Mohylew - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta na Białorusi. Zapoznaj się również z: miasto na Podolu.

Na mapach: 53°55′N 30°21′E / 53.917, 30.35

Kościół św. Stanisława w XIX wieku

Kościół Bernardynów pw. św. Antoniego po zburzeniu wież

Cerkiew śś. Piotra i Pawła

Monaster Objawienia Pańskiego

Monaster Objawienia Pańskiego

Monaster św. Mikołaja

Ratusz

Miasto w XIX wieku

Kościół farny św. Kazimierza

Mohylew (biał. Магілёў, Mahiloŭ; ros. Могилёв; jid. מאָלעוו, Molew) – miasto na wschodniej Białorusi, nad Dnieprem, położone blisko granicy rosyjskiej. Liczący 354,0 tys. mieszkańców (2010) Mohylew jest trzecim co do wielkości miastem białoruskim. Jest również stolicą obwodu mohylewskiego i centrum administracyjnym rejonu mohylewskiego.

Diecezja tyraspolska – diecezja Kościoła rzymskokatolickiego w Imperium Rosyjskim, utworzona w 3 lipca 1848 r. przez papieża Piusa IX na podstawie bulli Universalis Ecclesiae cura, z inicjatywy cara Mikołaja I Romanowa. Podlegała metropolii mohylewskiej. Dominowali w niej katolicy pochodzenia niemieckiego. W 1917 r. biskupstwo liczyło 10 dekanatów ze 125 parafiami, w których pracowało 179 księży i zamieszkiwało 350 tysięcy wiernych. Diecezja zanikła w czasie dwudziestolecia międzywojennego, w wyniku przemian politycznych i prześladowania Kościoła przez władze radzieckie. Została reaktywowana w Mołdawii w 1993 r. jako administratura apostolska Mołdawii (od 2001 r. diecezja kiszyniowska) oraz na terytorium Rosji w 1999 r. jako administratura apostolska południowej europejskiej Rosji. Stolicami diecezji były kolejno: Chersoń (do 1852), Tyraspol i Saratów (od 1999).
Józef Dowbor-Muśnicki (ur. 25 października 1867 w Garbowie koło Sandomierza, zm. 26 października 1937 w Batorowie koło Poznania) – generał-lejtnant Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, głównodowodzący Siłami Zbrojnymi Polskimi w byłym zaborze pruskim.

Historia

Od XIV wieku Mohylew wraz z księstwem mścisławskim, w którym się znajdował, należał do Litwy, jednak nie miał jeszcze wtedy większego znaczenia. W dokumentach historycznych Mohylew wymieniono w 1505 r., gdy żona króla Aleksandra zwolniła niektórych mieszczan od powinności miejskich. Jego rozwój zaczął się po upadku w 1514 r. Smoleńska, gdy zaczął się rozbudowywać jako nowy ważny ośrodek handlowy. Mohylew stanowił od tego czasu ważny punkt na drogach handlowych ze wschodu na zachód i z północy na południe, a wkrótce stał się największym miastem w tym rejonie Rzeczypospolitej. Przede wszystkim był ośrodkiem handlu futrami, pośrednicząc w handlu nimi na zachód. Przez Mohylew wiódł północny szlak handlowy do państwa moskiewskiego lądem na Witebsk, a z tego miasta Dźwiną do Rygi. W 1561 r. król Zygmunt August ustanowił w Mohylewie wójta i czterech setników oraz określił powinności, ilość i rodzaj podatków, pozostawiając też niektóre wolności mieszkańców. Król Stefan Batory w 1577 r. nadał mu prawo magdeburskie i wszelkie swobody z niego wypływające, a także ustanowił targi i jarmarki. W 1581 roku jego fortyfikacje zostały spalone przez wojska moskiewskie. Mimo najazdu na początku XVII w. był jednym z najważniejszych ośrodków rzemieślniczo-handlowych w Rzeczypospolitej, liczył ok. 13,5 tys. mieszkańców i stał się drugim co do wielkości po Wilnie miastem w Wielkim Księstwie Litewskim. Do roku 1633 Mohylew otrzymał nowe fortyfikacje, które miały trzy linie otaczające zamek, dawne podgrodzie (tzw. górne miasto) i dawne przedmieścia (tzw. dolne lub nowe miasto). Mohylew był ośrodkiem ekonomii mohylewskiej obejmującej część powiatu mohylewskiego i czausowskiego. Do połowy XVII w. wchodziło w jej skład 13 miejscowości. Ekonomie zostały wydzielone z królewszczyzn w latach 1589-1590 na zaspokojenie potrzeb monarchy i określone dobrami stołowymi. W 1605 roku ukończono budowę katolickiej katedry. W 1634 został stolicą jedynej wówczas na całej Białorusi prawosławnej diecezji dyzunickiej. W 1636 roku ukończono budowę Soboru Bogojawleńskiego.

Uładzimir Klimowicz (biał. Уладзімір Клімовіч, ros. Владимир Климович, Władimir Klimowicz; ur. 24 października 1974 w Mohylewie) - białoruski piłkarz, grający na pozycji pomocnika. Obecnie pozostaje bez klubu.
Cmentarz katolicki w Mohylewie zwany Polskim (biał. Могілкі каталіцкія) – jedna z trzech dużych nekropolii istniejących w Mohylewie na przełomie XIX i XX wieku, obok cmentarzy prawosławnego i żydowskiego, położona przy ul. Łazarenki, zajmuje powierzchnię 2,5 ha.

W dniu 3 września 1654 roku wojska moskiewskie opanowały miasto, które wojska polskie próbowały bez powodzenia odbić od lutego do połowy maja 1655 roku. Mohylew próbowano odzyskać ponownie podczas oblężenia w 1660 roku. Rzeczpospolita odzyskała miasto na skutek powstania mieszczan przeciwko moskiewskim okupantom, które wybuchło 1 lutego 1661 r. W nagrodę król Jan Kazimierz zrównał prawa miejskie Mohylewa z Wilnem, mieszczanom nadał prawo nabywania majątków ziemskich, a burmistrz Leonowicz i wielu mieszczan otrzymało szlachectwo, a miasto otrzymało pieczęć z napisem Sigillum civitatis Mohilowiensis. W 1664 roku święta Wielkanocne spędził w mieście król Jan Kazimierz powracający z wyprawy przeciwko wojskom moskiewskim w rejonie Siewska. W 1665 roku Mohylew został ponownie oblężony przez wojska moskiewskie Jakowa Czerkaskiego. W 1679 roku rozpoczęto budowę murowanego ratusza. W 1687 r. zbudowano barokowy kościół Bernardynów. W 1725 roku, przy istniejącym od XVII wieku murowanym klasztorze jezuitów, ukończono budowę kościoła św. Ksawerego. W latach 1738-1752 został zbudowany kościół karmelitów.

Irving Berlin (ur. 11 maja 1888 w Mohylewie, zm. 22 września 1989) - amerykański kompozytor białoruskiego i żydowskiego pochodzenia. Pisał muzykę rozrywkową (około 500 piosenek). Niektóre z nich cieszą się wielką popularnością (Cheek to cheek, White Christmas). Autor muzyki do God Bless America. Był wolnomularzem.
HK Chimwołokno Mohylew (biał. Хокейний клуб Хімволокно Магілёў) – białoruski klub hokejowy z siedzibą w Mohylewie, występujący w rozgrywkach ekstraligi białoruskiej.

Po pierwszym rozbiorze wraz z całym województwem mścisławskim wszedł w skład Imperium Rosyjskiego i stał się stolicą guberni mohylewskiej. Od 15 kwietnia 1783 stolica rzymskokatolickiej archidiecezji mohylewskiej obejmującej swoim zasięgiem terytorium niemal całej Rosji (a później ZSRR) z wyjątkiem dawnych ziem Rzeczypospolitej i utworzonej w 1848 roku diecezji tyraspolskiej. W czasie I wojny światowej, w okresie od sierpnia 1915 do listopada 1917 w mieście znajdowała się kwatera głównodowodzącego armii rosyjskiej. Pod koniec 1918 roku władzę w Mohylewie przejęli bolszewicy. 16 stycznia 1918 roku dokonali oni szeregu aresztowań, m.in. wśród działaczy narodowych i społecznych, w tym polskich: Mirosława Obiezierskiego, G. Wykowskiego, Joachima Gallera i księdza Eugeniusz Światopełk-Mirski. Ten ostatni został wkrótce przez bolszewików barbarzyńsko zamordowany. W 1919 wcielony do Białoruskiej SRR. Do 1927 roku w Mohylewie działała polska szkoła siedmioklasowa, do której uczęszczało 260 uczniów.

Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.
Janusz Dziewoński, pseud. Powalski (ur. 12 sierpnia 1890 w Mohylewie, zm. 6 grudnia 1953 w Warszawie) – polski aktor i reżyser teatralny, ojciec Edwarda Dziewońskiego.

W latach 1941–1944 pod okupacją niemiecką. Po uzyskaniu niepodległości przez Białoruś w 1991 jest jednym z ważniejszych miast białoruskich.

Zabytki

Katedra św. Stanisława (dawniej karmelitów), z XVIII w.

Kościół św. Kazimierza (Fara). Ufundowany przez króla Zygmunta III Wazy w 1604 roku, przebudowany w 1810 roku w stylu klasycystycznym. Obecnie mieści magazyn, zachowany jedynie parter.

Monaster św. Mikołaja

Cerkiew św. Mikołaja z 1669 roku

Dzwonnica z końca XVII w.

Cerkiew św. Onufrego z 1798 r.

szpital z końca XVII w. (obecnie dom cerkiewny)

mur z basztami i bramą z końca XVII w.

Ratusz w Mohylewie z XVII-XVIII w. (zrekonstruowany w 2008 r.)

Pałacyk Antoszkiewicza w Mohylewie z XVII wieku

Pałac arcybiskupów z lat 80. XVIII w. w stylu klasycystycznym. Od 1827 roku stanowił siedzibę katolickiego arcybiskupa Stanisława Bohusz-Siestrzeńcewicza.

Pałac prawosławnego metropolity z lat 1762-1785 dla arcybiskupa (archireja) Gieorgija Kaniskiego, wg projektu J. K. Glaubitza. Wchodził dawniej w skład niezachowanego monastyru Spaskiego.

Cmentarz katolicki w Mohylewie

kwatera książąt Ciechanowieckich na cmentarzu katolickim

Kościół ewangelicko-augsburski w Mohylewie

Dom Sowietów w Mohylewie z lat 1937–1939

Cerkiew śś. Borysa i Gleba z 1869 roku

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego

cmentarz polski z XIX w.

Kaplica grobowa Sianożęckich

Kaplica Aleksandra Żukowskiego

Pomnik marszałka szlachty mohylewskiej Włodzimierza Ciechanowieckiego

Bank z około 1900 roku

nieistniejące:

Dom Sowietów w Mohylewie – siedziba administracji obwodu mohylewskiego na Białorusi położona przy pl. Lenina, zbudowana pod koniec lat trzydziestych XX wieku w stylu radzieckiego modernizmu, zabytek o znaczeniu republikańskim.
Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Kościół Św. Franciszka Ksawerego i klasztor Jezuitów

Kościół i klasztor Dominikanów

Kościół Św. Antoniego i klasztor Bernardynów. Zbudowany około 1720 roku, po 1865 roku pozbawiony wież i przebudowany na archiwum. Zburzony około 1950 roku.

Kościół i klasztor Zakonu Mariawitek

Monaster Objawienia Pańskiego (Bogojawleński) z 1633 r. Zburzony w latach 50. XX w.

Monaster Przemienienia Pańskiego

Sobór św. Józefa w Mohylewie z 1780 r. Zburzony w 1938 r.

Cerkiew Św. Spasa z 1740 roku w stylu barokowym

Cerkiew św. Piotra i Pawła w stylu barokowym

Cerkiew Opieki Matki Boskiej

Cerkiew Zaśnięcia NMP

Demografia

Liczba ludności:

Narodowa Demokracja lub ruch narodowy (popularna nazwa endecja od skrótu ND) – polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej, powstały pod koniec XIX wieku. Głównym ideologiem i współzałożycielem Narodowej Demokracji był Roman Dmowski.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

1604: 15 000

1745: 10 500

1880: 40 536 (20 735 mężczyzn i 19 801 kobiet, w tym 20 742 prawosławnych, 2583 katolików, 173 ewangelików, 17 038 żydów)

1906: 51 959 (27 407 prawosławnych, 3305 katolików i 20 682 żydów)

1913: 69 700

1939: 99 400

1959: 121 700

1973: 232 000

1993: 366 000

1996: 367 000

2004: 365 102

2006: 367 700

2009: 372 000

Otto Juljewicz Szmidt, ros. Отто Юльевич Шмидт (ur. 18 lub 30 września 1891 w Mohylewie, zm. 7 września 1956 w Moskwie) – radziecki astronom, geofizyk, matematyk, akademik Rosyjskiej Akademii Nauk w (1935) i Ukraińskiej Akademii Nauk (1934) Bohater Związku Radzieckiego (27 czerwca 1937), członek Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego od 1918.
Dyzunici – nazwa prawosławnych w Polsce, przeciwników unii brzeskiej z 1596, którzy nie podporządkowali się papieżowi. W drugiej połowie XVIII wieku carat wykorzystał kwestię dyzunitów jako jeden z pretekstów do ingerowania w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)