Misteria eleuzyjskie - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy starożytnego rytuału religijnego na cześć Demeter i Persefony. Zapoznaj się również z: Misterium (ujednoznacznienie).

Demeter, Kora i Triptolemos. Relief z Eleuzis

Misteria eleuzyjskie, Eleuzynie – misteria odprawiane w starożytnej Grecji, w Eleusis, nieopodal Aten, związane z kultem Demeter, jej córki Persefony oraz Dionizosa. Zgodnie z tradycją miał je zapoczątkować Eumolpos.

Demeter (także Demetra, gr. Δημήτηρ Dēmētēr, łac. Ceres) – w mitologii greckiej bogini płodności Ziemi, urodzaju, ziemi uprawnej, zbóż, rolnictwa. Jej córką jest Kora.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Misteria odprawiane były przez 2 tysiące lat, od około XV w. p.n.e. do 391 n.e. oficjalnie (zakazane zostały przez cesarza Teodozjusza), później potajemnie. Należały one do najważniejszych i najświętszych kultów religijnych świata greckiego. Aby uczestniczyć w obrzędach wystarczyło mówić po grecku i być w stanie czystości rytualnej. Wtajemniczenia mógł dostąpić każdy: bez względu na status społeczny (wolni i niewolnicy), płeć czy pochodzenie. Możliwość uzyskania wtajemniczenia nie wiązała się z przestrzeganiem określonego sposobu życia. Dokładnej tajemnicy misteriów podobno nikt z wtajemniczonych nie wyjawił.

Kult płodności – jedna z form kultu religijnego cechująca się oddawaniem czci różnym przejawom i źródłom płodności, jak np. urodzaj, deszcz, Słońce, Księżyc, wody, roślinność, gleba, kobieta, itp. Jest on jednym z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych kultów religijnych na świecie.

Misteria starożytne – formy kultu religijnego dostępne jedynie dla osób wtajemniczonych, które przeszły rytuał inicjacji. Często odbywały się w nocy, odprawiano je przy śpiewie i tańcach, łączono z przedstawieniem, pokazującym mity związane z bóstwem, które czczono w misterium.

Małe misteria

Co roku w miesiącu Anthesterior na przedmieściach Aten obchodzono tzw. "małe misteria". Trwały one przez osiem dni pod przewodnictwem mystagoga. Polegały one na serii rytuałów oczyszczających jak: post, ofiary. Zaczynały się one w ateńskim Eleuzynionie, następnego dnia neofici wraz ze swoimi hierofantami szli w procesji nad morze, gdzie myli prosiaka składanego po powrocie do Aten w ofierze.

Teodozjusz I Wielki, Flavius Theodosius, Theodosius I (ur. 11 stycznia 347, zm. 17 stycznia 395) – ostatni cesarz całego imperium rzymskiego. Z pierwszą żoną, Aelią Flacyllą, miał synów Arkadiusza i Honoriusza oraz córkę Pulcherię. Po śmierci żony w 386 r. Teodozjusz ożenił się z Gallą – siostrą Walentyniana II, z którą miał córkę Gallę Placydię.

Persefona (także Kora, gr. Περσεφόνη Persephonē, gr. Κόρη Korē, łac. Proserpina, "dziewczyna") – w mitologii greckiej małżonka Hadesa, władczyni świata podziemnego i opiekunka dusz zmarłych. Była córką Demeter i Zeusa.

Wielkie misteria

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Bibliografia

Mircea Eliade, Historia wierzeń i idei religijnych, PAX, Warszawa 1988, t. 1, rozdział XII.

James Edwin Oliver, Starożytni bogowie. Historia rozwoju i rozpowszechniania się religii starożytnych na Bliskim Wschodzie i w basenie śródziemnomorskim, PWN, Warszawa 1970.

Joachim Wach, Socjologia religii, Książka i Wiedza, Warszawa 1961.

Bibliografia obcojęzyczna

Erwin Rohde, Psyche: The Cult of Souls and Belief in Immortality among the Greeks, Harcourt, Brace & Co, Nowy Jork, 1925.

Martin Persson Nillson, History of Greek Religions, Clarendon Press, Oxford 1925.

P. Foucart, Les Mystères d'Eleusis, Paris 1914.

Lewis Richard Farnell, Cult of Greek Religion, Oxford 1907.

Zobacz też

Demeter

Persefona

Kult płodności

Neofita - (z gr. neóphytos - na nowo zasadzony, łac. neophytus - nowo nawrócony) - osoba, która niedawno przyjęła jakąś wiarę. Określenie stosowane najczęściej w odniesieniu do chrześcijaństwa. Do XV wieku neofita nie mógł przyjmować godności kościelnych, później jednak, początkowo w Hiszpanii, a później na gruncie całego Kościoła, zniesiono to ograniczenie.

Eumolpos - w mitologii greckiej syn Posejdona i Chione (wg innej wersji potomek Hermesa i Aglaulus). Był ponoć znakomitym muzykiem i śpiewakiem. Grał na aulosie i lirze. Miał zapoczątkować misteria eleuzyńskie.