Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga, właśc. Joseph-Désiré Mobutu (1930-1997) – polityk i wojskowy Demokratycznej Republiki Konga (wówczas Zairu), wieloletni prezydent państwa.

Życiorys

Ojciec Mobutu zmarł, kiedy przyszły prezydent miał 8 lat. Początkowo uczył się w szkołach misyjnych, po czym w 1949 r. wstąpił do kolonialnej armi Konga Belgijskiego. Pracował także krótko jako dziennikarz.

Od 1958 r. działał w niepodległościowym Narodowym Ruchu Kongijskim, a po uzyskaniu przez Kongo niepodległości w czerwcu 1960 r. wszedł do rządu Patrice'a Lumumby jako sekretarz stanu ds. obrony. Wsparł prezydenta Josepha Kasavubu w jego konflikcie o władzę z premierem Lumumbą i stanął na czele armii; brał udział w zabójstwie Lumumby oraz stłumieniu secesji Katangi. 25 listopada 1965 r., korzystając z poparcia Belgii i USA, dokonał przewrotu wojskowego i objął urząd prezydenta, potwierdzony w późniejszych wyborach (1970 r.).

Od 1967 r. jedyną legalną partią był Ludowy Ruch Rewolucji (fr. Mouvement populaire de la révolution, MPR), głoszący ideologię "mobutyzmu" (czyli afrykanizacji, która wyrażała się m.in. poprzez zmiany europejskich nazw miejscowości i nazwisk na afrykańskie; np. stolicę – Léopoldville – przemianowano w 1966 r. na Kinszasa). 27 października 1971 r. Mobutu zmienił nazwę państwa na Zair oraz własne nazwisko na Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga (tłumaczone mniej więcej jako wszechpotężny wojownik, który nie zaznał porażki z powodu swej niezwykłej wytrzymałości i niezłomnej woli i który, krocząc od zwycięstwa do zwycięstwa, pozostawia za sobą zgliszcza). Bezskutecznie próbował też ogłosić się dożywotnim prezydentem. Przeprowadził nacjonalizację kopalni miedzi oraz wielkich plantacji; początkowo usunął europejskich inwestorów z kraju, potem starał się ich przyciągnąć z powrotem. W 1977 r. nadał nową konstytucję. Wprowadził kult jednostki, prowadził politykę eliminacji przeciwników politycznych, w kolejnych wyborach prezydenckich (w 1977 i 1984 r.) startował jako jedyny kandydat. W maju 1990 r., w obliczu zapaści gospodarczej i niepokojów społecznych, Mobutu zdecydował się powołać w skład rządu działaczy opozycji. Wkrótce potem, z powodu pogorszenia stanu zdrowia musiał udać się na leczenie do Europy.

W tym samym czasie ludność z plemienia Tutsi, pozostająca od dłuższego czasu w opozycji wobec Mobutu z powodu jego zdecydowanego poparcia dla plemienia Hutu odpowiedzialnego za ludobójstwo w sąsiedniej Rwandzie, opanowała znaczną część wschodniego Zairu. Mobutu wydał polecenie usunięcia Tutsi poza granice Zairu, co wywołało otwartą wojnę, w którą wkrótce zaangażowali się inni opozycjoniści. Oddziały przeciwników Mobutu pod nazwą Zjednoczony Sojusz Sił Demokratycznych na Rzecz Wyzwolenia Kongo-Zairu 16 maja 1997 r. zdobyły Kinszasę. Nowym prezydentem został ogłoszony Laurent Kabila.

Obalony Mobutu wyjechał z kraju (gdzie przywrócono dawną nazwę Kongo); zmarł na raka prostaty kilka miesięcy później, 7 września 1997 r. o godz. 22.30 czasu polskiego w szpitalu wojskowym w stolicy Maroka, Rabacie, gdzie był hospitalizowany od początku lipca. Został pochowany na cmentarzu dla chrześcijan w Rabacie; w grudniu 2007 r. Zgromadzenie Narodowe Demokratycznej Republiki Konga poleciło przeniesienie jego zwłok do kraju i złożenie ich w mauzoleum.

Przypisy