Moczarka kanadyjska (Elodea canadensis Michx.) – gatunek typowy rodzaju moczarka należącego do rodziny żabiściekowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej, skąd w XIX wieku został zawleczony do wód większej części Europy i innych części świata. W początkowym okresie inwazji gatunek ten nazywany był "zarazą wodną" z powodu problemów powodowanych w żegludze i rybołówstwie. Z czasem uciążliwości związane z jego obecnością w wodach europejskich się zmniejszyły. We florze Polski gatunek ma status inwazyjnego kenofita (agriofita). W klasyfikacji roślin wodnych roślina ta zaliczana jest do elodeidów. Rozmnaża się głównie wegetatywnie, a na obszarach, gdzie została zawleczona – wyłącznie w ten sposób. W Europie środkowej występują wyłącznie osobniki wytwarzające kwiaty żeńskie. Znaczenie ekonomiczne tego gatunku jest niewielkie, a zwalczanie w miejscach masowego występowania – bardzo kłopotliwe.

Zasięg geograficzny

Zasięg naturalny

Zasięg naturalny gatunku obejmuje rozległe obszary kontynentu północnoamerykańskiego, od Kanady na północy po stany Kalifornia, Nowy Meksyk i Floryda na południu.

Obszar inwazji

Moczarka kanadyjska rozprzestrzeniła się w Ameryce Środkowej, w północnej i południowej części Afryki, niemal na całym kontynencie europejskim, w Azji, Australii (szczególnie silna inwazja od lat 70. XX wieku), Nowej Zelandii (od drugiej połowy XIX wieku), na Hawajach i Maskarenach. Na nowych obszarach pojawia się głównie w wyniku rozprzestrzeniania jako roślina akwariowa.

W Europie po raz pierwszy odnaleziona została w stawie w Warrington koło Kilkenny w Irlandii w 1836. W 1842 zaobserwowano ją w Szkocji, w 1847 w środkowej Anglii. Równocześnie rozprzestrzeniana była w uprawie, m.in. w 1840 trafiła do Ogrodu Botanicznego w Berlinie. Z miejsc uprawy w związku z nadmiernym rozrastaniem się była wyrzucana, m.in. do rzek. Od połowy XIX wieku obserwowana była w stanie dzikim na kontynencie. W obecnych granicach Polski pierwszy raz podawana była w latach 1866 i 1867 z rejonu dolnej Odry i Gdańska. Na ówczesnych ziemiach polskich pierwszej obserwacji tego gatunku dokonał Marian Raciborski w 1872 (miał wówczas 14 lat), znajdując moczarkę w Dębnikach pod Krakowem. W Królestwie Polskim do końca XIX wieku znanych było ok. 30 stanowisk. W tym samym czasie w Wielkim Księstwie Poznańskim moczarka rosła już we wszystkich powiatach. W ciągu XX wieku gatunek szeroko rozprzestrzenił się w Europie Środkowej, stając się tu jedną z najbardziej pospolitych roślin wodnych.

Morfologia

Pokrój Roślina korzeniąca się lub unosząca się w wodzie. Korzenie Nie zawsze wykształcone – mają charakter fakultatywny. Pełnią tylko funkcję zakotwiczającą roślinę w podłożu, roślina składniki pokarmowe pobiera z wody przez liście. Są białe i nierozgałęzione. Czasem czerwonawo zabarwione za sprawą związków żelaza. Włośniki powstają tylko w przypadku korzeni zagłębionych w dnie. Łodyga Długa do 60 cm, rzadziej osiągająca nawet do 3 m długości, cienka, nitkowata, gładka i okrągła na przekroju, zwykle obficie rozgałęziona. Międzywęźla mają długość 3-7 mm. Dzięki kanałom powietrznym pędy unoszą się w wodzie, część jednak płoży się po dnie i zakorzenia. Liście Po trzy w okółku (rzadziej 4 lub 5), w dolnej części pędu czasem po 2 (naprzeciwległe). Następujące po sobie okółki skręcone są względem siebie o 60°. Liście mają od 6 do 13 mm długości (rzadko do 17 mm) i szerokość od 1 do 5 mm, kształtu podłużnie jajowatego lub równowąsko-lancetowatego (zwłaszcza na roślinach męskich liście są wyciągnięte i wąskie), ku szczytowi zwężone i zaostrzone lub tępe. Na brzegu są drobno ząbkowane (ząbki jednokomórkowe). Liście są płasko rozpostarte lub podgięte. U nasady liści występują dwie całobrzegie łuski śródpochwowe. Kwiaty Drobne, rozdzielnopłciowe (wówczas roślina dwupienna), bardzo rzadko obupłciowe. W Europie tworzy niemal wyłącznie kwiaty żeńskie, kwiaty męskie stwierdzano tylko w Szkocji i Irlandii. Na antypodach w Nowej Zelandii występują tylko rośliny żeńskie, w Australii – tylko męskie. Kwiaty wyrastają pojedynczo (rzadko kwiaty męskie po 3) w kątach górnych liści i są siedzące. Podczas kwitnienia kwiatom silnie wydłuża się nitkowata gardziel sięgająca nad powierzchnię wody. Oś ta może mieć do 30 cm długości i wyrasta w osłonce (spatha) złożonej z dwóch jajowatych listków. Listki te w kwiatach męskich osiągają 8–13 mm długości, w kwiatach żeńskich 8–17 mm. W kwiatach żeńskich oś jest rozrośniętą zalążnią. W kwiatach męskich listki zewnętrznego okółka trójkrotnego okwiatu są owalne, zielonawe lub czerwonawe, do 5 mm długości i 2,5 mm szerokości. Listki okółka wewnętrznego są białawe i osiągają 5 mm długości przy 0,7 mm szerokości. Znajduje się w nich 7, do 9, rzadko do 18 pręcików, których nitki złączone są w kolumienkę. Główki pręcików mają 1,7–3 mm długości i zawierają ziarna pyłku połączonego w tetrady. Dojrzałe kwiaty męskie odrywają się od roślin macierzystych i na odgiętych listkach okwiatu unoszą się na wodzie. Wewnętrzny okółek pręcików ma wzniesione główki pręcików, działające jak żagiel, zewnętrzne są rozpostarte na boki, tak by ułatwić zapylenie napotkanych kwiatów żeńskich. W kwiatach żeńskich eliptyczne listki zewnętrznego okółka okwiatu są białawe i mają do 2,2 mm długości i 1,1 mm szerokości, listki okółka wewnętrznego są białoróżowe i przy 2,6 mm długości osiągają do 1,3 mm szerokości. Wydłużona zalążnia tworzy oś kwiatu na szczycie z wystającym spomiędzy listków okwiatu słupkiem zakończonym trzema znamionami. Owoce Owalne jagody o średnicy ponad 6 mm, zawierające wrzecionowate nasiona o długości 4–5,7 mm. W Europie owoce nie były obserwowane. Gatunki podobne Moczarka delikatna (Elodea nuttallii) różni się dłuższymi, węższymi i bardziej zaostrzonymi liśćmi zebranymi w okółkach po 3–4. Moczarka argentyńska (Egeria densa) ma w okółku po 4–5 liści (rzadziej od 3 do 8). Przesiąkra okółkowa (Hydrilla verticillata) ma liście dłuższe (10–20 mm długości), ostro ząbkowane i zebrane po 3–6, w górnej części pędu po 5–6. U nasady liści znajdują się dwie wystrzępione łuski (u moczarki całobrzegie).

Anatomia

Łodyga okryta jest pojedynczą warstwą komórek tworzących epidermę. Kora pierwotna składa się z miękiszu i przestworów powietrznych. W prostym walcu osiowym znajduje się tylko wiązka protoksylemu. W liściach miękisz jest niezróżnicowany i zredukowany. Liście są cienkie – składają się tylko z dwóch warstw komórek i są przejrzyste. Środkiem biegnie nierozgałęziająca się wiązka przewodząca, a wzdłuż brzegu 2–3 szeregi komórek sklerenchymatycznych.

czytaj dalej: [2], [3]