Ministerstwo Spraw Wewnętrznych - 1990–1996

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych (MSW) – urząd administracji rządowej funkcjonujący w Polsce po przemianach ustrojowych z lat 1989–1990. Formalnie zachowywał on ciągłość prawną z komunistycznym Ministerstwem Spraw Wewnętrznych (utworzonym w 1954 r.) i kontynuował jego działalność w zakresie obsługi ministra odpowiedzialnego za ochronę bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego (oraz za inne dziedziny) w nowych warunkach politycznych. Okresem przejściowym pomiędzy MSW PRL a MSW III RP był okres od 10 maja do 31 lipca 1990 r. ze względu na dokonane wtedy przekształcenia prawno-organizacyjne i zmiany personalne. W związku z reformą centrum administracyjno-gospodarczego rządu resort spraw wewnętrznych został rozwiązany wraz z końcem 1996 r., jego zadania przejęło od 1 stycznia 1997 r. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Szkoła Główna Służby Pożarniczej (SGSP) - publiczna wyższa uczelnia kształcąca pożarniczą kadrę oficerską oraz specjalistów w zakresie bezpieczeństwa pożarowego i cywilnego.
Czesław Kiszczak (ur. 19 października 1925 w Roczynach) – generał broni Ludowego Wojska Polskiego, działacz komunistyczny, minister spraw wewnętrznych w latach 1981–1990, Prezes Rady Ministrów PRL w okresie od 2 sierpnia do 17 sierpnia 1989, poseł IX kadencji, wicepremier pierwszego niekomunistycznego rządu PRL (1989–1990). Wcześniej szef m.in. kontrwywiadu WSW, Zarządu II Sztabu Generalnego WP.

Główna siedziba ministerstwa przy ulicy Rakowieckiej 2a w Warszawie

Powstanie MSW III RP

12 września 1989 r. rozpoczął pracę rząd Tadeusza Mazowieckiego. Jego powołanie było konsekwencją przeprowadzenia wyborów czerwcowych, które umożliwiły solidarnościowej opozycji udział w sprawowaniu władzy. Mimo określania nowego gabinetu jako „pierwszy niekomunistyczny rząd w Polsce”, oba resorty siłowe (czyli MON i MSW) w dalszym ciągu kontrolowane były przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą. Ministrem Spraw Wewnętrznych pozostawał Czesław Kiszczak, objął on również funkcję wicepremiera. W podległym mu urzędzie utrzymywał się podział na Służby MSW, ich kierownictwo nadal tworzyła grupa wysokich funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej.

Rząd Włodzimierza Cimoszewicza – Rada Ministrów w Polsce pod kierownictwem premiera Włodzimierza Cimoszewicza urzędująca od 7 lutego 1996 do 31 października 1997.
Leszek Cezary Miller (ur. 3 lipca 1946 w Żyrardowie) – polski polityk, działacz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, inicjator powołania i lider SLD oraz Polskiej Lewicy, były minister pracy i polityki socjalnej, były minister-szef Urzędu Rady Ministrów, były minister spraw wewnętrznych i administracji, Prezes Rady Ministrów w latach 2001–2004.

Zmiany dokonane zostały dopiero w pierwszej połowie 1990 r. po rozwiązaniu PZPR. 7 marca na stanowisko wiceministra skierowany został działacz „Solidarności” Krzysztof Kozłowski, przewidywany na przyszłego szefa resortu. 6 kwietnia Sejm uchwalił tzw. pakiet ustaw policyjnych, weszły one w życie 10 maja, stając się prawną podstawą przekształceń. Tego samego dnia w stan likwidacji postawione zostały SB i MO. Na mocy uchwały nr 69 Rady Ministrów z 21 maja 1990 r. rozpoczęto proces weryfikacji funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa (trwający do 31 lipca). Symboliczną datą stał się 6 lipca, gdy Kozłowski przejął kierownictwo MSW po zdymisjonowanym Kiszczaku. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych rozpoczęło działalność w nowym kształcie od 1 sierpnia po zakończeniu przyjmowania pracowników i funkcjonariuszy do nowej służby.

Policja – umundurowana (służba mundurowa) i uzbrojona formacja przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz do utrzymywania bezpieczeństwa publicznego, utworzona na mocy Ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 roku. Policja podlega Ministerstwu Spraw Wewnętrznych.
Wojska Ochrony Pogranicza (WOP) - formacja wojskowa, część Wojska Polskiego, odrębny rodzaj wojsk powołany do ochrony granic Polski. Liczebność formacji osiągała nawet do 20 tysięcy żołnierzy. Pierwszym dowódcą WOP był płk Gwidon Czerwiński, ostatnim gen. dyw. Feliks Stramik.

Zakres działania ministra

Zgodnie z ustawą z 6 kwietnia 1990 r. o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych szef resortu był naczelnym organem administracji państwowej w dziedzinie ochrony bezpieczeństwa państwa, ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, ochrony przed zamachami na życie i zdrowie oraz na dorobek kulturalny i materialny społeczeństwa i obywateli, ochrony granic państwa i kontroli ruchu granicznego, ochrony przeciwpożarowej oraz administracji spraw wewnętrznych. Na mocy ustawy z 7 lipca 1994 r. minister wykonywał również uprawnienia naczelnego organu w sprawach specjalistycznego nadzoru budowlanego w dziedzinie bezpieczeństwa państwa. Szczegółowy zakres działania określony został w rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 lipca 1990 r., które wymieniało m.in. następujące sprawy:

Straż Graniczna (SG) – jednolita, umundurowana, w pełni zawodowa formacja typu policyjnego. Została powołana do życia ustawą z dnia 12 października 1990, jej funkcjonowanie rozpoczęło się 16 maja 1991 wraz z rozformowaniem Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP). Wykonuje zadania związane z ochroną granicy państwowej i kontrolą ruchu granicznego. Nadzór nad formacją sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Komendant Główny Straży Granicznej jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony granicy państwowej.
Rząd Tadeusza Mazowieckiego – gabinet pod kierownictwem premiera Tadeusza Mazowieckiego powołany przez Sejm 24 sierpnia 1989, a zatwierdzony przez niego i prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego 12 września 1989 po nieudanej próbie stworzenia rządu Czesława Kiszczaka. Rząd Tadeusza Mazowieckiego złożył dymisję 25 listopada 1990, nazajutrz po porażce Tadeusza Mazowieckiego w wyborach prezydenckich. Sejm przyjął dymisję rządu 14 grudnia 1990. Rada Ministrów pełniła swoje obowiązki do czasu powołania rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego 12 stycznia 1991.

ochrona bezpieczeństwa państwa – ogólny nadzór nad funkcjonowaniem Urzędu Ochrony Państwa, utworzonego na mocy ustawy z 6 kwietnia 1990 r. w miejsce rozwiązanej Służby Bezpieczeństwa (struktury wywiadu i kontrwywiadu, bezpieczeństwa wewnętrznego oraz zabezpieczenia operacyjnego).

ochrona bezpieczeństwa obywateli oraz bezpieczeństwa i porządku publicznego – ogólny nadzór nad funkcjonowaniem Policji, utworzonej na mocy ustawy z 6 kwietnia 1990 r. w miejsce rozwiązanej Milicji Obywatelskiej. Na mocy uchwały nr 108 Rady Ministrów z 16 lipca 1990 r. niektóre uprawnienia policyjne przyznane zostały również żołnierzom jednostek wojskowych MSW w przypadku wykonywania przez nich zadań w zakresie ochrony osób, urządzeń i obiektów związanych z najwyższymi organami władzy i administracji państwowej. Funkcje te wypełniały Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe oraz Biuro Ochrony Rządu (jego funkcjonariusze otrzymali status żołnierzy z dniem 1 sierpnia 1990 r.), ponadto na mocy zarządzenia organizacyjnego nr 004 Ministra Spraw Wewnętrznych z 13 sierpnia 1990 r. utworzona została Jednostka Wojskowa GROM.

ochrona granicy państwowej – ogólny nadzór nad funkcjonowaniem Straży Granicznej. Mimo użycia w przepisach tej nazwy, zadania dotyczące ochrony granic w dalszym ciągu wykonywane były przez Wojska Ochrony Pogranicza. Na mocy ustawy z 12 października 1990 r. z dniem 16 maja 1991 r. nastąpiło rozformowanie jednostek WOP i utworzenie w ich miejsce nowej służby.

ochrona przeciwpożarowa – ogólny nadzór nad funkcjonowaniem jednostek Straży Pożarnych. Na mocy ustawy z 24 sierpnia 1991 r. z dniem 1 lipca 1992 r. nastąpiło rozwiązanie dotychczasowych struktur służby pożarniczej i utworzenie w ich miejsce Państwowej Straży Pożarnej.

administracja spraw wewnętrznych i sprawy społeczno-administracyjne – rejestracja stanu cywilnego, zmiana imion i nazwisk, prowadzenie Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności, wydawanie dowodów osobistych i paszportów, sprawy obywatelstwa, prawa i obowiązki cudzoziemców, powszechny obowiązek obrony, sprawy stowarzyszeń, zgromadzeń, zbiórek publicznych, odznak i mundurów, wydawanie koncesji na działalność gospodarczą związaną z usługami ochroniarskimi i detektywistycznymi oraz dotyczącymi spraw broni, amunicji i materiałów wybuchowych.

sprawy wykroczeń – nadzór nad postępowaniem mandatowym związanym z orzecznictwem karno-administracyjnym kolegiów ds. wykroczeń (przekazanych pod kontrolę Ministerstwa Sprawiedliwości z dniem 10 maja 1990 r.).

ochrona tajemnicy państwowej i służbowej – koordynowanie organizacji ochrony tajemnicy państwowej i służbowej oraz nadzór nad jej przestrzeganiem.

usuwanie skutków klęsk żywiołowych – koordynowanie działań porządkowo-ochronnych oraz czynności ratowniczych.

organizowanie i nadzorowanie szkolnictwa resortu – nadzór nad działalnością Szkoły Głównej Służby Pożarniczej oraz nad działalnością Wyższej Szkoły Policji, utworzonej po zniesieniu Akademii Spraw Wewnętrznych na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 1990 r.

nadzór techniczno-budowlany w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego – specjalistyczny nadzór budowlany obiektów i robót służących celom bezpieczeństwa państwa. Początkowo należał on do zakresu działania odpowiednich komórek organizacyjnych MSW, następnie zadania te wykonywane były przez Naczelny Inspektorat Nadzoru Budowlanego oraz Inspektorat Nadzoru Budowlanego, które utworzono na mocy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 26 stycznia 1996 r.

Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (w latach 1995-2002 Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji) – formacja specjalnego przeznaczenia, podległa osobiście Ministrowi Spraw Wewnętrznych.
Dyrektor Generalny - wyższe stanowisko w służbie cywilnej tworzone w niektórych urzędach administracji, przewidziane przez ustawę z dnia 21 listopada 2008 roku o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)