Modernizm we Włoszech - Polski Serwis Naukowy

Modernizm włoski: A. Sant'Elia, szkic wieżowca

Modernizm (wł. movimento moderno, razionalismo italiano) jako prąd w architekturze włoskiej rozwijał się w oddaleniu od głównych ośrodków, lecz kilka razy wpłynął na rozwój architektury światowej.

Na początku XX w. (od 1909) rozwijał się w sztuce Włoch futuryzm, jednak nie miał dominującej pozycji w świecie artystycznym. Ruch futurystyczny łączył fascynację nowoczesnością z włoskim nacjonalizmem i zaangażowaniem w rozwój idei faszystowskiej. Zainicjowany przez Marinettiego, został przełożony na język architektury w projektach wieżowców, lotnisk i całych metropolii przez Antonia Sant'Elię. Jego twórczość, choć ograniczała się do kilkunastu utopijnych projektów, odbiła się w Europie tuż po I wojnie światowej (już po śmierci architekta) szerokim echem i wpłynęła silnie na idee modernistyczne.

Duce (z wł. "wódz", wym. ducze) - tytuł, jaki przyjął w 1926 r. Benito Mussolini i który podkreślał jego całkowitą (totalitarną) władzę w państwie. Symbolika tytułu nawiązuje do starożytnych wodzów rzymskich legionów.

Pier Luigi Nervi (ur. 21 czerwca 1891 w Sondrio w Lombardii, zm. 9 stycznia 1979 w Rzymie) – włoski architekt i inżynier budownictwa, przedstawiciel modernizmu.

W połowie lat 20. rywalizowały ze sobą przeciwstawne obozy zwolenników futuryzmu z architektami klasycyzującymi, a zwłaszcza neobarokowymi (tzw. Novecento). Powstała wtedy formacja racjonalistów, gruppo 7, wybrała trzecią drogę rozwoju, czyli krajową odmianę funkcjonalizmu. Włoski faszyzm zaakceptował początkowo nowoczesne formy budynków jako zgodne z duchem ruchu. Architektura i nowoczesna sztuka spełniały rolę propagandową, budynki stanowiły scenerię wieców faszystowskich i przemówień Mussoliniego. Konserwatyści doprowadzili jednak w początku lat 30. do tego, że duce wycofał poparcie dla racjonalizmu i odtąd w przypadku funkcji reprezentacyjnych wymagane były symetria i stabilność założenia. Modernistyczne budynki często przyjmowały pewien rodzaj kamuflażu w postaci uzupełnienia o uproszczony portyk, balkon czy maszty flagowe. Taka architektura włoskich budynków rządowych lat 30. XX w. wywarła m.in. silny wpływ na rozwój modernizmu w Polsce. Ostatecznym starciem przystosowanych do nowych warunków racjonalistów i neoklasycystów włoskich był konkurs na Palazzo di Littorio (centralę partii faszystowskiej) w 1934, w którym zwyciężył konserwatysta Del Debbio. Nadal powstawały jednak racjonalistyczne budynki mieszkalne i przemysłowe.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Po II wojnie światowej modernizm włoski, pozbawiony czołowej postaci jaką był Giuseppe Terragni, a do tego uwikłany we współpracę z reżimem, długo nie odzyskał przedwojennego znaczenia. Wskazującym kierunek dalszego rozwoju twórcą stał się konstruktywista Pier Luigi Nervi, tworzący spektakularne konstrukcje betonowe.

Pirelli – włoska firma specjalizująca się w produkcji opon pneumatycznych. Założył ją Giovanni Battista Pirelli w 1872 roku. Opony Pirelli niemal od zawsze kojarzone są ze sportem. Pierwszym sukcesem był rajd Pekin-Paryż w 1907. Zwycięzcy wyścigu używali właśnie opon tej firmy, co przyniosło jej międzynarodową sławę.

Architektura (gr. αρχιτεκτονική architektonike) – czynność projektowania i konstruowania budynków oraz innych struktur przez osobę lub komputer, głównie dla zapewnienia schronienia. Szersza definicja często włącza projekt całości otoczenia od skali makro, czyli jak budynek zintegruje się z otoczeniem, do skali mikro, czyli detale architektoniczne i konstrukcyjne, czasami meble miejskie. Jako zajęcie, architektura to rola osób i komputerów zapewniających usługi architektoniczne. Jako dokumentacja, zazwyczaj bazuje na rysunkach, architektura definiuje charakter budynku. Architekci za główne zadanie mają zapewnienie potrzeb przestrzennych i mieszkaniowych w pewnych grupach przez kreatywne organizowanie materiałów oraz komponentów, biorąc pod uwagę masę, przestrzeń, formę, głośność, teksturę, strukturę, światło, cień, materiały, program oraz pragmatyczne elementy takie jak: koszt, limity technologiczne i konstrukcyjne, aby osiągnąć równowagę z funkcjonalnym, ekonomicznym oraz często z artystycznymi i estetycznymi aspektami. To odróżnia architekturę od inżynierii.

Wybrane przykłady modernizmu we Włoszech

(lista chronologiczna)

Biurowiec poczty w Neapolu, Giuseppe Vaccaro i Gino Franzi, 1932-1936

Casa del Fascio (Dom Faszystów) w Como, Giuseppe Terragni, 1932-1936 - siedziba lokalnych władz partyjnych, kubiczny budynek na rzucie kwadratu z przeszklonym dziedzińcem i elewacjami złożonymi z bezokiennych pasów oraz rastra kwadratowych słupów i krawędzi stropów. Przeplatające się w przestrzeni bloki funkcjonalne zostały zawarte w klarownej siatce 194 sześcianów składających się na prostopadłościenny budynek. Wejście złożone z 33 przeszkolnych skrzydeł drzwiowych, otwieranych automatycznie.

Colonia Agip (Sandro Mussolini) w Cesenatico, Giuseppe Vaccaro, 1938

Wejście dworca Termini w Rzymie, E. Montuori, L. Calini, A. Vitellozzi, M. Castellazzi, V. Fadigati, A. Pintonello, 1948-1950

Palazzetto dello Sport w Rzymie, Pier Luigi Nervi, A. Vitellozzi, 1956-1958

Wieżowiec firmy Pirelli w Mediolanie, Gio Ponti i Pier Luigi Nervi, 1958 - nowatorski biurowiec na rzucie w kształcie cygara. Piony instalacyjno-komunikacyjne, pełniące także funkcje konstrukcyjną znajdują się na obu końcach narysu rzutu, między nimi zaś zawieszone są wolne od konstrukcji pomieszczenia użytkowe.

Główni przedstawiciele modernizmu we Włoszech

Giancarlo De Carlo | Pier Luigi Nervi | Antonio Sant'Elia | Giuseppe Terragni | Giuseppe Vaccaro

Konstruktywizm - kierunek w sztuce abstrakcyjnej powstały w r. 1913 w Rosji, nieco później w Holandii i wreszcie w całej Europie, do USA dotarł po I wojnie światowej.

Lotnisko, port lotniczy - obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne (samoloty, śmigłowce, sterowce). Ich wyposażenie zróżnicowane jest w zależności od liczby odprawianych pasażerów i przeładowywanych towarów.

Literatura

Luciano Caramel, Enrico Crispolti, Veit Loers, Italiens Moderne, Kassel 1990

Ueli Pfammater, Moderne und Macht - 'Razionalismo': Italienische Architekten 1927-1942, Brunschwik-Wiesbaden 1990