Moduł - sztuka - Polski Serwis Naukowy

Moduł (sztuka) – umowna jednostka miary odpowiadająca wielkości określonego elementu i służąca do wyznaczania proporcji oraz wzajemnych zależności wszystkich elementów całości, stosowana w architekturze, rzeźbie i malarstwie. Podporządkowanie dzieła zasadom modularności pozwala uzyskiwać efekt plastyczny ładu, harmonii i rytmu.

Marcus Vitruvius Pollio – rzymski architekt i inżynier wojenny żyjący w I w. p.n.e. Był konstruktorem machin wojennych za panowania Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Twórca tzw. człowieka witruwiańskiego - wizerunku nagiego mężczyzny wpisanego w okrąg i kwadrat, symbolizujące ruch (wizerunek ten upowszechnił później Leonardo da Vinci).

Le Corbusier, właściwie Charles-Édouard Jeanneret-Gris (ur. 6 października 1887 w La Chaux-de-Fonds, zm. 27 sierpnia 1965 w Cap Martin) – francuski architekt, urbanista, malarz i rzeźbiarz szwajcarskiego pochodzenia, czołowy przedstawiciel modernistycznego stylu międzynarodowego. Jego wszechstronna działalność wpłynęła nie tylko na architekturę, ale także na sztuki plastyczne i urbanistykę.

Pierwszymi, którzy zajęli się proporcjami ludzkiego ciała i zależnościami pomiędzy poszczególnymi jego wymiarami, byli starożytni Egipcjanie, a następnie Asyryjczycy, Grecy. Greccy rzeźbiarze, Poliklet, później Lizyp stworzyli systemy proporcji idealnego ciała (tzw. kanon). W okresie renesansu proporcjami ludzkiego ciała zajmowali się Leonardo da Vinci, Albrecht Dürer. W architekturze zachowane opisy zastosowania modułu znajdują się w dziele Witruwiusza De architectura libri X. Zaleca on zachowanie odpowiednich proporcji w budownictwie (zwłaszcza sakralnym) nazywając je eurythmia – dobry rytm. Dobra architektura wg Witruwiusza zależy od zachowania opisanych w jego księdze stosunków liczbowych między podstawowymi wymiarami budynku i jego elementów, czyli od zastosowania określonego modułu. W renesansie rozważania Witruwiusza były kontynuowane przez np. Giacoma Barozziego da Vingolę, autora traktatu „O pięciu porządkach w architekturze” (Regola delli cinque ordini d'Architettura 1562), który opisując zasady obowiązujące w porządkach architektonicznych podzielił moduł na mniejsze jednostki nazwane przez niego „partes”; oraz przez Andreę Palladia autora „Czterech ksiąg o architekturze” (I quattro libri dell'architettura), który podzielił średnicę podstawy kolumny na 60 „minut” i przyjął 30 minut jako moduł. W architekturze współczesnej moduł oparty na proporcjach człowieka opracował Le Corbusier.

Poliklet z Argos (gr. Πολύκλειτος) - rzeźbiarz grecki pochodzący z miasta Argos na Peloponezie, żył i tworzył w V wieku p.n.e. także w Atenach i Olimpii.

Malarstwo – obok rzeźby i grafiki jedna z gałęzi sztuk plastycznych. Posługuje się środkami plastycznego wyrazu, np. barwną plamą i linią, umieszczonymi na płótnie lub innym podłożu (papier, deska, mur), a dzieła zwykle są dwuwymiarowe lub dwuwymiarowe z elementami przestrzennymi. Twórczość malarska podlega zasadom właściwym dla danego okresu. Poszukiwanie odmiennych form wyrazu przyczynia się jednak do kształtowania nowych oryginalnych kierunków i niezwykłej różnorodności dzieł malarskich.

Poszukiwania idealnych proporcji w sztuce zostały zaniechane w XVIII wieku. We współczesnym projektowaniu i wzornictwie przemysłowym moduł stanowi często stosowaną zasadę organizacji dzieła. Struktury modularne znajdują szczególne uzasadnienie gdy łączą korzyści techniczne, np. wytrzymałości i lekkości konstrukcji z oddziaływaniem formą plastyczną. Modularność występuje obecnie w szerokiej gamie wytworów mniej lub bardziej związanych ze sztuką. Odnajduje się struktury oparte na różnych modułach zarówno w opakowaniach produktów codziennego użytku, jak i w grafice artystycznej i reklamowej, po wielkie konstrukcje architektoniczne z drewna czy żelbetu.

Lizyp z Sykionu – rzeźbiarz grecki. Artysta stylu późnoklasycznego, działający w latach około 370–320 p.n.e. Początkowo prawdopodobnie kowal. Nadworny rzeźbiarz Aleksandra Wielkiego.

Renesans lub odrodzenie – okres w historii kultury europejskiej, obejmujący przede wszystkim XV i XVI wiek, określany często jako "odrodzenie sztuk i nauk" oraz koncepcja historiozoficzna odnosząca się do historii kultury włoskiej od Dantego do roku 1520 (Il Rinascimento).

Moduł budowlany

W budownictwie współczesnym obowiązuje tzw. moduł budowlany do określenia wymiarów materiałów i elementów budowlanych. W Polsce wymiar ten wynosi 10 cm. Dla żelbetowych elementów prefabrykowanych przyjęto 30 cm. Dostosowanie poszczególnych elementów do obowiązującego modułu jest szczególnie istotne przy zastosowaniu średnio- i wielkowymiarowych elementów prefabrykowanych, umożliwia bowiem ich połączenie. Wprowadzenie na szeroką skalę modułu budowlanego pozwoliło na opracowanie nowych systemów budownictwa mieszkaniowego i przemysłowego z gotowych elementów. Obecnie nadal stosuje się siatkę opartą na module 30 cm w budownictwie szkieletowym, zwłaszcza przemysłowym. Gotowe elementy obudowy są produkowane o wymiarach dostosowanych do tego modułu.

Żelbet (stalbet, stalobeton, żelazobeton; niewłaściwie: żelbeton) – element konstrukcyjny powstały przez połączenie betonu z wkładkami stalowymi. Połączenie tych dwóch elementów jest powszechnie stosowane w budownictwie. Beton jest materiałem przenoszącym naprężenia ściskające, jednak jego wytrzymałość na naprężenia rozciągające jest bardzo mała. Stal w elemencie żelbetowym przenosi głownie naprężenia rozciągające, choć często stosuje się zbrojenie ściskane. Połączenie stali i betonu pozwala budować konstrukcje różnego typu. Do zbrojenia stosuje się wkładki w postaci prętów, lin, strun, kabli i siatek. Można spotkać także konstrukcje ze "sztywnym zbrojeniem", tzn. takie, w których elementy stalowe o dużych przekrojach (np. dwuteowniki, ceowniki) są wykorzystane jako rdzeń np. w słupie kompozytowym.

Kanon (sztuka) - zespół wzorców, reguł i metod wytwarzania obowiązujących w danym okresie w odniesieniu do przedstawiania ludzkiej postaci, stylu architektonicznego, lub wszelkich form artystycznych na określonym obszarze.

Przypisy

Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 100. ISBN 83-85001-89-1.