Minnesota - Polski Serwis Naukowy

Zapoznaj się również z: inne znaczenia.

Minnesota (wymowa:/mɪnɪˈsoʊtə/ ) – stan leżący w środkowo-zachodniej cześci USA.

Zajmuje obszar 225 365 km² (12. pod względem wielkości), który zamieszkuje 5 167 101 mieszkańców (21. pod względem ludności).

Powstała 11 maja 1858 roku jako 32 stan w wyniku wyodrębnienia ze wschodnich obszarów Terytorium Minnesota.

Nowela (wł. novella – nowość) – utwór niewielkich rozmiarów, pisany prozą, charakteryzujący się wyraźnie zarysowaną i sprawnie skrojoną akcją główną, mocno udramatyzowaną, która zmierza do punktu kulminacyjnego, a następnie do puenty. Fabuła noweli jest zazwyczaj jednowątkowa, pozbawiona epizodów pobocznych, rozbudowanych opisów przyrody oraz szczegółowej charakterystyki postaci. Jej treść dotyczy pewnego zdarzenia, opartego na wyrazistym motywie, z pozoru nieistotnym (np. kamizelka, sokół), ale często nabierającym znaczeń symbolicznych. Niemiecki pisarz Paul Heyse określił ów motyw mianem "sokoła". Stworzył on tzw. teorię sokoła, opartą na wnikliwej analizie noweli Giovanniego Boccaccia pt. Sokół.
The Andrews Sisters – grupa wokalna składająca się z trzech śpiewających sióstr: LaVerne Andrews (kontralt; ur. 6 lipca 1911 - zm. 8 maja 1967), Maxene Andrews (drugi głos; ur. 3 stycznia 1916 - zm. 21 października 1995) i Patty Andrews (głos prowadzący; ur. 16 lutego 1918). Wszystkie urodziły się w Minneapolis w Minnesocie.

Minnesota znana jako „Kraina 10 000 jezior” lub „Stan Gwiazdy Północnej”, oferuje mieszkańcom oraz turystom liczne możliwości rekreacji.

Blisko 60% populacji skupione jest w metropolii Minneapolis-Saint Paul, tzw. "Bliźniaczych miastach" (z ang. The Twin Cities), który jest stanowym centrum polityki, biznesu, przemysłu, transportu oraz międzynarodowej społeczności artystycznej. Pozostała część stanu nazywana jest „Przedmieściem Minnesoty”. W części zachodniej pierwotnie obejmowała tereny prerii, które współcześnie zajmowane są przez rolnictwo. W części wschodniej rozciągały się niegdyś lasy liściaste, a obecnie teren ten jest w wiekszości gęsto zaludniony. W części północnej rozciąga się stosunkowo najlepiej zachowana i rzadziej zaludniona preria. Chociaż większość mieszkańców stanu jest rasy białej i ma korzenie północnoeuropejskie, coraz większy staje się napływ imigrantów z Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej.

Wells Fargo Center - wieżowiec w Minneapolis, będący trzeci najwyzszą budowlą w mieście, po 225 South Sixth. Mierzy 236 metrów, posiada 57 kondygnacji. Jego budowę rozpoczęto w 1986, ukończono w 1988 roku.
Art déco – styl w sztuce: architekturze, malarstwie, grafice oraz w architekturze wnętrz, rozpowszechniony w latach 1919–1939. Nazwa wywodzi się od francuskiego art – sztuka i décoratif – dekoracyjny, w rozumieniu jakie język polski łączy z urządzaniem wnętrz (czyli "dekorowaniem"); termin décoratif nie oznacza w tym wypadku "zdobienia".

Ekstremalny klimat Minnesoty kontrastuje z powściągliwym charakterem jej mieszkańców. Stan znany jest z umiarkowanego podejścia w polityce i kwestiach socjalnych, zaangażowania obywatelskiego oraz wysokiej frekwencji wyborczej. Miejscowa społeczność klasyfikowana jest jako jedna z najzdrowszych w Stanach, a przy tym wyróżnia się wysokim wykształceniem i oczytaniem.

Minneapolis Institute of Arts (w skrócie: MIA) - muzeum sztuk pięknych zlokalizowane w Minneapolis w stanie Minnesota w USA na terenie pokrywającym 32,000 m².
Sztuka – dziedzina działalności ludzkiej, uprawiana przez artystów. Nie istnieje jedna spójna, ogólnie przyjęta definicja sztuki, gdyż jej granice są redefiniowane w sposób ciągły, w każdej chwili może pojawić się dzieło, które w arbitralnie przyjętej, domkniętej definicji się nie mieści. Sztuka spełnia rozmaite funkcje, m.in. estetyczne, społeczne, dydaktyczne, terapeutyczne, jednak nie stanowią one o jej istocie

Etymologia

Nazwa Minnesota odnosi się do słowa mnisota, które w języku indian Dakota znaczyło: "Woda, w której przegląda się niebo". Rdzeni mieszkańcy demonstrowali nazwę pierwszym białym osadnikom poprzez wlewanie mleka do wody i wołając mnisota. Nazwy wielu miejsc w stanie zawierają pochodną cząstki mni, oznaczającej w języku Indian wodę, np. Minnehaha Falls (wodospad), Minneiska (miasto), Minnetonka (jezioro), czy Minneapolis (połączenie słów mini oraz greckiego polis).

Agassiz – lodowcowe jezioro utworzone w plejstocenie przed czołem lądolodu północnoamerykańskiego. Obejmowało 134 tys. km², stanowiąc największy słodkowodny akwen w tych czasach. Nazwane od szwajcarskiego przyrodnika Louisa Agassiza, który jako pierwszy przedstawił hipotezę wielkiego zlodowacenia. Jezioro to wielokrotnie było drenowane i spływało do Atlantyku. Ostatni i największy spływ jeziora miał miejsce ok. 8,4 tys. lat BP we wczesnym atlantyku (holocen) i wywołał gwałtowne i krótkie oziębienie zwane wydarzeniem 8,2 tys. lat BP (ang. 8.2 ka event).
Cass Gilbert (ur. 24 listopada 1859 - zm. 17 maja 1934)- prominentny amerykański . Był jednym z pierwszych twórców drapaczy chmur, takich jak zaprojektowany przez niego Woolworth Building. Był również projektantem budynków muzeów, siedzib stanów (np. stanu Minnesota czy stanu Arkansas) czy obiektów użyteczności publicznej (np. budynek Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych). W latach 1908-1909 był prezydentem American Institute of Architects, amerykańskiej organizacji skupiającej architektów.

Geografia

Minnesota to najbardziej po Alasce wysunięty na północ stan w USA. Northwest Angle, izolowane od reszty kraju przez Jezioro Leśne, jest jedyną częścią 48 stanów kontynentalnych leżącą powyżej 49 równoleżnika. Minnesota znana jest w Stanach Zjednoczonych jako Dalszy Środkowy Zachód. Stan ten dzieli Jezioro Górne na granicy wodnej z Michigan i Wisconsin na północnym wschodzie, od wschodu graniczy z Wisconsin, na południu z Iowa, Północną i Południową Dakotą na zachodzie, a na północny z Kanadą (prowincja Ontario). Minnesota z obszarem liczącym 87 014 mi² (222 365 km²) plasuje się na 12. miejscu pośród wszystkich stanów pod względem wielkości i stanowi 2,25% powierzchni całego kraju.

Polinezyjczycy są rdzenną ludnością Polinezji, zamieszkują także niektóre wyspy Melanezji i Mikronezji. Posługują się językami polinezyjskimi. Podstawą gospodarki jest rybołówstwo i rolnictwo, w mniejszym zakresie także chów zwierząt. Struktura społeczna opiera się na podziale na warstwy (arystokracja, rolnicy, rybacy, rzemieślnicy, niewolnicy).
Iowa – stan w centralnej części Stanów Zjednoczonych w międzyrzeczu Missisipi i Missouri. Powierzchnia 145,8 tys. km², 2 926 324 mieszkańców (1991). Stolica Des Moines, 193 tys. mieszkańców (1991).

Geologia i forma terenu

W Minnesocie znajdują się jedne z najstarszych skał znalezionych na Ziemi, gnejsy liczące 3,6 mld lat, czyli w 80% tak stare jak planeta. Około 2,7 mld lat temu lawa bazaltowa wylała się z pęknięć w dnie pierwotnego oceanu, pozostawiając skały wulkaniczne kształtujące Tarczę Kanadyjską w północnej części stanu. Podstawy tych gór wulkanicznych oraz ruchy prekambryjskich mórz ukształtowały "Żelazne Pasmo" w północnej Minnesocie. Śledząc okres ruchów wulkanicznych ok. 1,1 mld lat temu, aktywność geologiczna Minnesoty była znacznie przygaszona, brak wulkanizmów bądź ruchów górotwórczych, lecz z powtarzającymi się wtargnięciami morza, pozostawiającymi wieloskładnikowe warstwy skał osadowych.

Całkowita powierzchnia Stanów Zjednoczonych Ameryki wynosi 9 631 418 km². Największym stanem jest Alaska, która stanowi aż 17,84% powierzchni całego kraju. Najmniejszym stanem jest natomiast Rhode Island, który stanowi tylko 0,004% powierzchni USA.
Kampus (łac. campus pole, równina), osiedle akademickie – obszar na którym znajdują się budynki szkoły wyższej wraz z otaczającymi je terenami. Zazwyczaj znajduje się tam również biblioteka i domy studenckie.

W czasach bardziej współczesnych masywny lodowiec o grubości co najmniej 1 km spustoszył pejzaż oraz ukształtował aktualną rzeźbę terenu. Zlodowacenie Wisconsin opuściło te tereny około 12 000 lat temu. Lodowiec pokrywał całą Minnesotę, z wyjątkiem południowo-wschodnich krańców, okolicy charakteryzującej się stromymi wzgórzami oraz potokami przecinającymi podłoże skalne. Obszar ten znany jest jako Driftless Area, ponieważ nie występują tu moreny polodowcowe. W pozostałej części stanu, prócz północnego wschodu, cofający się lodowiec pozostawił warstwę ok. 15 m gliny zwałowej. 13 000 lat temu północno-zachodnie tereny kształtowało gigantyczne Jezioro Agassiz, odpływ jeziora, rzeka lodowcowa Warren wyrzeźbiły obecną dolinę rzeki Minnesota, a jego dno pozostawiło żyzne gleby w dolinie rzeki Red River. Obecnie Minnesota jest spokojna geologicznie, rzadko doświadcza trzęsień ziemi, a większość z nich jest drugorzędna.

Prezbiterianizm - forma organizacji kościołów protestanckich. Władze w kościołach sprawują wybierani przez wiernych starsi, czyli prezbiterzy. Główne kościoły prezbiteriańskie: Kościół Szkocki (w Szkocji kościół państwowy), Kościół Prezbiteriański w USA. Doktrynalnie najczęściej przyjmują kalwinizm. Za początek ruchu przyjmuje się ogłoszenie tzw. Księgi Dyscypliny w 1560 r. na powszechnym zgromadzeniu Kościoła Szkockiego. Ogłoszona w niej doktryna:
Klimat kontynentalny – jeden z podstawowych rodzajów klimatu. Kształtuje się w głębi lądu. Wyróżnia się największą dobową oraz roczną amplitudą temperatury powietrza. Lata są upalne, a zimy surowe, mroźne. Wraz ze zwiększaniem się odległości od morza maleje wilgotność powietrza, przeciętne zachmurzenie nieba oraz ilość opadów. Zwiększone jest za to zapylenie powietrza.

Najwyższym punktem w stanie jest Eagle Mountain (701 m n.p.m.), który znajduje się 20,9 km od najniższego u brzegów Jeziora Górnego (183 m n.p.m.). Pomimo tej znacznej lokalnej różnicy w wysokościach, reszta stanu jest delikatnie falistą penepleną. Dwa kontynentalne zlewiska spotykają się w północno-wschodniej części Minnesoty w Hibbing, tworząc potrójne dorzecze. Opady atmosferyczne mogą kierować się wraz z Missisipi na południe do Zatoki Meksykańskiej, Drogą Wodną Świętego Wawrzyńca na wschód do Atlantyku lub wododziałem Zatoki Hudson do Oceanu Arktycznego. Stanowy przydomek "Ziemia 10 000 jezior" (z ang. The Land of 10,000 Lakes), nie jest wyolbrzymieniem, znajdują się tu 11 842 jeziora liczące co najmniej 10 akrów. Część Jeziora Górnego należąca do Minnesoty jest największym (3 896 km²) i najgłębszym (393 m.) zbiornikiem wodnym w stanie. W Minnesocie znajduje się 6564 naturalnych rzek i potoków, których łączna długość liczy ok. 111 000 km. Największa z nich to Missisipi, zaczynająca swój bieg na Jeziorze Itasca i przecinająca granicę z Iowa na 1094. km swojej długości. W stanie zasilają ją m.in. takie rzeki jak: Minnesota) (w okolicach Fortu Snelling), St. Croix (koło Hastings, Chippewa (koło Wabasha) oraz wiele mniejszych. W granicach Minnesoty mieści się w przybliżeniu 10,6 mln akrów (42 900 km²) terenów podmokłych, więcej niż w jakimkolwiek stanie prócz Alaski.

Spółka akcyjna (forma skrócona w nazwach spółek SA) - rodzaj spółki kapitałowej. W Polsce spółki akcyjne działają obecnie na podstawie Kodeksu spółek handlowych, wcześniej regulował ją Kodeks handlowy. Kapitał zakładowy spółki akcyjnej podzielony jest na akcje o równej wartości. Akcje te mogą być notowane (kupowane i sprzedawane) na giełdzie.
Właściwość – w prawie formalnym fakt posiadania kompetencji przez organ władzy publicznej do rozstrzygnięcia powstałej przed nim sprawy. Właściwość organu regulują najczęściej osobne przepisy prawne normujące ogół instytucji procesowych. Sam fakt określania przez prawo właściwości organów urzeczywistnia zakaz prowadzenia postępowania w tej samej sprawie przez inne organy oraz ułatwia unikanie sporów o właściwość.

Fauna i flora

Trzy północnoamerykańskie biomy spotykają się w Minnesocie: trawiasta preria w południowo-zachodniej oraz zachodniej części stanu, lasy liściaste (tzw.Big Woods) na południowym wschodzie oraz północna tajga. Północne lasy iglaste to bezludne przestrzenie porośnięte świerkami i sosnami, wymieszanymi z niejednorodnymi skupiskami topoli i brzóz. Wiele z lasów północnych w Minnesocie zostało wyciętych, zostawiając jedynie skrawki starych ekosystemów w obszarach takich jak Las Narodowy Chippewa lub Las Narodowy Superior, w którym znajduje się Boundary Waters Canoe Area Wilderness z 1600 km² niewyciętych lasów. Wycinka jest kontynuowana i dotyczy około jednej trzeciej lasów stanowych. Pomimo utraty naturalnych siedlisk, zwierzęta takie jak: kuna świerkowa, wapiti, bizon, jeleń wirginijski, ryś rudy dobrze się rozwijają. W Minnesocie znajduje się największa poza Alaską populacja wilka oraz utrzymuje się na zdrowym poziomie liczba baribali i łosi. Stan usytuowany jest na szlaku migracyjnym ptaków wzdłuż rzeki Missisipi, Minnesota jest gospodarzem migracji ptactwa wodnego (kaczki, gęsi) oraz grzebiącego (bażanty, głuszcowate, indyki). Na stałe jest domem dla ptaków z rzędu jastrzębiowych (bielik amerykański, myszołów rdzawosterny) oraz sów (puchacz śnieżny). W jeziorach roi się od ryb, takich jak: szczupak pospolity, muskellunge, walleye, bassowate, w południowo-wschodnich potokach występują pstrągi (źródlany, potokowy, tęczowy).

Francuzi – naród romański zamieszkujący głównie Francję (ok. 52 mln), Wielką Brytanię (ok. 100 tys.), Katalonię (ok. 4 tys.) oraz nieliczni w Belgii, Andorze, Luksemburgu, Monako i Szwajcarii. Poza tym Francuzi żyją głównie w swoich byłych koloniach w Afryce oraz w własnych terytoriach zamorskich w Oceanii i na innych kontynentach. Około 10 milionów osób francuskiego pochodzenia mieszka w Stanach Zjednoczonych, a 5 milionów w Kanadzie. Ich ojczystym językiem jest francuski. Większość Francuzów to katolicy (chrystianizacja w II – IV wieku). Dzisiaj wielu potomków byłych imigrantów uważa się za część narodu francuskiego, są to przeważnie osoby pochodzenia afrykańskiego i arabskiego. Pozostają oni obywatelami państwa francuskiego.
Poniższy podział ras ludzkich opiera się na XVIII-wiecznej koncepcji Blumenbacha. Podział ten wraz z wyróżnionymi antropologicznymi cechami ras budzi wiele zastrzeżeń.

Klimat

Pociąg uwięziony w zaspach śnieżnych w południowej Minnesocie w marcu 1881.

Mieszkańcy Minnesoty muszą znosić ekstremalne temperatury, charakterystyczne dla klimatu kontynentalnego z bardzo zimnymi zimami oraz gorącymi latami. Skrajne rekordy temperatur dzieli blisko 97 °C (od -51 °C do +46 °C). Zjawiska meteorologiczne w stanie obejmują: deszcz, śnieg, grad, zamiecie śnieżne, tornada, burze z piorunami oraz bardzo gwałtowne tzw. prądy spadające (z ang. downburst). Okres wegetacyjny zmienia się od 90 dni w roku w Żelaznym Pasie do 160 dni na południowym wschodzie Minnesoty, w okolicach Missisipi, a średnie temperatury sięgają od 2 °C do 9 °C. Średnia temperatura punktu rosy waha się od 14,4 °C na południu do 8,9 °C na północy. W zależności od miejsca, średnie opady roczne sięgają od 483 mm do 889 mm, a susze zdarzają się co 10-50 lat.

Pozyskiwanie drewna – proces produkcyjny, związany z wyrębem lasu lub plantacji drzew szybkorosnących, wyróbką i transportem sortymentów drzewnych oraz z pracami przygotowawczymi i zakończeniowymi.
Adam Randal Young (ur. 5 lipca 1986 w Owatonnie w południowej Minnesocie) – amerykański muzyk, wokalista, multiinstrumentalista, producent i założyciel projektu elektronicznego Owl City. Ma także wiele innych projektów muzycznych, w tym Sky Sailing i Port Blue. Gra między innymi na pianinie, keybordzie, syntetyzatorze, gitarze, gitarze basowej, skrzypcach, wiolonczeli, ksylofonie, akordeonie i perkusji.

Obszary chronione

Minnesota jest domem różnorodnej, dzikiej przyrody, parków i innych otwartych przestrzeni. Pierwszym parkiem stanowym był założony w roku 1891, Itasca State Park, w którym to znajduje swe źródło rzeka Missisipi. Obecnie Minnesota posiada 72 parki stanowe i obszary rekreacyjne, 58 lasów stanowych zajmujących 16 000 km² oraz liczne rezerwaty dzikiej przyrody, wszystko to administrowane jest przez Minnesota Department of Natural Resources. Lasy Narodowe Chippewa oraz Superior zajmują łącznie 22 000 km², a jedyny Park Narodowy Voyageurs liczy 460 km².

Jezioro Leśne (ang. Lake of the Woods, fr. Lac des Bois) – jezioro pochodzenia polodowcowego na granicy Kanady (prowincji Ontario) i Stanów Zjednoczonych (stanu Minnesota). Zajmuje powierzchnię około 3150 km².
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Historia

Mapa Terytorium Minnesoty 1849–1858

Przed przybyciem europejskich kolonistów Minnesotę zamieszkiwali Odżibwejowie, Dakotowie i inne plemiona indiańskie. Pierwszymi Europejczykami byli francuscy sprzedawcy skór, którzy przybyli w 1600 r. Później w tym wieku Odżibwejowie rozpoczęli migracje na zachód, prowokując napięcia z Siuksami. Odkrywcy, m.in. Daniel Greysolon, Sieur du Lhut, ksiądz Louis Hennepin, Jonathan Carver, Henry Schoolcraft i Joseph Nicollet, skartografowali stan. Część Minnesoty na wschód od Missisipi została przyłączona do USA po wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, wraz z podpisaniem pokoju wersalskiego w 1783 r. Obszar na zachodzie został nabyty wraz z Terytorium Luizjany, jednak część doliny rzeki Red River była kwestią sporną, aż do Konwencji z 1818 r. W 1805 r. płk Zebulan Pike wytargował od Indian tereny w zlewisku rzek Minnesota i Missisipi. Fort Snelling powstał w latach 1819 – 1825. Żołnierze zbudowali nad wodospadem Saint Anthony pierwszą w okolicy infrastrukturę przemysłową napędzaną wodą, młyn zbożowy oraz tartak, co stało się bodźcem dla powstania i rozwoju Minneapolis. Tymczasem w pobliżu fortu zaczęli osiedlać się urzędnicy, dzicy osadnicy i krajoznawcy. W 1839 r. armia wymusiła na nich wyprowadzkę w dół rzeki, gdzie osiedlili się i stworzyli Saint Paul. Terytorium Minnesota zostało utworzone 3 marca 1849. Tysiące ludzi przybyło budować farmy i wycinać lasy, a 11 maja 1858 Minnesota stała się 32. stanem USA.

Łoś (Alces alces) – największy współcześnie żyjący gatunek ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, wyróżniający się charakterystycznym porożem i wyjątkowo długimi kończynami. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Alces. Żyje w podmokłych lasach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. Występujący w Polsce podgatunek A. a. alces – łoś europejski jest największą żyjącą w Polsce zwierzyną. Rzadki i chroniony.
Bassowate, kolcowate, okoniopstrągowate (Centrarchidae) – rodzina słodkowodnych ryb okoniokształtnych, nazywanych również okoniami słonecznymi. Niektóre gatunki poławiane dla celów konsumpcyjnych. Wykorzystywane w badaniach laboratoryjnych. Bass pawik, bass tarczowy i bass słoneczny hodowane w akwariach.

Traktaty pomiędzy białymi osadnikami a Siuksami oraz Odżibwejami stopniowo narzuciły Indianom porzucenie ich ziem na rzecz mniejszych rezerwatów. Pogarszające się warunki Siuksów doprowadziły do wybuchu w 1862 r. powstania Santee Dakotów. Rezultatem sześciotygodniowej wojny, której ofiarami było kilkuset białych osadników, a także wielu żołnierzy i Indian, była egzekucja 38 Indian – największa masowa egzekucja w historii USA – oraz zesłanie większości z pozostałych Siuksów do rezerwatu Crow Creek w Nebrasce.

Minnesota Lynx - zawodowy zespół koszykarski, z siedzibą w Minneapolis stanu Minnesota. Drużyna jest członkiem zachodniej konferencji ligi WNBA. Klub powstał w 1999 roku.
Sosna czerwona (Pinus resinosa Ait.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna czerwona występuje w stanie dzikim w Ameryce Północnej, od kanadyjskiej Nowej Fundlandii na zachód, aż do Manitoby oraz na południe do stanów USA - Illinois i Pensylwanii. Niewielka populacja drzew rośnie także w Appalachach w stanie Wirginia. Nazwa gatunku wywodzi się od koloru kory.

Fort Snelling odegrał kluczową rolę w historii Minnesoty oraz rozwoju Minneapolis i Saint Paul

Wycinanie lasów oraz rolnictwo były podstawą zalążków gospodarki w stanie. Tartaki nad wodospadem Saint Anthony i ośrodki drwali, takie jak Marine on St. Croix, Stillwater czy Winona, przetwarzały olbrzymie ilości budulca. Miasta te, jako położone nad rzekami, miały idealne warunki transportowe. W późniejszych latach wodospad Saint Anthony zaczęto wykorzystywać jako źródło energii dla młyna wodnego. Innowacje miejscowych młynarzy doprowadziły do wyprodukowania "patentowej" mąki Minnesota, prawie dwukrotnie przewyższającą ceną zwykłą mąkę, którą zastąpiła. W 1900 r. młyny w Minnesocie, którym przewodziły kompanie Pillsbury i Washburn-Crosby Company (poprzednik General Mills), przetwarzały 14,1% krajowego zboża.

Nebraska - stan w środkowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych. Nazwa pochodzi z języka Indian Oto i znaczy płaska woda, odnosząc się do rzeki Platte która przepływa przez stan.
Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Stanowy przemysł żelazny powstał wraz z odkryciem żelaza w pasmach Mesabi i Vermilion w latach 80. XIX w. oraz w paśmie Cuyuna na początku XX w. Rudy były przewożone koleją do portów w Two Harbors i Duluth, a następnie przeładowywane na statki i transportowane na wschód przez Wielkie Jeziora.

Rozwój przemysłu i rozkwit produkcji na początku XX w. sprowokował część populacji do przeniesienia się z obszarów wiejskich do miast. Mimo to rolnictwo ciągle dominowało w gospodarce. Ekonomia Minnesoty została ciężko dotknięta przez wielki kryzys, który spowodował spadek zarobków wśród rolników, zwolnienia wśród górników i protesty klasy robotniczej. Dodatkowym nieszczęściem, które dotknęło zachodnią Minnesotę i obie Dakoty, była susza w latach 1931 – 1935. Program "New Deal" umożliwił częściowe odrodzenie ekonomiczne. Roboty publiczne i inne programy naprawcze w stanie zakładały pewne prace dla Indian w ich rezerwatach, a ustawa o reorganizacji Indian z 1934 r. umożliwiła plemionom zorganizowanie własnych władz samorządowych. Dało to Indianom ważny głos w decydowaniu o sprawach stanu oraz promowało większą tolerancję dla obrzędów plemiennych, ponieważ ceremonie religijne i język narodowy nie były już dłużej tłumione.

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
Parafia Świętego Krzyża w Minneapolis (ang. Holy Cross Parish) – parafia rzymskokatolicka położona w Minneapolis w stanie Minnesota w Stanach Zjednoczonych.

Po II wojnie światowej wzrost gospodarczy nabrał tempa. Nowe technologie zwiększyły wydajność w rolnictwie dzięki automatyzacji podajników dla trzody i bydła, dojarek na farmach-mleczarniach i hodowli kurczaków w wielkich budynkach. Uprawy stały się bardziej wyspecjalizowane dzięki hybrydom kukurydzy i pszenicy oraz coraz powszechniejszemu wykorzystaniu maszyn rolniczych, takich jak traktor czy kombajn. Profesor Norman Borlaug z Uniwersytetu Minnesoty miał własny wkład w ten rozwój, część zielonej rewolucji. Wzmożony rozwój suburbanizacji spowodowany był wzrostem powojennego zapotrzebowania na mieszkania i wygodny transport. Wzrosła mobilność, a następnie możliwości bardzo wyspecjalizowanych prac. Po wojnie Minnesota stała się centrum technologicznym. Firma Engineering Research Associates została założona w 1946 r. w celu produkcji komputerów dla marynarki wojennej. Po późniejszym połączeniu z Remington Rand powstało Sperry Corporation. William Norris opuścił Sperry w 1957 r. i utworzył Control Data Corporation (CDC). Cray Inc. powstało, gdy Seymour Cray opuścił CDC, aby stworzyć własną firmę.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
National Collegiate Athletic Association (NCAA) - organizacja zreszająca około 1200 instytucji, zajmujących się organizacją zawodów sportowych wielu uczelni wyższych w Stanach Zjednoczonch. Jej siedziba znajduje się w Indianapolis, w stanie Indiana. Prezesem jest Myles Brand. NCAA jest największą tego typu instytucją na świecie. Jej początki sięgają 1906 roku, zaś pod nazwą NCAA występuje od 1910 roku.

Miasta i miasteczka

Zabytkowy budynek banku w Owatonnie z 1908 roku

Saint Paul leży w środkowowschodniej części stanu Minnesota wzdłuż brzegów rzeki Missisipi, jest stolicą od roku 1849, początkowo Terytorium Minnesota, a od 1859 stanu. Saint Paul przylega do największego miasta w stanie – Minneapolis, z którym tworzy aglomerację miejską Minneapolis-Saint Paul. Jest 16. pod względem wielkości obszarem metropolitalnym w USA, zamieszkuje go 60% populacji całego stanu. Pozostały obszar nazywany jest "Wielką Minnesotą lub Przedmieściem Minnesoty".

Morena: 1. Materiał skalny składający się z przemieszanych frakcji różnej wielkości (bloki skalne, głazy, żwiry, piaski, pyły), gliny, transportowanych i osadzanych przez lodowiec, pochodzących głównie z niszczenia jego podłoża, ze zboczy wznoszących się ponad powierzchnię lodowca jak również przynoszonych przez lawiny i wiatr.
Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń, nagromadzonych w skorupie ziemskiej w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych, poruszających się wzdłuż linii uskok Uwalniająca się przy tym energia w około 20% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.

W Minnesocie znajduje się 17 miast liczących ponad 50 tys. mieszkańców. W porządku malejącym są to: Minneapolis, Saint Paul, Rochester, Duluth, Bloomington, Plymouth, Brooklyn Park, Eagan, Coon Rapids, St. Cloud, Burnsville, Eden Prairie, Maple Grove, Woodbury, Blaine, Lakeville i Minnetonka. Z tej listy tylko Rochester, Duluth i St. Cloud znajdują się poza obszarem metropolitalnym Twin Cities. Populacja Minnesoty nadal rośnie, głównie w ośrodkach miejskich. Liczba ludności w metropoliach hrabstw Sherburne i Scott podwoiła się w latach 1980-2000, podczas gdy w 40 z 87 hrabstw liczba mieszkańców spadła w tym samym czasie.

Potok, niewielki ciek wodny o wartkim nurcie, płynący w terenie o znacznych deniwelacjach, zwykle w korycie wyerodowanym w skałach. Charakteryzują go duże spadki zwierciadła wody i burzliwy prąd. W Polsce potokami nazywane są przeważnie cieki płynące w górach i na wyżynach. Cechą potoków górskich są spadki koryt od 5% do 30%, a potoków wysokogórskich nawet do 80% i więcej. Na wyżynach, potoki charakteryzują się spadkami od 5% do 10%. Zlewnia potoku zwykle nie przekracza 100 km². Podłoże w potokach wysokogórskich stanowią lite skały, niżej głazy, potem kamienie przemieszane ze żwirem, a jeszcze niżej żwir i wreszcie piasek i muł.
Długotrwała wojna stuletnia zakończona w 1453 r. zrujnowała Francję powodując jego znaczne zacofanie gospodarcze i kulturowe. Karol VII i Ludwik XI skupili się na stopniowej odbudowie nadal średniowiecznego kraju. Dopiero przedsięwzięte przez Karola VIII i Ludwika XII wyprawy na Półwysep Apeniński spowodowały pierwsze zetknięcie się Francji z nowym stylem, który w tym czasie przeżywał we Włoszech swój rozkwit.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)