Mocarstwo - Polski Serwis Naukowy

Mocarstwo − państwo, które ze względu na swój potencjał militarny oraz ekonomiczny (produkt narodowy brutto) pełni ważną rolę na świecie i potęgą a zarazem siłami wpływów przewyższa inne państwa, wykazuje odpowiednią rolę, kreuje z znacznym stopniu stosunki międzynarodowe we wszelkich dziedzinach, posiada znaczne możliwości wewnętrzne (militarne, ekonomiczne etc.), w obu tych sferach wyraźnie górujące nad innymi państwami.

Indie, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat wymowa ?/i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.
Azja Południowa – region Azji obejmujący kraje subkontynentu indyjskiego na południe od Himalajów, czyli: Indie, Nepal, Bhutan, Bangladesz oraz wyspiarskie państwa Sri Lankę i Malediwy.

Typologia

Kategorie mocarstw w stosunkach międzynarodowych.

Supermocarstwo

wielkie mocarstwa

mocarstwa regionalne

małe (lokalne) mocarstwa

Abramo F.K. Organski w swej teorii tranzycji potęgi przedstawił hierarchiczną typologię mocarstw świata dzieląc je na 4 kategorie:

mocarstwo dominujące − czyli mocarstwo globalne (światowe) posiadające znaczne wpływy w świecie i oddziałujące całym globie oraz we wszystkich dziedzinach stosunków międzynarodowych, mające przewagę nad innymi mocarstwami, potencjalny hegemon. Jest ono tożsame z pojęciem supermocarstwo - którego to określenia po raz pierwszy użyto w 1944 w stosunku do trzech państw: USA, ZSRR i Wielkiej Brytanii, po 1945 r. już tylko 2: USA i ZSRR. Obecnie zaś jedynym supermocarstwem pozostały USA przez co mogą też być określone jako hipermocarstwo.

Według niektórych opinii pozycję drugiego ("wschodzącego") supermocarstwa osiągnęły - lub uczynią to w najbliższej przyszłości - Chiny.

Joseph Samuel Nye Jr (ur. 16 stycznia 1937 w South Orange, New Jersey) – amerykański politolog i pracownik administracji, współtwórca razem z Robertem Keohane teorii współzależności w stosunkach międzynarodowych – opisanej w 1977 w pracy Power and Interdependence'.
Wojna hegemoniczna, wojna o hegemonię – wojna między dominującym w międzynarodowym systemie mocarstwem lub mocarstwami, a rosnącym konkurentem lub konkurentami (pretendentami do hegemonii). Konflikt przyjmuje wymiar globalny i charakteryzuje się udziałem wszystkich większych i większości mniejszych państw w systemie. Główną stawką wojny hegemonicznej jest rządzenie systemem. Wobec tego wojny hegemoniczne są konfliktami nieograniczonymi w swoich celach i środkach, rozszerzając się na cały system międzynarodowy. Stroną inicjującą konflikt jest państwo, którego potencjał zbliża się do potencjału mocarstwa dominującego, a którego aspiracje nie są zaspokojone, ponieważ w istniejącym status quo agresor (pretendent do hegemonii) nie posiada wpływów adekwatnych do swojego potencjału. Przeciw agresorowi występują zaś wszystkie państwa zainteresowane utrzymaniem istniejącego ładu międzynarodowego, a przede wszystkim mocarstwo lub mocarstwa dominujące.

wielkie mocarstwa, mocarstwa ponadregionalne - państwa mające znaczne wpływy polityczne poza własnym regionem i dążące do rozciągnięcia ich na cały świat (globalne aspiracje) - potencjalni rywale (ang. "challenger's") mocarstwa dominującego. Są to zatem mocarstwa które w danym momencie nie są jeszcze w stanie rzucić wyzwania dominującemu mocarstwu lecz mają potencjał by uczynić to w przyszłości. Pośród nich znajduje się ewentualny główny rywal mocarstwa dominującego.. W historii świata taką rolę spełniało 9 państw: Anglia/Wielka Brytania, Francja, Portugalia, Hiszpania, Holandia, Rosja/ZSRR, USA, Niemcy i Japonia. Obecnie w gronie mocarstw tego typu są wymieniane: Chiny, Rosja, Japonia,Unia Europejska (lub Niemcy), Indie i Brazylia.

Irak, Republika Iraku (arab. العراق, Al-Irak; جمهورية العراق, Dżumhurijjat al-Irak) – państwo arabskie na Bliskim Wschodzie, leżące nad Zatoką Perską.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

regionalne mocarstwa, mocarstwa lokalne, "średnie mocarstwa" - mają znaczenie dominujące w regionie, lecz nie wykraczające poza region. na tej zasadzie klasyfikuje się do tej grupy państwa takie jak: Kanada - w Ameryce Północnej, Indie i Pakistan - w Azji Południowej, Brazylia - w Ameryce Południowej, Meksyk - w Ameryce Środkowej, Włochy - w południowej Europie i basenie Morza śródziemnego, Wielka Brytania - w północnej Europie, RPA, Nigeria - w Afryce, Izrael, Iran, Arabia Saudyjska, Turcja -na Bliskim Wschodzie, Indonezja i Australia - w Azji południowo-wschodniej i Oceanii, Korea Południowa - w Azji Wschodniej .

małe mocarstwa − państwa nie spełniające znaczącej roli w regionie, często rywale aktualnych mocarstw regionalnych. Wymienia się tu często takie państwa jak: Argentyna, Hiszpania, Polska, Chile, Meksyk, Wenezuela, Egipt,

Perspektywa historyczna

W literaturze przedmiotu spotkać można następujące rozróżnienia między powyższymi kategoriami mocarstw w kolejnych latach:

Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim i wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 27 730 000 (5 września 2008), stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

dominujące mocarstwa światowe (world power):

Portugalia 1516 - 1518; Niderlandy (Holandia): 1609-1688;

Wielka Brytania 1714-1792 i 1815-1914; Stany Zjednoczone od 1945

globalne (wielkie) mocarstwa (global power):

Portugalia: 1494 - 1580; Hiszpania: 1494-1808; Anglia/Wielka Brytania: 1494-1945;

Francja: 1494-1945; Niderlandy (Holandia): 1579-1810; Rosja/ZSRR/Rosja: od 1714;

Wspólnota Europejska (WE; fr. Communauté Européenne - CE, ang. European Community - EC) - istniejąca do 30 listopada 2009 r. organizacja międzynarodowa będąca podstawą współpracy w ramach Unii Europejskiej. Do 1 listopada 1993 r. nosiła nazwę Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG).
Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

USA: od 1816 -

mocarstwa regionalne (regional power):

Hiszpania: 1490-1800; Anglia/Wielka Brytania: 1490-1945; Francja: 1490-1945;

Austria: 1490-1918; Niderlandy (Holandia): 1590-1800; Szwecja: 1590-1809;

Prusy/Niemcy: 1650-1945; Włochy: 1860-1943

Witold Orłowski stosuje powyższe kategorie mocarstw i dowodzi że w XX w. istniały następujące mocarstwa

w r. 1900:

Siła państwa (Siła kraju, Siła narodowa, Potęga państwa, Potęga narodowa) – jest określana jako suma wszystkich zasobów jakimi dysponuje naród lub państwo w osiąganiu narodowych celów.
Hegemonia - dominacja jednego państwa nad drugim, uzyskana przy pomocy groźby lub użycia siły. Termin pochodzi z języka greckiego. Oznacza zwierzchnictwo, przewodnictwo, przywództwo, przeważający wpływ. Przykładem hegemonii może być zdobyta przez Spartę w wyniku wojny peloponeskiej 30-letnia hegemonia w Grecji.

1. światowe (powyżej 15% ogólnego potencjału świata): Wielka Brytania; USA; Niemcy

2. wielkie (między 10 a 15%): Rosja; Francja

3. regionalne (między 5 a 10%): Austro-Węgry

w r. 1939:

1. światowe: Wielka Brytania; USA; Niemcy

2. wielkie: ZSRR

3. regionalne: Francja ; Japonia; Włochy

w r. 2000:

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Eurazja – inaczej zwana Euroazją; największy kontynent na kuli ziemskiej, 54,9 mln km², 4,649 mld mieszkańców (2003), podzielony umownie na Europę i Azję. Termin Eurazja wprowadzono w XIX wieku dla podkreślenia ścisłego połączenia Azji z Europą.

1. supermocarstwo (pow. 20% ogólnego potencjału świata): USA

2. światowe − Unia Europejska (łączny potencjał państw członkowskich UE)

3. wielkie: Chiny,

4. regionalne: Rosja; Japonia; Indie

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)