Ten artykuł dotyczy gatunku dramatycznego. Zapoznaj się również z: Misterium (ujednoznacznienie).

Mansjon z misterium pasyjnego przedstawiający sąd Piłata nad Jezusem

Misterium – (łac.: mysterium - tajemnica, kult religijny) jeden z podstawowych rodzajów średniowiecznego dramatu religijnego oraz opartego na jego podstawie widowiska. Początki misterium w kulturze chrześcijańskiej sięgają X wieku. Wywodzi się z tradycji kultury ludowej oraz klasztornej (zwłaszcza benedyktyńskiej). Łączyło treści religijno-dydaktyczne ze świeckimi elementami realistyczno-obyczajowymi, niekiedy przybierało ton farsowy. Początkowo miało ono jedynie charakter intermedium, usamodzielniło się jako odrębny gatunek w XIV wieku.

Charakterystyka

Misterium w porównaniu do wcześniejszych dramatów liturgicznych charakteryzowało znaczne poszerzenie tematyki przedstawień (wystawiano sceny z różnych fragmentów Biblii, apokryfów i żywotów świętych) i oderwanie widowiska od liturgii. Od czasów soboru w Trydencie scena nie znajdowała się już w kościele, lecz została wyprowadzona w obszar przestrzeni publicznej (misteria odgrywano np.: na rynkach, placach miejskich). Aktorami nie byli już mnisi, lecz osoby świeckie (najczęściej członkowie lokalnych bractw religijnych), a tekst moralitetu mógł być wygłaszany w języku narodowym, a nie tak jak w przypadku dramatu liturgicznego – po łacinie. Duża różnorodność misteriów sprawiła, że nie wykształciły one jednego stałego wzorca wystawień.

Teksty misterów mogły obejmować wiele tysięcy wersów, wystawiano je w formie cyklicznych wielodniowych przedstawień. Wykształciły się różne misterów: bożonarodzeniowe przedstawiały niekiedy całą historię zbawienia od grzechu pierworodnego aż do jego zmazania przez Chrystusa; wielkanocne przywoływały wjazd Chrystusa do Jerozolimy, pokazywały |mękę Pana i jego zmartwychwstanie; hagiograficzne grywane w dnie związane z danym świętym, opowiadały o jego życiu i czynach.