Modest Musorgski - Polski Serwis Naukowy

Portet Modesta Pietrowicza Musorgskiego autorstwa Ilii Riepina. Namalowany w szpitalu w dniach 2-5 marca 1881 na kilka dni przed śmiercią kompozytora

Modest Pietrowicz Musorgski (ros. Моде́ст Петро́вич Му́соргский, ur. 21 marca [9 marca st.st] 1839 w Karewie, Obwód pskowski, zm. 28 marca [16 marca st.st] 1881 w Sankt Petersburgu) – rosyjski kompozytor.

Polscy i obcy kompozytorzy muzyki klasycznej zestawieni chronologicznie w poszczególnych okresach historycznych i alfabetycznie (celem zachowania spójności tematycznej nie należy tworzyć zestawień alternatywnych).

Borys Godunow (ros. Борис Годунов, oryg. wersja ros. do 1917 Борисъ Годуновъ) - opera w 4 aktach z prologiem. Autorem muzyki i libretta (opartego na tekście Aleksandra Puszkina) jest Modest Musorgski. Powstała w latach 1868-1872 i jest jedyną dokończoną operą Musorgskiego, który napisał dwie jej wersje (pierwsza, z 1869, nie została dopuszczona do wystawienia). Swoją prapremierę dzieło miało w 1874. Borys Godunow całkowicie opiera się na rosyjskiej tradycji muzycznej, odrzucając wpływy opery niemieckiej i włoskiej.

Życiorys

Pochodził z bogatej rodziny Musorgskich, porzucił karierę oficera, aby zająć się muzyką. Musorgski grał na fortepianie i po krótkiej nauce rozpoczął komponowanie, chociaż nigdy nie uzyskał formalnego wykształcenia muzycznego. Związany z grupą znaną jako potężna gromadka, której celem było poszukiwanie nowych środków wyrazu muzyki rosyjskiej, odrzucających ślepe kopiowanie wzorców zachodnich i czerpania inspiracji z muzyki ludowej.

Klasycyzm (z łac. classicus – doskonały, pierwszorzędny, wzorowy, wyuczony) – styl w muzyce, sztuce, literaturze oraz architekturze odwołujący się do kultury starożytnych Rzymian, Greków oraz Żydów. Styl ten nawiązywał głównie do antyku. W Europie tzw. "powrót do źródeł" (klasycznych) pojawił się już w renesansie - jako odrodzeniu kultury wielkiego Rzymu. Jako styl dominujący epoki wpływał na kształt innych nurtów kulturowych okresu jak Barok, Rokoko, Manieryzm. Trwał do końca wieku XVIII, w niektórych krajach do lat 30. następnego stulecia, a nawet dłużej. Zmodyfikowany klasycyzm przeradzał się czasem w eklektyzm końca XIX wieku. Klasycyzm jako styl panował w epoce oświecenia. Najpełniejszy rozkwit klasycyzmu nastąpił w I poł. XVIII wieku. W dziedzinie literatury swoisty kres klasycyzmu przyniosła walka klasyków z romantykami.

Obrazki z wystawy (ros. Картинки с выставки) - najpopularniejszy utwór Modesta Musorgskiego stanowiący cykl 10 miniatur fortepianowych z 1874 roku. Popularność zyskała wersja orkiestrowa dzieła, zinstrumentowana przez Maurycego Ravela. Instrumentacji cyklu podejmowali się również inni muzycy, jak: Leopold Stokowski, którego wykonanie jest uważane za najbliższe stylowi Musorgskiego (co ciekawe, wybitny dyrygent pominął części Tuileries i Limoges, niesłusznie twierdząc, że zostały one skomponowane przez Ravela).

Twórczość

Charakterystyka

W duchu ideologii pokolenia radykalnej inteligencji rosyjskiej lat 60. XIX wieku Musorgski opowiadał się za odrzuceniem sentymentalizmu, klasycystycznych form sztuki i melodramatu, przyjęciem zasady realizmu, uznania, że każde zjawisko w świecie warte jest swojego artystycznego przedstawienia. W szczególności pojmował muzykę jako środek kontaktu artysty z ludem, możliwość wejścia we wspólnotę z nim. Jak pisze Billington

Ilja Jefimowicz Repin, ros. Илья Ефимович Репин (ur. 5 sierpnia 1844 w Czuhujiwie, zm. 29 września 1930 w Kuokkala) – malarz rosyjski oraz ukraiński[potrzebne źródło].

Poemat symfoniczny - instrumentalna forma muzyczna, stworzona przez Liszta (pierwszy poemat to Co słychać w górach? do tekstu V. Hugo). Dzieło o charakterze programowym, zwykle sugerowanym już w tytule. Forma nie posiada określonej budowy i jest podporządkowana wymogom fabularnej treści. Dzieło zazwyczaj jednoczęściowe.

W celu stworzenia rosyjskiej muzyki narodowej Musorgski zwrócił się ku teatrowi muzycznemu i ostatnie trzynaście lat życia poświęcił przede wszystkim na tworzenie dwóch oper opartych fabularnie na wydarzeniach z historii Rosji - Borysa Godunowa i Chowańszczyzny.

Do jego najsłynniejszych dzieł należą:

Opera (wł. "dzieło") – sceniczne dzieło muzyczne wokalno-instrumentalne, w którym muzyka współdziała z akcją dramatyczną (libretto). Istotą tego gatunku muzycznego jest synteza sztuk, czyli połączenie słowa, muzyki, plastyki, ruchu, gestu oraz gry aktorskiej. Podobnie jak i balet, wywodzi się z włoskich, renesansowych maskarad karnawałowych, które przerodziły się w widowiska dramatyczne. Opera składa się najczęściej z 4 aktów, które podzielone są na sceny.

Chowańszczyzna (ros. Хованщина) - opera Modesta Musorgskiego, oparta na autentycznych wydarzeniach z historii Rosji - nieudanej próbie zamachu stanu z 1682 r.

Obrazki z wystawy - cykl miniatur fortepianowych

Bez słońca - cykl pieśni

Pieśni i tańce śmierci - cykl pieśni

W Izbie dziecięcej - cykl pieśni

Borys Godunow - opera

Chowańszczyzna - opera

Świt nad rzeką Moskwą - wstęp do opery Chowańszczyzna

Noc na Łysej Górze - poemat symfoniczny

Popularyzacja muzyki Musorgskiego

W 1971 zespół Emerson, Lake and Palmer, wykonujący rocka symfonicznego i progresywnego, stworzył album muzyczny Pictures at an Exhibition (Obrazki z wystawy). Album ten był luźną adaptacją cyklu miniatur fortepianowych Mosorgskiego i fragmentów poematu symfonicznego Noc na Łysej Górze. Innym zespołem muzyki popularnej adaptującym jego utwory był Mekong Delta, zespół z Niemiec, grający progresywny thrash metal. Ponadto japoński muzyk Isao Tomita, kompozytor i wykonawca muzyki elektronicznej, nagrał swoją wesję Obrazków z wystawy. Pictures At An Exhibition zostało wydane w 1975 r.

Zobacz też

Kompozytorzy muzyki poważnej

Emerson, Lake and Palmer

Isao Tomita – Wikipedia w jęz. angielskim

Przypisy

↑ Billington J. H.: Ikona i topór. Historia kultury rosyjskiej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 380-381. ISBN 978-83-233-2319-8.

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Modest Musorgski

"Bydło" M. Musorgskiego z Obrazków z wystawy w instrumentacji Maurice'a Ravela - format mp3