Mošovce - Polski Serwis Naukowy

Mošovce w Słowacji

Mošovce (węg. Mosóc) – wieś w powiecie Turčianske Teplice, w historycznym regionie Turiec w Słowacji. Położona jest u podnóży Wielkiej Fatry, we wschodniej części Kotliny Turczańskiej.

Jest jedną z największych miejscowości Kotliny Turczańskiej, przypominającą swym charakterem raczej niewielkie miasteczko niż tradycyjną wieś. Jest również jednym z najstarszych punktów osadniczych, a do początku XX w. jednym z głównych ośrodków gospodarczych i oświatowych Kotliny Turczańskiej.

Historia

Historia Mošoviec sięga blisko 3 tysięcy lat wstecz. Z terenu wsi (ale dziś nie wiadomo już dokładnie skąd) pochodzą znaleziska z końca epoki brązu (brązowe siekierki i naramienniki) oraz monety rzymskie. Pierwsza wzmianka pisana o Mošovcach pochodzi z 1233 roku od króla Andrzeja II.

Turiec (węg. Túrótz / Túrócz / Túróc / Turóc, niem. Turz, łac. Thurotzium) - kraina historyczna w środkowej Słowacji, obejmująca Kotlinę Turczańską oraz zbocza otaczających ją pasm górskich aż po ich główne grzbiety.
Zamek Sklabinia (słow. hrad Sklabiňa, Sklabinský hrad, węg. Szklabinya vára) – ruiny zamku, wznoszące się na szczycie wzgórza na zachód od wsi Sklabińskie Podzamcze (słow. Sklabinský Podzámok) w powiecie Martin w kraju żylińskim na Słowacji, na wschodnim skraju Kotliny Turczańskiej, przy wylocie Doliny Kantorskiej u zachodnich podnóży Wielkiej Fatry.

Początkowo Mošovce tworzyły dwie osady: pierwsza, Machyuch, znajdowała się na obszarze dzisiejszego miasteczka (Stary Rad, 1233), natomiast druga, Terra Moys (1277), od której pochodzi współczesna nazwa miejscowości, leżała w miejscu obecnego Vidrmochu.

To właśnie nazwa drugiej osady, oznaczająca dosłownie „ziemia Mojša” pozwala wnioskować, ze cała wioska należała niegdyś do niejakiego pana Mojša, którego imię było prawdopodobnie skrótem słowiańskiego imienia Mojtech, podobnego do współczesnych imion Vojtech lub Mojmir. Przez stulecia nazwa wioski podlegała częstym zmianom, począwszy od Mossovych, przez Mosocz, Mossowecz, villa regia Mayos alio nomine Mossovych, oppidioum Mayus sue Mosocz, Mosocz olim Mayus aż po dzisiejsze Mošovce.

Rzemiosło – zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, posiadającą udokumentowane kwalifikacje do wykonywania danej działalności gospodarczej we własnym imieniu i na swój rachunek, przy zatrudnieniu niewielkiej liczby pracowników, których praca ma na celu wspieranie działalności rzemieślnika. O tym, czy dana działalność jest rzemiosłem decydują jej właściwości,charakter, niewielka skala i rozmiar oraz brak cechy uciążliwości środowiskowej oraz społecznej typowej dla działalności na przemysłowej lub też produkcyjnej w znacznym rozmiarze. Jako przykład rzemiosła można podać artystyczny wyrób cegieł prowadzony w niewielkim rozmiarze, a jak o działalność przemysłową produkcję materiałów budowlanych w specjalnie przeznaczonych do tego urządzeniach prowadzona w znacznych rozmiarach w sposób zorganizowany i ciągły.
Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Osobną antyczną częścią Mošoviec jest dawna osada Chornukov zachowana pod obecną nazwą Čerňakov (1252).

Na początku swojego istnienia Mošovce rozwijały się jako osada królewska, a od 1378 r., kiedy to otrzymały przywileje miejskie na wzór Cieszyna, jako miasto podległe zamkowi królewskiemu w Blatnicy. W XV w. miasteczko weszło w skład „państwa” Sklabinia. W 1527 r. Mošovce dostały się pod panowanie rodziny Revay, która ograniczyła miastu przywileje na prawie 400 lat.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Pomimo niespokojnych czasów, Mošovce szybko rozwinęły się w rzemieślnicze centrum południowej części Turca. Rzemieślnicy byli zorganizowani w 15 cechów, wśród których w XVIII w. do największego znaczenia doszli kożusznicy, kuśnierze, szewcy, krawcy i płóciennicy. Najsławniejszym z nich był cech kożuszników. Najdłużej z kolei utrzymał się w mieście cech szewców.

Cieszyn (czes. Těšín, łac. Tessin, niem. Teschen) – miasto powiatowe w województwie śląskim, nad rzeką Olzą, na Pogórzu Śląskim. Historyczna stolica Śląska Cieszyńskiego. Miasto leży na granicy z Republiką Czeską i do czasu wprowadzenia postanowień układu z Schengen (21 grudnia 2007) było tam zlokalizowane największe drogowe przejście graniczne południowej Polski.
Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

Obecnie Mošovce są ważnym ośrodkiem turystycznym położonym w malowniczej okolicy.

Oryginalna architektura domów w Mošovcach

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)