Mikrofil - Polski Serwis Naukowy

Mikrofil – organ spotykany współcześnie u przedstawicieli gromady widłaków, który wyewoluuował odmiennie od liści pozostałych roślin naczyniowych (makrofili), jednak pełni analogiczne funkcje i wykazuje podobieństwa morfologiczne. Mikrofile wyróżniają się obecnością jedynie centralnej, nierozgałęzionej wiązki przewodzącej.

Łyko (łac. floem) – żywa tkanka roślinna niejednorodna, wchodząca w skład zespołu tkanek przewodzących, pełniących funkcję przewodzącą w roślinach naczyniowych. Łyko przewodzi produkty fotosyntezy, czyli związki organiczne.

Telom - pojedyncze widlaste rozgałęzienie u roślin zielonych np. kuksonia (Cooksonia). Telom zawsze zawiera centralnie położoną prymitywną tkankę przewodzącą. Na szczytach telomów znajdują się kuliste zarodnie lub skupiska gametangiów.

Mikrofile okrywające pęd widłaka goździstego

Istnieją trzy hipotezy tłumaczące powstanie mikrofili. Zgodnie z hipotezą telomową powstały one w wyniku redukcji i spłaszczania pojedynczych odgałęzień telomu. Według hipotezy enacji mikrofile powstały jako boczne wyrostki kory pierwotnej na bezlistnej łodydze, do których następnie wniknęły odgałęzienia tkanki przewodzącej. W końcu trzecia hipoteza zakłada ich powstanie w wyniku przekształcenia sterylnych zarodni. Analizy molekularne wspierają hipotezę enacji, choć nie wykluczają też ewentualnej roli zarodni w powstaniu tych liści.

Hipoteza telomowa – pogląd zakładający, że wszystkie organy sporofitu roślin wyższych (mszaków, paprotników i nasiennych) powstały w toku ewolucji z przekształcenia pierwotnego dychotomicznego układu telomów — końcowych odgałęzień widlasto rozgałęzionego, bezlistnego pędu, występujących między innymi u kopalnych ryniofitów (Rhyniophytina). Hipoteza zakłada, że w roślinie posiadającej dwa pędy, jeden z nich przewyższył drugi, następnie rozrósł się na odgałęzienia boczne, które z czasem zrosły się tworząc liście.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Liście (mikrofile) widłaków są zwykle drobne, symetryczne, siedzące, bez ogonka z szeroką nasadą wyrastającą z łodygi. Liście są zaostrzone, od krótkich, łuskowatych po długie, szydłowate i mięsiste (u poryblinów). Wyrastają skrętolegle, tylko u niektórych przedstawicieli rodzaju widłak (Lycopodium) i widliczka (Selaginella) naprzeciwlegle lub okółkowo. Na górnej (przyosiowej) stronie liści znajdują się często drobne języczki (ligula). Środkiem ich biegnie nierozgałęziona centralna wiązka przewodząca (żyłka liściowa), złożona z cewek, które w dolnej części żyłki otoczone są niewielką ilością łyka. W odróżnieniu od liści innych naczyniowych (makrofili) w walcu osiowym nie ma luk (szczelin) ponad miejscem odgałęzienia się wiązki przewodzącej prowadzącej do mikrofila.

Tkanka przewodząca – tkanka roślinna, w której odbywa się transport wody wraz z rozpuszczonymi w niej substancjami do wszystkich części roślin, zbudowana jest z niejednorodnych komórek.

Widłaki, widłakowe (Lycopodiophyta) – gromada roślin naczyniowych licząca współcześnie około 1100–1200 gatunków. Cechują się przewagą sporofitu nad gametofitem, pokryciem łodyg drobnymi liśćmi (mikrofilami) oraz umieszczeniem zarodni produkujących mejospory na górnej stronie liści lub też w kącie tych liści.

Przypisy

↑ Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Morfologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 193-194. ISBN 83-01-13946-3.
Tom A. Ranker, Christoph H. Haufler: Biology and Evolution of Ferns and Lycophytes. Cambridge, New York: Cambridge University Press, 2008, s. 82-86.
↑ Z. Podbielkowski, I. Rejment-Grochowska, A. Skirgiełło: Rośliny zarodnikowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986. ISBN 83-01-04394-6.