Mitologia irlandzka - Polski Serwis Naukowy

Choć wiele opisujących mitologię irlandzką rękopisów zaginęło, a prawdopodobnie znacznie więcej treści nigdy nie zostało spisanych, istniejących informacji wystarcza, aby wyróżnić cztery odrębne, czasem zachodzące na siebie, cykle: Cykl Mitologiczny, Cykl Ulsterski, Cykl Feniański i Cykl Historyczny. Istnieje też wiele tekstów mitologicznych, które nie należą do żadnego z cykli, jak również spora liczba spisanych opowieści ludowych, które, choć nie są czysto mitologiczne, opowiadają o postaciach z jednego lub kilku spośród tych czterech cykli.

Noe (hebr. נוח Noaḥ, arab. نوح Nūḥ, w tłumaczeniu na pol znaczy: „odpoczynek; pocieszenie”) - wg Księgi Rodzaju (Rdz 6,8-9,29) syn Lameka i dziesiąty potomek w linii od Adama przez Seta; patriarcha, człowiek prawy i sprawiedliwy, który jedyny spośród ówczesnych zepsutych ludzi znalazł łaskę w oczach Boga Jahwe. Dlatego Bóg postanowił sprowadzić powszechny potop, mający zgładzić ludzkość i oszczędzić Noego wraz z rodziną i zwierzętami Ziemi. W tym celu kazał zbudować arkę, pomieścić w niej rodzinę i po parze wszystkich niepływających zwierząt, aby przeczekać katastrofę. Gdy Arka została ukończona Bóg zesłał na ziemie wielki potop, nieustanny deszcz podniósł poziom wody tak że zakryła ona nawet najwyższe góry. Po 40 dniach przestał padać deszcz, a gdy po wielu tygodniach wody opadły, Arka spoczęła na górze Ararat, a Noe zszedł na ląd i złożył Panu ofiary z bydła i ptactwa. Bóg obiecał nie sprowadzać więcej potopu z powodu człowieka i na znak przymierza rozciągnął na niebie łuk - tęczę. Według tradycyjnej chronologii biblijnej przymierze Jahwe z Noem rozciąga się, zdaniem wyznawców judaizmu w przeciwieństwie do przymierza z Abrahamem na wszystkich ludzi i obejmuje (wg siedmiu przykazań):
Lugh, którego imię oznacza "lśniący" był celtyckim bogiem słońca. Był przystojny, wiecznie młody i pełen życia i energii. Energia ta przjawiała się szczególnie w multum posiadanych przezeń umiejętności, które - według legend - opanował do mistrzostwa. Był bogiem-patronem miejscowości Lugdunum (obecnie jest to Lyon, we Francji).

Źródła

Trzy rękopisy, będące głównymi źródłami informacji o mitologii irlandzkiej to pochodząca z przełomu XI i XII wieku Lebor na hUidre, która znajduje się w bibliotece Royal Irish Academy; spisana na początku dwunastego wieku The Book of Leinster, przebywająca obecnie w bibliotece dublińskiego Trinity College; oraz manuskrypt Rawlinsona B 502 (Rawl.), umieszczony w należącej do Uniwersytetu Oxfordzkiego Bodleian Library. Większość z zebranych w tych manuskryptach materiałów pochodzi z czasów znacznie poprzedzających datę ich napisania; niektóre z nich, na podstawie badań lingwistycznych, można datować nawet na piąty lub szósty wiek naszej ery. Inne ważne źródła obejmują grupę czterech rękopisów pochodzących z zachodniej Irlandii, XIV i początek XV wieku. Są to: The Yellow Book of Lecan (Żółta Księga z Lecan), The Great Book of Lecan ("Wielka Księga z Lecan"), The Book of Hy Many (Księga Hy Many) i The Book of Ballymote ("Księga Ballymote"). Pierwsza z nich zawiera najwcześniejszą znaną wersję Táin Bó Cúailnge i mieści się w Trinity College. Pozostałe trzy są przechowywane w Royal Academy. Inne piętnastowieczne rękopisy, takie jak The Book of Fermoy (Księga Fermoy) również zawierają interesujące materiały, podobnie jak późniejsze prace synkretyczne takie, jak napisana około roku 1640 Foras Feasa ar Éirinn (Historia Irlandii, angielski tytuł to The History of Ireland), której autorem był Geoffrey Keating - szczególnie, że późniejsi kompilatorzy i pisarze mogli mieć dostęp do rękopisów, które wcześniej były zaginione.

Bodleian Library założona w 1602 roku jedna z najstarszych bibliotek europejskich; główna biblioteka Uniwersytetu Oksfordzkiego, której księgozbiór, wraz z wchodzącymi w jej skład bibliotekami, liczy ponad siedem milionów książek, zajmujących biblioteczne półki o łącznej długości 180 km (około 17 000 000 woluminów). Pod względem wielkości księgozbioru Bodleian Library ustępuje jedynie British Library.
Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Używając tych źródeł, zawsze należy zwracać uwagę na wpływ okoliczności, w których zostały stworzone. Większość manuskryptów została spisana przez chrześcijańskich mnichów, którzy mogli czuć się rozdarci pomiędzy pragnieniem utrwalenia rodzimej kultury a religijną wrogością wobec wierzeń pogańskich. Wiele spośród późniejszych źródeł mogło również być owocem wysiłków propagandowych, których celem mogło być stworzenie Irlandczykom historii, która mogłaby być porównywalna z mitami o rzymskim pochodzeniu ich brytyjskich najeźdźców, głoszonymi przez osoby takie jak Geoffrey of Monmouth i inni.

The University of Oxford (nieformalnie: Oxford University, lub po prostu Oxford, tradycyjne spolszczenie: Uniwersytet Oksfordzki lub po prostu Oksford) – najstarszy uniwersytet w krajach języka angielskiego, znajdujący się w Oksfordzie w środkowej Anglii.
W mitologii goidelskiej Balor był bogiem śmierci i królem Fomorian. Jego ojcem był Buarainech, a żoną - Cethlenn. Balor miał tylko jedno oko, które było przeważnie zamknięte; jego spojrzenie zabijało każdego, kto je zobaczył.

Cykl Mitologiczny

Cykl Mitologiczny jest najgorzej zachowanym ze wszystkich. Najważniejszymi źródłami są: Metrical Dindshenchas (lub Lore of Places, czyli Wiedza o miejscach) oraz Lebor Gabála Érenn (ang. tytuł Book of Invasions, czyli Księga Inwazji). Inne manuskrypty przechowują takie opowieści mitologiczne jak The Dream of Aengus (Sen Aengusa), The Wooing of Etain (Zaloty do Etain) czy historie pierwszej i drugiej bitwy na Mag Tuireadh. Do tego cyklu należy również jedna z największych opowieści irlandzkich - Oidheadh Clainne Lir czyli Tragedia dzieci Lira (ang. tytuł The Tragedy of the Children of Lir).

Trinity College (Kolegium Trójcy Świętej) – irlandzka uczelnia założona w roku 1592 przez królową Elżbietę I w Dublinie na terenie dawnego klasztoru Augustianów.
Onomastyka (ang. onomastics, franc. onomastique, niem. Namenkunde) - dział językoznawstwa zajmujący się badaniem nazw własnych (zwanych też onimami), czyli odnoszących się do konkretnych przedmiotów, a nie ich klasy. Onomastyka zajmuje się m.in. nazwami miejscowości, imionami, nazwiskami.

Lebor Gabála Érenn to pseudohistoria Irlandii, wywodząca pochodzenie Irlandczyków od samego Noego. Obraca się wokół ludu znanego jako Tuatha Dé Danann, o którym wierzono, że zamieszkiwał Wyspę przed Celtami. Tuatha zmagali się z wrogimi im Fomorianami, którym przewodził Balor o Złym Oku. W drugiej bitwie pod Mag Tuireadh, zabił go w końcu Lugh Lamfada (Lugh Długoręki). Po przybyciu Celtów, Tuatha Dé Danann wycofali się pod ziemię i stali się opiewanymi w późniejszych mitach i legendach elfami.

Conchobar Mac Nessa (inaczej zwany Conchobor, Conchubar, Conchobhar, Conchubhar, Conchúr, Conchúir, Conor) - postać z mitologii celtyckiej, irlandzkiej - król Ulsteru.
Zakon mniszy, zakon kontemplacyjny (z gr. μοναχός monachos – samotnik, z łac. contemplare - wpatrywać się), – katolicka i prawosławna forma życia zakonnego, polegająca w pierwotnej wersji na całkowitym odcięciu się od świata zewnętrznego i życie w całkowitym odosobnieniu lub w nielicznej zamkniętej wspólnocie, poświęcone prawie wyłącznie modlitwie i kontemplacji Boga.

Metrical Dindshenchas to wielkie wczesnoirlandzkie dzieło onomastyczne, zawierające spisane jako kolekcja poematów legendy o pochodzeniu nazw ważnych miejsc na Wyspie. Zawiera ono wiele istotnych informacji dotyczących postaci i opowieści Cyklu Mitologicznego, włączając w to Bitwę Tailtiu, w której Tuatha Dé Danann zostali pokonani przez Milezjan (czyli irlandzkich Celtów).

Księga z Leinster (ang. The Book of Leinster, irl. Lebor Laignech), znana wcześniej pod nazwą The Book of Noughaval (irl. Lebor na Nuachongbála) – to średniowieczny irlandzki manuskrypt spisany około 1160 roku, obecnie przechowywany w Trinity College w Dublinie.
Cúchulainn (czasem też Cú Chulainn, czyt. Kuhulin) to wojownik, bohater z mitologii irlandzkiej, śmiertelnik często czczony przez Irlandczyków. Według jednego mitu, opowieści o Cúchulainnie pozostawały w całkowitym zapomnieniu, aż w siódmym wieku przywrócił je do życia bard o imieniu Sechan Torpeist.

Należy koniecznie zaznaczyć, że Tuatha Dé Danann byli uważani nie tyle za bogów, co za lud mogących zmieniać kształt magów, zamieszkujących Irlandię w czasach jej Złotego Wieku. I choć Irlandczycy czcili elfy (zwane z angielska faery folk; uważano za nie Tuatha Dé Danann), to niewiele istnieje dowodów, które mogłyby potwierdzić, iż z wyjątkiem ogólnoceltyckiej postaci Lugha, naprawdę traktowali je jak bogów.

Diarmuid Ua Duibhne ("Diarmuid ze znamieniem miłości") – w mitologii celtyckiej był synem Aengusa i Caer. Pewnego razu spotkał kobietę, która sprawiła, że na jego czole pojawiło się magiczne znamię miłości. Każda kobieta, która na nie spojrzała, zakochiwała się w Diarmudzie.
Fomorianie (Fomorowie) – w mitologii celtyckiej rasa gigantów zamieszkujących Irlandię przed przybyciem Gaelów. Nazwa Fomorianie pochodzi od słowa formo oznaczającego "giganta" lub "pirata". Można ją również przetłumaczyć jako "ciemny z morza".

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)