Mineralokortykosteroidy - Polski Serwis Naukowy

Mineralokortykosteroidy (mineralokortykoidy) – hormony wytwarzane w organizmie człowieka przez warstwę kłębkowatą kory nadnerczy. Wpływają na nieorganiczną przemianę materii.

Głównym przedstawicielem mineralokortykosteroidów jest aldosteron. Jego najważniejsze działanie to zatrzymywanie jonów sodowych (Na) w ustroju i dokomórkowy napływ jonów potasu (K) oraz wtórne zatrzymanie wody w ustroju. Hormon ten wchodzi w skład układu hormonalnego RAA tzn. renina-angiotensyna-aldosteron).

Hormon (od gr. ὁρμάω hormao - rzucam się naprzód, pędzę) – związek chemiczny, który jest wydzielany przez gruczoły lub tkanki układu hormonalnego. Funkcją hormonu jest regulacja czynności i modyfikacja cech strukturalnych tkanek leżących w pobliżu miejsca jego wydzielania lub oddalonych, do których dociera poprzez krew (wyjątkiem są tzw. hormony lokalne). Istnieją także takie hormony, które wywierają wpływ na funkcjonowanie wszystkich tkanek organizmu.

Jon – atom lub grupa atomów połączonych wiązaniami chemicznymi, która ma niedomiar lub nadmiar elektronów w stosunku do protonów. Obojętne elektrycznie atomy i cząsteczki związków chemicznych posiadają równą liczbę elektronów i protonów, jony zaś są elektrycznie naładowane dodatnio lub ujemnie.

Funkcje

przywrócenie objętości płynów zewnątrzkomórkowych (głównie śródnaczyniowych),

wyrównanie stosunku Na/K,

przywrócenie równowagi elektrolitowej.

Działanie

kanaliki nerkowe: wzrost wchłaniania zwrotnego Na i wydzielania K,

gruczoły potowe, ślinowe, nabłonek jelitowy: wzrost wchłaniania Na,

wzrost objętości płynu zewnątrzkomórkowego, co skutkuje zwiększoną objętością wyrzutową serca i podwyższeniem ciśnienia krwi.

Wydzielanie aldosteronu pobudzają

wzrost stężenia angiotensyny II i III we krwi,

wzrost stężenia jonów potasowych i spadek Na we krwi,

spadek objętości krwi krążącej lub płynu zewnątrzkomórkowego,

duży wzrost wydzielania ACTH przez przysadkę.

Mniejszą rolę odgrywają prostaglandyny, estrogeny czy pobudzenie receptorów beta-adrenergicznych.

Renina zwana też angiotensynazą – enzym (EC 3.4.23.15) wytwarzany przede wszystkim przez nerki, w odpowiedzi na obniżenie objętości krwi krążącej i zmniejszenie natremii (Na+), wchodzący w skład tzw. układu RAA. Jest to enzym proteolityczny wytwarzany w komórkach przykłębuszkowych nerek.

Kwasica, acydemia (łac. acidosis) – stan zwiększonej kwasowości krwi, w którym pH krwi spada poniżej normy spowodowany zwiększeniem zawartości kwasów lub utratą zasad. Kwasica może być wyrównywana, jeżeli odczyn pH krwi nie ulega zmianie, oraz niewyrównywana, jeżeli zawiodą mechanizmy regulacyjne i dojdzie do spadku pH krwi. Kwasica prowadzi do pobudzenia ośrodka oddechowego mózgu i chemoreceptorów, co objawia się przyśpieszeniem i pogłębieniem oddechu (tzw. oddech Kussmaula).

Pośrednio na wydzielanie aldosteronu wpływają: ACTH – tylko w dużych ilościach (wstrząs, podanie i.v.), ANP, BNP, CNP.

Dobowe wydzielanie tego hormonu waha się w granicach 138,5-692,5 n mol/dobę (50-250 μ g/dobę). Stężenie w surowicy wynosi 55-415 pmol/l (2-15 ng/100 ml). Jest wydalany z moczem w formie niezmienionej w tempie 14-27 nmol/dobę (5-10 μg/dobę).

Oprócz aldosteronu do tej grupy zalicza się deoksykortykosteron (DOC), 18-hydroksy-DOC, kortykosteron i kortyzol. Jednak sam aldosteron ma 95% aktywności mineralokortykosteroidowej.

nano – przedrostek jednostki miary o symbolu n oznaczający mnożnik 0,000 000 001 = 10-9 (jedna miliardowa). Nazwa przedrostka pochodzi z języka greckiego: nanos (νάνος) oznacza karzeł.

Kora nadnerczy (cortex suprarenalis) jest to położona zewnętrznie część nadnercza stanowiąca około 80% masy tego narządu. Zasadniczą funkcją kory nadnerczy jest czynność wewnątrzwydzielnicza czyli hormonalna. W korze nadnerczy produkowane są i wydzielane 3 klasy hormonów sterydowych zwanych kortykosterydami.

Zwrotnemu wchłanianiu Na towarzyszy wydzielanie H, co prowadzić może do alkalozy. Niedobór aldosteronu powoduje natomiast spadek wchłaniania Na, a w konsekwencji kwasicę.

Puromycyna i aktynomycyna blokując metabolizm RNA blokują wpływ aldosteronu na transport Na.

Brak mineralokortykosteroidów powoduje zgon w ciągu 3-5 dni w wyniku utraty z moczem Na i Cl przy nadmiernym stężeniu K.

mikro – to przedrostek jednostki miary w układzie SI, oznaczający mnożnik 0,000 001 = 10-6 (jedna milionowa). Do oznaczenia symbolu używa się greckiej litery my (μ). Prefiks pochodzi od greckiego μικρός (mikros), oznaczającego coś bardzo małego.

Aldosteron – organiczny związek chemiczny z grupy steroidów. Należy do hormonów sterydowych wytwarzanych przez warstwę kłębkowatą kory nadnerczy. Aldosteron należy do grupy hormonów kory nadnerczy określanych jako mineralokortykosteroidy (aldosteron i 11-dezoksykortykosteron).