żarnowcu.

Rośliny światłolubne, heliofity (mniej prawidłowo zwane też heliofilami) – rośliny wymagające do swojego rozwoju dużej ilości światła. Rośliny te mogą się prawidłowo rozwijać tylko w środowiskach o pełnym nasłonecznieniu. W zacienionych miejscach rozwijają się słabo, lub giną. Rośliny te mają specjalne przystosowania. Ich liście mają grubą skórkę, często dodatkowo pokrytą woskowym nalotem. W liściach miękisz palisadowy jest dobrze rozwinięty, często wielowarstwowy. Do wytworzenia takiej samej ilości asymilatów, jak rośliny cieniolubne potrzebują nieraz kilkakrotnie więcej światła. Heliofitami wśród polskich drzew są np. modrzew (Larix sp.) i brzoza (Betula sp.), wśród roślin uprawnych kukurydza (Zea mays), soja zwyczajna (Soja max). Heliofitami są rośliny pustyń i rośliny wysokogórskie, gdyż rośliny te z reguły rosną w pełnym słońcu, w środowisku niezacienionym przez drzewa i krzewy .Wiele jest roślin światłolubnych wśród roślin ozdobnych. Należą do nich np. różne odmiany wrzosu zwyczajnego (Calluna vulgaris), róży (Rosa sp). Dużej ilości światła wymagają odmiany roślin ozdobnych o liściach wybarwionych na różne odcienie koloru żółtego i czerwonego. W roślinach tych zielony barwnik chlorofil, niezbędny do fotosyntezy, przytłumiony jest przez inne barwniki, jak np. u trójskrzynu pstrego (Cordiaeum variegatum), zwanego krotonem.

Obecność w kulturze i symbolice

Jest jednym z ulubionych motywów haftu kaszubskiego szkoły puckiej.

Znajduje się w herbie miejscowości Dziwnów , Żelistrzewo i Ustronie Morskie.

Zastosowanie i uprawa

Jest uprawiany jako roślina ozdobna na rabatach i w ogródkach skalnych. Używany jest też w bukieciarstwie jako dodatek florystyczny zarówno do żywych kwiatów jak i suchych kompozycji.

Jest w Polsce wystarczająco mrozoodporny (strefy mrozoodporności 5-10). Wymaga słonecznego stanowiska, suchej i piaszczystej gleby. Rozmnaża się przez nasiona, które wysiewa się zaraz po ich zbiorze, lub przez sadzonki korzeniowe. które pobiera się z rozrośniętych roślin w czasie ich spoczynku.

Morfologia

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-01].
↑ Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.

Bibliografia

Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.

Linki zewnętrzne

Mikołajek nadmorski – wizytówka województwa pomorskiego