Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR

Ten artykuł dotyczy aparatu bezpieczeństwa ZSRR . Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego wyrazu.

Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (ros. Министерство государственной безопасности – Ministierstwo Gosudarstwiennoj Biezopasnosti, MGB) – organ bezpieczeństwa działający w Związku Radzieckim w latach 1946–1953.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Historia

Przekształcenie struktur bezpieczeństwa w 1943

W 1943 z Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych (NKWD) wyodrębniono Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego (GUGB), który przekształcono w Ludowy Komisariat Bezpieczeństwa Państwowego (NKGB). Ta struktura organizacyjna aparatu bezpieczeństwa państwowego i policji politycznej utrzymała się do 1946 – długo, zważywszy na bardzo częste w tamtym okresie zmiany organizacyjne.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Utworzenie MGB w 1946

Ministerstwo Bezpieczeńsrwa Państwowego ZSRR utworzono rozkazem Ludowego Komisarza Bezpieczeństwa Państwowego Wsiewołoda Mierkułowa Nr 00107 z 22 marca 1946 o zmianie nazwy z Narodnogo Komisariata Gosudarstwiennoj Biezopasnosti SSR (ros. Народный комиссариат государственной безопасности) czyli Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Publicznego, w związku z uchwałą Rady Najwyższej ZSRR z 15 marca 1946 o przekształceniu komisariatów ludowych w ministerstwa.
Na czele MGB stanął minister bezpieczeństwa państwowego (Mierkułow).

Wasilij S Riasnoj (ur. 1904 - zm. 1995 roku), generał, wysoki funkcjonariusz Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Związku Radzieckiego MWD.

Żydowski Komitet Antyfaszystowski (Jewriejskij Antifaszistkij Komitiet), JAK lub JAFK – organizacja społeczna utworzona w ZSRR w 1942 przez NKWD, skupiająca przedstawicieli radzieckiej inteligencji żydowskiej i mająca na celu pozyskanie poparcia diaspory żydowskiej (głównie w USA) dla wojny prowadzonej przez ZSRR z Niemcami hitlerowskimi.

Zadania MGB

Zadania ministerstwa nie różniły się zasadniczo od jego poprzednika NKGB. Nowe ministerstwo było odpowiedzialne za

wywiad zagraniczny, legalny przy ambasadach i konsulatach oraz nielegalny przy np. misjach handlowych
kontrwywiad krajowy
zwalczanie elementów nacjonalistycznych
kontrwywiad wojskowy, działający podczas wojny pod nazwą Smiersz odpowiednio przy:
Ludowym Komisariacie Obrony jako Główny Zarząd Kontrwywiadu (GUKR)
NKWD jako Oddział Kontrwywiadu (OKR SMIERSZ)
Ludowym Komisariacie Marynarki Wojennej ZSRR jako Zarząd Kontrwywiadu Smiersz (UKR Smiersz) LKMW
Organizację terroru i dywersji na tyłach przeciwnika
policję polityczną w postaci dawnego Zarządu Tajno-Politycznego
bezpieczeństwo i kontrwywiad w transporcie
bezpieczeństwo i kontrwywiadowcze zabezpieczenie gospodarki, administracyjnej i produktywnej
ochronę władz państwowych, w tym za odrębny zarząd dla ochrony Józefa Stalina
zapewnienie bezpiecznej łączności dla głównych instytucji państwowych oraz ochronę urządzeń komunikacyjnych
od 1947 r wojska wewnętrzne czyli wojskowe ramię ministerstwa
od 1949 r ochronę granic państwowych
od 1949 roku milicję, porządkową, kryminalną itd
administracje więzienną
mobilizację społeczeństwa w razie groźby konfliktu

Organizacja ministerstwa B.P i obsada stanowisk kierowniczych

Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego było z biegiem lat potężnie rozbudowaną służbą specjalną Związku Radzieckiego. W swoich obowiązkach, liczebności i organizacji przewyższało nawet Ministerdtwo Spraw Wewnętrznych ZSRR, czyli dawne NKWD.
Poniżej przedstawiona jest struktura organizacyjna ministerstwa, oraz obsada personalna stanowisk kierowniczych.

Nikołaj Własik (ur. 1896 – zm. 1967), generał porucznik, funkcjonariusz radzieckich organów bezpieczeństwa, m.in. naczelnik Wydziału I Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych i późniejszych pionów NKWD/NKGB/MGB, odpowiedzialnych za ochronę rządu. Także szef ochrony osobistej Józefa Stalina.

Siergiej Arseniewicz Goglidze – generał pułkownik (komisarz bezpieczeństwa państwowego II rangi) NKWD, rozstrzelany 23 grudnia 1953 r. po procesie Berii. Na początku lat trzydziestych dowodził oddziałami straży granicznej na Zakaukaziu. Od listopada 1934 r. kierował NKWD na Zakaukaziu. W 1938 r. brał udział w organizowaniu czystek w Samodzielnej Armii Dalekowschodniej. Następnie objął stanowisko szefa NKWD w Leningradzie, a w lipcu 1941 r. – stanowisko szefa NKWD ma Dalekim Wschodzie.

Kierownictwo MGB ZSRR

Minister Bezpieczeństwa Państwowego

gen. Wsiewołod Mierkułow : 15 III 1946 – 4 V 1946
gen. Wiktor Abakumow : 4 V 1946 – 4 VII 1951
gen. Siergiej Ogolcow : (p.o) 4 VII 1951 – 9 VIII 1951
gen. Siemion Ignatiew : 9 VIII 1951 – 14 III 1953

I-wsi zastępcy Ministra B.P

gen. Siergiej Ogolcow : V 1946 – X 1946 oraz 26 VIII 1951 – 13 II 1952 i 20 XI 1952 – 11 III 1953
gen. Siergiej Goglidze 26 VIII 1951 – 10 XI 1951 oraz 20 XI 1952 – 11 III 1953

zastępcy Ministra B.P

gen. Michaił Swiniełupow 14 III 1946 – XII 1950
gen. Siergiej Ogolcow 17 V 1946 – 26 VIII 1951
gen. Nikołaj Seliwanowski 7 V 1946 – 26 VIII 1951
gen. Piotr Fiodotow – 6 IX 1946 – V 1947
gen. Nikołaj Stachanow 26 VIII 1951 – 11 III 1953
gen. Wasilij Riasnoj 14 II 1952 – 12 III 1953
gen. Andriej Nikiforow 3 VII 1952 – 12 III 1953
gen. Borys Obrycznikow 5 VII 1952 – 12 III 1953
gen. Siergiej Sawczenko 2 XI – 1951 – 11 III 1953
płk. Iwan Sawczenko VIII 1951 – VII 1952
gen. Jewgienij Pitowranow 3 I 1951 – 29 X 1951
gen. Siergiej Goglidze 13 II 1952 – 20 XI 1952
płk. Michaił Riumin 20 X 1951 – 13 XI 1952

Sekretariat MGB : naczelnicy m.in. – płk Wasilij Dobrochotow II/III 1953

Grupa Kontrolna Ministra : naczelnicy S.F. Kożewnikow ? – 16 XI 1950, gen P.P Kondrakow 3 I 1951 – III 1952

Biuro Prawne MGB

Biuro Specjalne Ministra : [utw. 22 VIII 1947] (koordynacja działań kontrwywiadowczych, opracowywanie przewodników, podręczników i biuletynów informacyjnych

Specjalny Komitet Doradczy Ministra : [utw. 2 XI 1946] (wydawanie pozasądowych wyroków w ślectwach prowadzonych przez MGB)

Kolegium MGB

P I O N Y O P E R A C Y J N E MGB ZSRR

I Zarząd Główny (wywiad zagraniczny) Początkowo Zarząd Główny składał się m.in. z dwóch Zarządów, m.in.

Zarząd "1-A" wywiad legalny, Wydziały

"6-A" naczelnik m.in. płk Aleksandr Sacharowski

"11-A" (wywiad naukowo techniczny) naczelnik Lew Wasilewskij

"2-G" (kontrwywiad zagraniczny) naczelnik płk Siergiej Fiedosiejew

Zarząd "1-B" (wywiad nielegalny) naczelnik płk Aleksandr Korotkow

Wydział Informacyjny oral kilka Oddziałów wspomagających naczelnik gen Paweł Żurawlow 1947

naczelnicy I Zarządu/I Zarządu Głównego

gen. Paweł Fitin 15 III 1946 – 15 VI 1946
gen. Piotr Kubatkin 15 VI 1946 – 7 IX 1946
gen. Piotr Fiodotow 9 IX 1946 – 30 V 1947

W okresie koniec maja 1947 roku do 2 XI 1951 roku I Zarząd Główny funkcjonował w ramach Komitetu Informacji przy Radzie Ministrów ZSRR – Zobacz Komitet Informacji Po likwidacji Komitetu Informacji jednostki wywiadu zagranicznego i I Zarządu MGB zostały połączone i przekształcone ponownie w I Zarząd Główny MGB. W nowej strukturze Zarządu Głównego znalazły się

naczelnik: Siergiej Sawczenko 3 XI 1951 – 5 I 1953, gen. Jewgienij Pitowranow 5 I 1953 – 11 III 1953 oraz gen. Piotr Fiodotow 11 III 1953 – 13 III 1954

zastępcy naczelnika IZG : m.in: gen Piotr Fiodotow 2 XI 1951 – 6 II 1952

Kolegium IZG

Sekretariat

Zarząd Wywiadu Nielegalnego : naczelnik Aleksandr Korotkow 1952 – 1953, oraz w składzie ZWN znajdowały się wydziały geograficzne:

anglo-amerykański Witalij Pawłow 1952 – 1953

Ameryka Łcińska, Skandynawia i Finlandia

Niemcy naczelnik Zoja Woskriesienskaja-Bybkina

Austria i Szwajcaria

Francja Beneluks

Daleki Wschód (Japonia i Korea)

Azja Południowo Wschodnia

Bliski i Środkowy Wschód nacz Andriej Otroszczenko 1951-53

Oddziały Funkcjonalne

WN-T Wywiad Naukowo-Techniczny : naczelnik płk Leonid Kwasnikow 1951-53

kontrwywiad zagraniczny

"D" aktywne przedsięwzięcia

Informacyjno analityczny

szyfrowy i inne

II Zarząd Główny (kontrwywiad) – składał się z Zarządów numerowanych min.

"2-A"

"2-B"

"2-N" : zwalczanie elementów nacjonalistycznych

naczelnikami II Zarządu Głównego byli:

gen. Piotr Fiodotow 15 VI 1946 – 9 IX 1946
gen. Jewgienij Pitowranow 7 IX 1946 – 3 I 1951
płk. Fiodor Szubniakow 3 I 1951 – 1 XI 1951
gen. Ławrientij Canawa 1 XI 1951 – 12 II 1952
gen. Wasilij Riasnoj 12 II 1952 – 3 VII 1953

III Zarząd Główny (kontrwywiad wojskowy utw. w maju 1946 roku po rozwiązaniu sławnego Smiersza), naczelnicy:

gen. Nikołaj Seliwanowski 1946 – 1947
gen. Nikołaj Korolew 1947 – 1950
Jakow Jedynow 1951 – 1952
gen. Siergiej Goglidze 1952 – 11 III 1953

4 Zarząd (tkzw. Poszukiwawczy) Do marca 1946 roku nosił nazwę Organizacja Terroru i Tywersji na tyłach przeciwnika w czasie wojny. Potem zadania zmieniono na Kierowanie poszukiwaniami obcej agentury pozostawionej w ZSRR przez obce wywiadu po wojnie i innych wrogich elementów nacz gen. Paweł Sudopłatow. Pod koniec 1946 roku został formalnie rozwiązany i zastąpiony przez Oddział DR Dywerja i akty przemocy wobec poszczególnych osób.

Naczelnikami byli

Aleksandr Michaiłowicz Grinsztejn (ros. Александр Михайлович Гринштейн, ur. 10 sierpnia [29 lipca ss] 1881 w Tule, zm. 1959 w Moskwie) – rosyjski neurolog, neuroanatom.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

W.P Rogow 1946 – 1949
N.D Sałynskij 1949 – 1950
vakat 1950 – 1951
P.S Mieszanow 1951 – 1953

5 Zarząd (operacyjny – rewizje areszty, obserwacja zewnętrzna, ustalenia) nacz P.G Drozdieckij. We wrześniu 1949 roku służby – obserwacji i ustaleń zostały wyłączone z 5 Zarządu i przekształcone w odrębny 7 Zarząd. Od grudnia 1949 roku dla 5 Zarządu ustalono nowy zakres obowiązków, m.in.: zwalczanie wrogich i antysowieckich elementów, walkę z religią i wrogą propagandą. Tj. otrzymał funkcję dawnego Zarządu Tajno Politycznego NKWD/NKGB. Po reorganizacji naczelnikami 5 Zarządu byli – gen. Aleksandr Wołkow 1948-1951 , gen. Aleksiej Bryzow 1951 – 1952 potem vakat

6 Zarząd (szyfrów i dekryptażu) naczelnik gen Iwan Szewieliew 1946 – 1949. Pozostawał w ramach MGB do 19 listopada 1949 roku, później wydzielony i przekrztałcony w Główny Zarząd Służby Specjalnej przy KC WKB(b)/KPZR. Sprawy szyfrowe wróciły do resortu bezpieczeństwa w rozbudowanym po śmierci Stalina MWD Jako 8 Zarząd Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (MWD ZSRR)

7 Zarząd (operacyjny – obcerwacja zewnętrzna i ustalenia) utw. 10 IX 1949 z wydzielonych pionów 5 Zarządu. Naczelnicy:

płk. Michaił Gołowkow 1949 – 1951
płk. Nikołaj Lapunow 1951 – 1953
płk. Wiktor Alidin I/III – 1953

Zarząd Transportu (operacyjne zabezpieczenie zagadnień komunikacji) naczelnik Solomon Milsztejn.1946 – 1947.po przejęciu w styczniu 1947 roku z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Milicji Transportowej został przekształcony w Zarząd Główny Ochrony Kolei i Transportu Wodnego . Naczelnicy po reorganizacji :

gen. Aleksander Wadis 1947 – 1951
gen. Siergiej Goglidze I/IX – 1951
gen. M. Makariew IX 1951 – ?

Zarząd Ochrony Nr 1 utw. 15 czerwca 1946 r (osobista ochrona Józefa Stalina. Naczelnik gen. A Kuzniecow IV/XII 1946

Zarząd Ochrony Nr 2 (ochrona pozostałych członków kierownictwa Partii i Rządu) naczelnik gen. Nikołaj Własik IV/XII 1946

Zarząd Komandanta Moskiewskiego Kremla Naczelnik Nikołaj Spiridonow 14 III 1946 – ?

25 XII 1946 roku trzy ostatnie Zarządy (czyli Ochrony nr 1 i nr 2 oraz ZKMK) połączono w jeden potężny Zarząd, o nazwie Zarząd Główny Ochrony (GUO) naczelnikiem nowego zarządu został gen. Nikołaj Własik. 1946 – 1952. W maju 1952 roku (GOU) Główny Zarząd Ochrony przemianowano na Zarząd Ochrony (UO). Kierownictwo UO przejoł bezpośrednio ówczesny minister B.P Siemion Ignatiew które sprawował aż do śmierci Stalina.

Siergiej (Iwanowicz) Ogolcow (ur. 10 września 1900 - zm. 26 października 1977), wysoki funkcjonariusz radzieckich organów bezpieczeństwa: CzeKa/GPU/OGPU/NKWD/NKGB/MGB, m.in. pełniący obowiązki ministra bezpieczeństwa państwowego Związku Radzieckiego (MGB ZSRR) po aresztowaniu Wiktora Abakumowa, od sierpnia do grudnia 1951 roku.

Siergiej Romanowicz Sawczenko (ur. 1904 - zm. 1966 roku), generał-lejtnant, oficer (funkcjonariusz) radzieckich organów bezpieczeństwa i wywiadu, m.in. w latach czterdziestych na czele Ludowego Komisariatu Bezpieczeństwa Państwowego (NKGB) Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej oraz zastępca przewodniczącego Komitetu Informacji (1949-1951), tym samym naczelnik wywiadu KI i (1951-1952) zastępca ministra bezpieczeństwa państwowego ZSRR, tym samym naczelnik I Zarządu Głównego (wywiad) MGB.

Oddział „A” (ewidęcja archiwum) naczelnik gen Arkadij Giercowskij 1946 – 1953

Oddział „B” (wykorzystanie techniki operacyjnej) w oddziale był również Wydział Radiokontrwywiadu, który jeszcze w 1946 r zostanie wyodrębniony z oddziału „B” i uzyska status Oddziału, dokładnie Oddziału „R”

Naczelnikami Oddziału „B” byli:

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.

Proces pokazowy - stosowana w państwach totalitarnych metoda publicznego inkryminowania całych grup społecznych lub politycznych poprzez wytaczanie publicznego procesu z oskarżenia sfingowanego (komunistyczne procesy pokazowe) lub oskarżenia rzeczywistego, lecz z pominięciem tradycyjnych form państwa prawa i procedury karnej (nazistowskie procesy pokazowe).

płk. Jewgienij Łapiszin III/X 1946
płk. A. Koczetkow 1946 – 1949
płk. A. Połkownikow 1949 – III 1953

Oddział Techniki Operacyjnej [OOT] utw. 20 sierpnia 1946 r (przygotowanie sprzętu specjalnego i zaopatrywanie jednostek), naczelnik F. Żelezow 1946 – III 1953

Oddział „W (kontrola korespondecji – otwieranie listów, paczek głównie za granicy ) naczelnicy gen. Michaił Gribow 1946 – 1952 oraz P. Matwijewskij 1951 – III 1953

Oddział „D” utw w maju 1946 roku z części Oddziału „W” (przygotowanie dokumentów dla potrzeb operacyjnych, badanie charakteru pisma, fałszowanie dokumentów) ow oddział był odpowiedzialny wraz z odpowiednimi komurkami Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego za sfałszowanie wyborów w powojennej Polsce. Naczelnikami oddziału byli płk. Aron Pałkin 1946 – 1951 i K. Bułhakow 1952 – III 1953

Oddział „K” (operacyjno-kontrwywiadowcza kontrola obiektów nuklearnych, jak np. ściśle tajnego obiektu Arzamas-16 mieszczącym się w ściśle tajnym mieście Sarow i innych tajnych miejsc.) Naczelnikami oddziału byli: płk. I. Pisariew 15 III 1946 – 2 I 1952 oraz płk. A. Iwanow: 2 I 1952 – 14 III 1953

Oddział "O" (praca operacyjne wśród duchowieństwa wszystkich wyznań) Oddział został zlikwidowany w grudniu 1949 r, a jego problematykę przejoł nowy 5 Zarząd. Naczelnikami oddziału byli: G. Karpow III 1946 – 21 VII 1947 i B. Dubrowin 21 VII 1947 – 6 XII 1949

Oddział "R" (radiokontrwywiad) naczelnicy: W. Blinderman III 1946 – 15 I 1952 oraz L. Nikitin 15 I 1952 – 14 III 1953

Oddział "S" (tłumaczenie i opracowywanie dokumentów dotyczących spraw nuklearnych) nacz. gen. Paweł Sudopłatow 1946 – 1947. Oddział na początku czerwca 1947 r został włączony do struktur I Zarządy Głównego czyli wywiadu zagranicznego.

Oddział "S" [utw.11 stycznia 1950 r] (szyfry dekryptaż) Nowy oddział s zastąpił 6 Zarząd który został przekazany do KC WKB(b). Nacz. M. Szarikow 11 I 1950 – 2 XI 1951 i W. Siemionow 2 XI 1951 – 14 III 1953

Oddział "T" (ujawnienie osób mających zamiary terrorystyczne wobec kierownictwa partyjno-rządowego) Naczelnicy: A. Iwanow do 1947 r, a Chwat 1948 – III 1953

Oddział "DR" (dywersja akty przemocy wobec poszczególnych osób) nacz. gen. Paweł Sudopłatow 15 II.1947 – 9 IX 1950, jego zastępca płk Leonid Eitingon 1946 – 1950. Istniał do 28 września 1950 roku, wtedy został podzielony na dwie odrębne jednostki Biuro Nr 1 i 2

Biuro Nr 1 (prowadzenie tywersji i terroru za granicą [od 6 stycznia 1951 roku Zarząd Nr 1], nacz. gen. Paweł Sudopłatow 28 IX 1950 – III 1953

Biuro Nr 2 (prowadzenie terroru porwań i zabójstw na terenie ZSRR, nacz gen. Wiktor Drozdow

Oddział "DN" (dezinformacji) [nie utw.]

Oddział Śledczy ds. Specjalnych naczelnicy A. Leonow III 1946 – 13 VII 1951, płk. . Michaił Riumin 20 X 1951 – 13 X 1951

Oddział Łączności Rządowej [OPS] [do końca sierpnia 1947 roku w dyspozycji MSW ZSRR]. Naczelnicy: I. Worobiow 26 VIII 1947 – 1950, płk Piotr Woronin 1950 – III 1953

PIONY ZMILITARYZOWANE MINISTERSTWA BEZPIECZEŃSTWA PAŃSTWOWEGO

Główny Zarząd Wojsk Wewnętrznych [GUWW/ГУВВ] (przejęty z MWD [MSW) ZSRR, pod koniec stycznia 1947 r) w maju 1951 roku został połączony z wojskami łączności rządowej i przekrztałcony w Zarząd Główny Ochrony Zewnętrznej [GUWO/ГУВO]

Główny Zarząd Wojsk Ochrony Szczególnie ważnych Obiektów Przemysłowych i Kolei (przejęty z MWD ZSRR w czerwcu 1948 r)

Główny Zarząd Wojsk Ochrony Pogranicza [GUPW/ГУПВ) (przejęty z MWD ZSRR 17 X 1949) nacz. N. Stachanow 17 X 1949 – ?

Spisek/Sprawa Lekarzy

Jednym z aspektów "spisku lekarzy" była wcześniejsza tzw. sprawa krymska, w której Żydowski Komitet Antyfaszystowski (JAFK), pod przywództwem działacza żydowskiego Salomona Michoelsa, zaproponował w lutym 1944 roku rządowi ZSRR powołanie na Krymie "Żydowskiej Republiki Autonomicznej" (na wzór nieudanego eksperymentu z "narodowym państwem żydowskim" przeprowadzonego w Birobidżanie w latach 30.). Reakcja Stalina była gwałtowna, uznał on propozycję JAFK za działanie na rzecz pogwałcenia integralności terytorialnej państwa sowieckiego i próbę oderwania Krymu od ZSRR, a następnie domniemanego związania się z USA i przekazania nowej republiki pod kontrolę tego państwa.

Gen. armii Jurij Władimirowicz Andropow (ros. Юрий Владимирович Андропов; ur. 15 czerwca 1914, zm. 9 lutego 1984) – radziecki działacz partyjny i państwowy. W ciągu swej stosunkowo długiej kariery pełnił różne ważne funkcje, m.in. szefa KGB, członka najściślejszych władz partyjnych i przez niespełna dwa lata faktycznego przywódcy ZSRR.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Plan prowokacji (zmierzający do wytoczenia antysyjonistycznego procesu pokazowego) zainspirował Józef Stalin, który za pomocą Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR (MGB) zorganizował nagonkę na część środowisk sowieckich Żydów.

Pod koniec 1952 w ZSRR (w czasie rozpoczęcia procesu Slansky`ego w Czechosłowacji), podczas gdy "spisek lekarzy" nie był jeszcze nagłaśniany publicznie, oczekując na realizację przez MBG – Józef Stalin zlecił zaufanym służbom praktyczne wdrożenie prowokacji dotyczącej "spisku lekarzy". Sprawa rozpoczęła się od donosu lekarki Lidii Timaszuk (osoby o statusie tajnego współpracownika MGB) z lecznicy na Kremlu, która poinformowała Stalina w grudniu 1952 o zamiarze jego uśmiercenia przez lekarzy-specjalistów z kremlowskiego szpitala, w większości będącymi pochodzenia żydowskiego. Zamiar uśmiercenia według donosu miał dotyczyć także grupy wysokich funkcjonariuszy partii komunistycznej, rządu ZSRR i wojska. Szef MGB Siemion Ignatiew wraz z zastępcą Matremianem Riuminem otrzymali niezwłocznie rozkaz dostarczenia "dowodów" na te oskarżenia. Stalin zakomunikował im, iż "jeśli nie uda wam się zdobyć przyznania się do winy lekarzy, skrócimy was o głowę" (według relacji przedstawionej przez Chruszczowa na XX zjeździe partii komunistycznej w 1956). Szybko aresztowano "lekarzy szkodników", byli to kolejno: J. Etinger, A. Feldman, Aleksandr Grinsztejn, P. Jegorow, G. Majorow, B. Kogan, W. Winogradow oraz M. Wowsi.

Główny Zarząd Bezpieczeństwa Państwowego NKWD (GUGB - Gławnoje Uprawlenije Gosudarstwiennoj Bezopastnosti), jeden z czołowych zarządów Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych NKWD, odpowiedzialny m.in. za bezpieczeństwo wewnętrzne, ochronę rządu, wywiad zagraniczny i kontrwywiad.

Wiktor Siemionowicz Abakumow, właściwie Aba Kum (ros. Виктор Семёнович Абакýмов, ur. w Moskwie w 1894, stracony 24 grudnia 1954, w Leningradzie) – Ormianin, generał-pułkownik sowieckiego aparatu bezpieczeństwa, jeden z największych zbrodniarzy stalinowskich, w stalinowskim aparacie terroru zasłynął m. in. z własnoręcznego torturowania i wymuszania zeznań na skazanych, radziecki oficer, funkcjonariusz organów wywiadu, kontrwywiadu i bezpieczeństwa wewnętrznego, m.in. szef kontrwywiadu wojskowego Smiersz (1943-1946), minister bezpieczeństwa państwowego Związku Radzieckiego, od maja 1946 do lipca 1951 roku. Skazany i stracony za udział w tzw. sprawie leningradzkiej.

Wkrótce rozpoczęto śledztwo, którym Józef Stalin kierował osobiście, na bieżąco instruując oficerów śledczych MGB co do metod przesłuchań i postępowania z aresztowanymi i formułowania zarzutów przeciwko nim. W efekcie zarzuty postawiono 5 wybitnym lekarzom i profesorom, byli to: Etinger, Feldman, Grinstein, Kogan i Wowsi. Zarzucono im udział w nacjonalistycznej organizacji syjonistycznej "Joint" (którego szefem miał być nieżyjący od sierpnia szef JAFK, Solomon Michoels – rodzony brat M. Wowsiego), która miała być założona przez amerykańską Centralną Agencję Wywiadowczą. Kolejne zarzuty otrzymali Jegorow, Kogan, Majorow i osobisty lekarz Stalina (przez ponad 20 lat), Winogradow – zarzuty dotyczyły długoletniej współpracy wywiadem brytyjskim oraz domniemanego otrucia Andrieja Żdanowa i Aleksandra Szczerbakowa (byłego szefa Centralnego Zarządu Politycznego Armii Czerwonej). Dodatkowe zarzuty dotyczyły domniemanej próby zabójstwa kilku admirałów i marszałków ZSRR, w tym Iwana Koniewa i Aleksandra Wasilewskiego. Podczas aresztowania lekarzy poddawano torturom, w wyniku czego przyznali się do zarzucanych im czynów. Dwaj lekarze, Kogan i Etinger, zmarli w czasie śledztwa na skutek obrażeń.

Aron Pałkin, ros. Арон Моисеевич Палкин (ur. 1903, zm. ?) - radziecki oficer służb specjalnych pochodzenia żydowskiego, pułkownik KGB od 1943, kawaler Orderu Czerwonego Sztandaru (1946), członek partii od 1924, w służbie NKWD od 1937, zastępca naczelnika oddziału (B) NKG BSRR do 1946, szef Samodzielnego Wydziału D (ekspertyzy dokumentów, przygotowanie i fałszowanie) w Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR w latach 1946-1951, aresztowany w 1951, zwolniony z aresztu w 1953.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Działalność Oddziału "D" MGB podczas wyborów w Polsce

Kiedy w 1946 roku powojennej Polsce przygotowano się do Wybory do Sejmu Ustawodawczego, które miały się odbyć w 1947 roku, organy bezpieczeństwa zaczeły przygotowywać grunt do całkowitego kontroli nad tymi wyborami i ich sfałszowania, np. nasycając odpowiednie ośdodki administracji wyborczej agenturą. Także w teren wyszedł rozkaz ministra bezpieczeństwa publicznego gen. Stanisława Radkiewicza, aby w najbardziej zagrożonych powiatach zmobilizować rezerwę Korpusu Bespieczeństwa Wewnętrznego, czyli wojsk Wewnętrznych MBP.
Wiceminister b.p gen Roman Romkowski kierował specjalną operacją propagandowego przygotowania do wyborów. Po zlikwidowaniu Komendy WIN-u, przejęto także kasę funduszową tej organizacji, dewizy zostały wymienione na czarnym rynku przez grupę Romko0wskiego. Za te pieniądze np. wydrukowano aż 97 milionów materiałów propagandowych. Można powiedzieć że WIN zapłacił za sfałszowanie wyborów. Bolesław Bierut i Jakub Berman sądząc że jeszcze młody aparat bezpieczeństwa nie jest odpowiednio doświadczony do takich spraw, więc 4 grudnia 1946 roku Bierut poprosił ówczesnego głównego doradcę radzieckich organów bezpieczeństwa przy MBP S. Dawydowa, o pomoc w sfałszowaniu ów przedsięwzięcia.
Do Polski przybyła 15 osobowa grupa fałszerzy z Oddziału "D" MGB którą kierował naczelnik ów oddziału płk Aron Pałkin.
Fałszerstwo polegało na spreparowaniu 5994 nowych protokołów z obliczonymi głosami i podrobieniu 40 tys. podpisów członków obwodowych komisji wyborczych. Obieg dokumentów z referendum polegał na przekazaniu przez UB dokumentacji z lokali wyborczych do ministra Radkiewicza, z kolei ten przekazywał je Dawydowowi, ten Pałkinowi, który rozdzielał listy pomiędzy sprowadzonych z Moskwy specjalistów od fałszerstw.

Stanisław Radkiewicz (ur. 19 stycznia 1903 w Rozmierkach, zm. 13 grudnia 1987) – generał dywizji, polski działacz komunistyczny, członek KPP, PZPR, kierownik Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, od 1 stycznia 1945 do 1954 roku minister bezpieczeństwa publicznego (MBP), od marca 1946 członek Państwowej Komisji Bezpieczeństwa, poseł na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I kadencji, organizator terroru stalinowskiego w Polsce.

Benelux - region w Europie Zachodniej składający się z trzech sąsiadujących ze sobą monarchii: Belgii, Holandii i Luksemburga. Nazwę tworzą pierwsze litery nazw tych krajów: Belgique/België (Belgia), Nederland (Holandia), Luxembourg/Luxemburg (Luksemburg). Pierwotnie ta nazwa oznaczała jedynie unię celną wspomnianych państw.

Likwidacja MGB

W 24 godziny po śmierci Stalina Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MWD) i Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego (MGB) znalazły się pod całkowitą kontrolą Ławrientija Berii. W marcu 1953 MGB włączono do struktur MWD, którego ministrem został Beria. W ten sposób podporządkował sobie cały aparat bezpieczeństwa. W niecały miesiąc później Beria został aresztowany, a następnie rozstrzelany

Iwan Sierow (ur. 16 września 1905 na rosyjskiej wsi Afimskaja koło Wołogdy, zm. 1 lipca 1990 w Moskwie) – oficer Armii Czerwonej, generał-pułkownik, od 1954 do 1958 roku szef KGB, następnie od 1958 do 1963 roku na stanowisku szefa Wywiadu Wojskowego GRU.

Aleksandr Sacharowski (ur. 1909, zm. 1983), generał pułkownik, oficer (funkcjonariusz) radzieckich organów bezpieczeństwa i wywiadu, m.in. naczelnik I Zarządu Głównego KGB w latach 1956 - 1971.