Mir - stacja orbitalna - Polski Serwis Naukowy

Mir (ros. Мир, po polsku pokój) – zbudowana przez Związek Radziecki załogowa stacja orbitalna, która od wystrzelenia jej pierwszego modułu w 1986, do jej kontrolowanej deorbitacji w 2001, okrążała Ziemię poruszając się po niskiej orbicie okołoziemskiej. W pierwszych latach swojego istnienia Mir był używany tylko przez ZSRR i współpracujące z nim państwa w ramach programu Interkosmos. Po rozpadzie ZSRR na stację zaczęli latać również astronauci innych narodowości, w tym ze Stanów Zjednoczonych.

Endeavour – najnowszy prom kosmiczny zbudowany przez NASA, oznaczony symbolem OV-105. Został zbudowany w celu zastąpienia wahadłowca Challenger, głównie z części zamiennych.
Atlantis – czwarty wahadłowiec NASA, który odbył lot kosmiczny. Jest on jednym z sześciu zbudowanych w USA orbiterów wielorazowego użytku przeznaczonych do transportu ludzi oraz sprzętu na orbitę oraz z powrotem.

Mir był największa konstrukcją, jaką zdołał zbudować człowiek na orbicie (do czasu powstania ISS) i jest zaliczany, obok wystrzelenia Sputnika w 1957 oraz lotu Gagarina w 1961, do największych osiągnięć radzieckiej kosmonautyki.

Budowa i konstrukcja

Mir był pierwszą stacją kosmiczną zbudowaną w celach naukowych i doświadczalnych. Związek Radziecki wystrzelił w latach 70 i 80 XX wieku w kosmos kilka stacji typu Salut, jednak, poza celami naukowymi, były one wykorzystywane również do zadań militarnych. Stacje Salut znajdowały się na orbicie przez ok. 4 lata i stworzone były z jednego modułu, natomiast Mir był zbudowany z kilku modułów wystrzelonych osobno i złożonych potem na orbicie. Prawie wszystkie moduły stacji Mir wystrzelono z kosmodromu Bajkonur za pośrednictwem rakiety Proton. Jedynie moduł dokujący dla wahadłowców został wyniesiony przez prom kosmiczny Atlantis z Kennedy Space Center.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Teleskop (gr. tēle-skópos – daleko widzący) – przyrząd optyczny złożony z dwóch elementów optycznych: obiektywu i okularu (teleskop soczewkowy) lub z okularu i zwierciadła (teleskop zwierciadlany), połączonych tubusem. Służy do powiększania odległych obrazów. Zarówno teleskop soczewkowy, jak i teleskop zwierciadlany dają obraz rzeczywisty powiększony, odwrócony lub prosty.

Moduły stacji Mir z modułem dokującym dla promu kosmicznego

Przez wiele lat Mir pozostawał jedynym przyczółkiem ludzkości w kosmosie. Obok wielu przeprowadzonych tu eksperymentów naukowych, zdobyto również duże doświadczenie, jeśli chodzi o długotrwały pobyt ludzi w przestrzeni kosmicznej. Kilku kosmonautów znajdowało się na stacji dłużej niż jeden rok.

Przestrzeń kosmiczna – przestrzeń poza obszarem ziemskiej atmosfery. Za granicę pomiędzy atmosferą a przestrzenią kosmiczną przyjmuje się umownie wysokość 100 km nad powierzchnią Ziemi, gdzie przebiega umowna linia Karmana. Ściśle wytyczonej granicy między przestrzenią powietrzną a przestrzenią kosmiczną nie ma. Fizycy przyjmują 80-100 km.
Jurij Aleksiejewicz Gagarin, ros. Юрий Алексеевич Гагарин (wym. ˈjurʲɪj ɐlʲɪˈksʲeɪvʲɪtɕ gɐˈgarʲɪn) (ur. 9 marca 1934 w Kłuszynie, zginął 27 marca 1968 w okolicach Kirżacza) – radziecki kosmonauta, pierwszy człowiek w kosmosie, Bohater Związku Radzieckiego i kawaler Orderu Lenina.

Modularna budowa Mira została przejęta przy konstrukcji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, a moduł Zwiezda z ISS jest zmodyfikowanym modułem głównym stacji.

Moduł bazowy (DOS)

Moduł bazowy

Moduł bazowy Mira (zwany też głównym) został wystrzelony 19 lutego 1986. Dysponował on sześcioma węzłami do których przytwierdzano inne moduły (5 węzłów) oraz do których dokowały pojazdy kosmiczne (1 węzeł).

DOS służył załodze jako moduł mieszkalny i był wyposażony w urządzenia sanitarne (np. toaleta), sterujące stacją i służące do komunikacji z Ziemią. Jego masa startowa wynosiła 20,4 t. Moduł bazowy miał 13,3 m długości i średnicę 4,2 m. Energia była pozyskiwana z baterii słonecznych. W momencie, gdy adapter cumowniczy (znajdujący się z przodu modułu) był wolny, możliwe było opuszczanie za jego pomocą stacji i wykonywanie spacerów kosmicznych.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Sojuz TM-2 – radziecka załogowa misja kosmiczna, stanowiąca drugą ekspedycję na stację Mir. Jurij Romanenko pozostał na pokładzie stacji ponad 326 dni. Ławiejkin został zmuszony do powrotu przez problemy z sercem.

Moduł naukowy Kwant

Moduł Kwant

Moduł Kwant został wystrzelony 31 marca 1987 roku i zadokował po opóźnieniu tego manewru 9 kwietnia do stacji, stając się tym samym pierwszym modułem Mira w jego rozbudowie. W przeciwieństwie do reszty modułów Kwant nie zadokował do adaptera cumowniczego, lecz do węzła z tyłu modułu bazowego. Dzień później kosmonauci weszli na pokład nowego modułu i rozpoczęli jego pełną aktywację.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.
Thomas Arthur Reiter (ur. 23 maja 1958 we Frankfurcie nad Menem (Hesja), Niemcy) - pułkownik lotnictwa, astronauta niemiecki oraz Europejskiej Agencji Kosmicznej.

Kwant służył do prac naukowych, głównie z dziedziny fizyki. Masa startowa modułu wyniosła 11 ton, długość 5,3 m, a średnica 4,35 m. Kwant posiadał dwa porty cumownicze, z czego jeden był wykorzystany do połączenia z głównym modułem stacji, a drugi do połączenia ze statkami Sojuz i Progress. Dzięki systemowi rur i pomp w module możliwe było przepompowywanie paliwa ze statków Progress do modułu bazowego.

Ubikacja (toaleta, szalet) – pomieszczenie, w którym człowiek dokonuje świadomego aktu defekacji lub mikcji (oddania moczu). Powinna wchodzić w skład każdego mieszkania jako osobne pomieszczenie lub będące częścią łazienki. W skład jego wyposażenia wchodzi: muszla klozetowa z sedesem, często osobna umywalka i – jeśli pomieszczenie jest dostatecznie obszerne – bidet.
Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Moduł naukowy Kwant 2

Moduł Kwant 2

Moduł Kwant 2 został wystrzelony 26 listopada 1989 i dziesięć dni późnej przyłączony do bocznego węzła adaptera cumowniczego. Służył do obserwacji Ziemi i dla eksperymentów biotechnologicznych. Dodatkowo był wyposażony w systemy higieny osobistej załogi, podtrzymywania życia i udoskonaloną śluzę powietrzną. Panele baterii słonecznych zapewniały dostawy energii. Masa startowa wynosiła 19,6 t, a długość modułu 12,2 m.

Sojuz TM-30 (Союз ТМ-30) – rosyjska załogowa misja kosmiczna, stanowiąca trzydziestą dziewiątą załogową wyprawę na pokład stacji Mir. Załoga miała za zadanie wykonać naprawy na pokładzie czternastoletniej stacji, przede wszystkim skorygować orientację jednego z paneli słonecznych i zlokalizować i naprawić przyczynę wycieku powietrza.
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 14 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów zajmują się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.

Moduł naukowy Kristall

Moduł Kristall

Moduł naukowy Kristall (zwany również Kwant 3) został wystrzelony 31 maja 1990, ze stacją połączył się 10 dni później. Zadokował do adaptera cumowniczego naprzeciwko modułu Kwant 2. Kristall służył do eksperymentów biologicznych jak i z materiałami różnego typu. Posiadał dwa dodatkowe porty cumownicze, które planowano wykorzystać przy lotach promu kosmicznego Buran i do zamontowania specjalnego teleskopu. Plany te jednak się nie powiodły. Mimo to 27 czerwca 1995 roku wahadłowiec Atlantis zadokował do tegoż modułu przywożąc specjalny węzeł cumowniczy dla promów kosmicznych. Aby umożliwić dokowanie amerykańskich promów kosmicznych moduł został przeniesiony na dolny węzeł adaptera cumowniczego, dzięki czemu uzyskano miejsce dla modułu Spektr. Kristall miał tą samą wagą i wymiary co Kwant 2 i podobnie jak on dysponował bateriami słonecznymi.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).
Discovery (oznaczenie NASA dla orbitera – OV-103) - skonstruowany przez NASA amerykański wahadłowiec kosmiczny, przystosowany do odbywania wielokrotnych podróży na orbitę. Jest trzecim promem NASA, który odbył lot w przestrzeń kosmiczną (wcześniej taką podróż odbyły Columbia i Challenger) i jednocześnie najstarszym pozostającym w służbie. Jego pierwsza podróż kosmiczna miała miejsce 30 sierpnia 1984. Jego zadaniem jest transport załogi i wymiana zaopatrzenia Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).

Moduł naukowy Spektr

Moduł Spektr

20 maja 1995 wystrzelony został kolejny moduł Mira o nazwie Spektr. Ze stacją połączył się 12 dni później do wolnego, bocznego portu adaptera cumowniczego (naprzeciwko modułu Kwant 2), który wcześniej zwolnił Kristall. Spektr został wyposażony w aparaturę do badań ziemskiej atmosfery, procesów geofizycznych i promieniowania kosmicznego. Po raz pierwszy był wyposażony w sprzęt naukowy NASA, który wykorzystywano przy programie Shuttle-Mir. Z panelami słonecznymi ułożonymi w kształcie litery x wyróżniał on się znacząco z pozostałych modułów stacji. Masa startowa wyniosła 20 t, a długość 14 m co dało Spektrowi miano najdłuższego modułu stacji. Podczas wypadku z udziałem Progressa 25 czerwca 1997 roku został on tak poważnie uszkodzony, iż możliwe było wykorzystywanie go jedynie do zasilania stacji.

Roskosmos (ros. Федеральное космическое агентство России; w skrócie Роскосмос), to rosyjska agencja kosmiczna.
Zwiezda (ros. звезда - gwiazda) - moduł serwisowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej należący do rosyjskiej części stacji. Jest to jedyny w pełni rosyjski element stacji (drugi rosyjski moduł Zarja został sfinansowany przez NASA). Zaprojektowany i budowany początkowo jako DOS-8 – główny moduł planowanej stacji Mir 2, następcy rosyjskiej stacji Mir. Dlatego też Zwiezda jet bardzo podobna do głównego modułu stacji Mir (DOS-7). Budowa rozpoczęła się w połowie lat 80. Gdy Rosja włączyła się do projektu budowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS, zrezygnowano ze stacji Mir 2, a zbudowany moduł nazwany Zwiezda stał się trzecim z głównych modułów ISS.

Moduł dokujący dla promów kosmicznych (Shuttle Docking Module)

Shuttle Docking Module

Moduł dokujący dla amerykańskich wahadłowców został wyniesiony w kosmos na pokładzie promu Atlantis z Kennedy Space Center 13 listopada 1995 roku. Trzy dni później połączono go z modułem Kristall. Shuttle Dockig Module miał długość 4,7 m. Ułatwiał on dokowanie wahadłowcom podobnie jak planowany moduł dla promu Buran. Został wykorzystany przez orbitery 8 razy podczas 11 misji w ramach programu Shuttle-Mir (jedna misja dokowała bezpośrednio do modułu Kristall, a dwie tylko się zbliżyły do stacji nie dokując do niej).

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.
Promieniowanie kosmiczne – promieniowanie złożone, zarówno korpuskularne jak i elektromagnetyczne, docierające do Ziemi z otaczającej ją przestrzeni kosmicznej. Korpuskularna część promieniowania składa się głównie z protonów (90% cząstek), cząstek alfa (9%), elektronów (ok 1%) i nielicznych cięższych jąder. Promieniowanie docierające bezpośrednio z przestrzeni kosmicznej nazywamy promieniowaniem kosmicznym pierwotnym. Cząstki docierające do Ziemi w wyniku reakcji promieniowania kosmicznego pierwotnego z jądrami atomów gazów atmosferycznych, to promieniowanie wtórne.

Moduł doświadczalny Priroda

Moduł Priroda

Moduł Priroda wystartował 23 kwietnia 1996 i połączył się, trzy dni później, z górnym węzłem adaptera cumowniczego, naprzeciw modułu Kristall. Był to ostatni moduł użyty do rozbudowy stacji Mir. Priroda dysponowała oprzyrządowaniem do badań nad mikrograwitacją. Posiadał długość 12 metrów oraz wagę 19 ton, wizualnie przypominał moduły Kwant 2 i Kristall.

Space Transportation System (STS) - System Transportu Kosmicznego - realizowany obecnie przez NASA program załogowych lotów kosmicznych odbywanych za pomocą wahadłowców kosmicznych (ang. Space Shuttles).
Niska orbita okołoziemska (ang. low Earth orbit - LEO) jest orbitą dookoła Ziemi, przebiegającą między powierzchnią Ziemi a Pasami Van Allena, czyli na wysokości od 200 do 2000 kilometrów nad Ziemią. Nad nią znajdują się średnia orbita okołoziemska i orbita geostacjonarna.

Przy końcu rozbudowy Mira, stacja miała masę ponad 135 ton i miała 31 m szerokości oraz 33 m długości.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)