Monaster Czudowski - Polski Serwis Naukowy

Monaster Czudowski – nieistniejący prawosławny klasztor w Moskwie.

Założycielem klasztoru był rezydujący w Moskwie metropolita kijowski Aleksy w 1365, według tradycji dla upamiętnienia uzdrowienia żony chana Złotej Ordy Dżany Bega Tajduły. Wspólnota monastyczna zamieszkała w budynku wzniesionym w obrębie Kremla moskiewskiego na gruncie podarowanym przez chanów (do tej pory służył namiestnikom chanów w Moskwie). We wrześniu 1365 powstała pierwsza świątynia monasterska pod wezwaniem Cudu św. Michała Archanioła. Według różnych źródeł była to jedna z pierwszych murowanych świątyń prawosławnych w Moskwie, lub też cerkiew drewniana, którą zastąpiono obiektem wzniesionym z kamienia dopiero w 1404. Po swojej śmierci metropolita Aleksy został pochowany w monasterze.

Kreml moskiewski (ros. Московский Кремль) − gród warowny na wzgórzu, na lewym brzegu rzeki Moskwy. Jego ogólna powierzchnia wynosi 28 hektarów. Jest to warownia z zabudowaniami książęcymi, cerkwiami i budynkami administracyjnymi.

Iwan Płatonowicz Kalajew, Иван Платонович Каляев (ur. 6 czerwca 1877 w Warszawie - zm. 23 maja 1905 w Petersburgu) - rosyjski działacz partii eserowców. Dokonał udanego zamachu na wielkiego księcia Sergiusza Aleksandrowicza Romanowa.

W 1382 klasztor został zniszczony przez wojska chana Tochtamysza.

W 1441 w monasterze został przymusowo zatrzymany metropolita moskiewski Izydor. Miało to miejsce w związku z przyjęciem przez niego postanowień unii florenckiej, co spotkało się z niezadowoleniem wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla II. Izydor ostatecznie zbiegł z klasztoru. W monasterze byli również przetrzymywali inni duchowni, którzy popadli w niełaskę: metropolita nowogrodzki Geronty oraz starzec Wassian. Według legendy mnichem klasztoru był również późniejszy Dymitr Samozwaniec.

Izydor ukr.: Ісидор (ur. ok. 1385 - zm. 27 kwietnia 1463), przez Rosjan zwany "apostatą" – grecki duchowny, kardynał, w latach 1437-1442 prawosławny metropolita Kijowa i Wszechrusi (tytularny aż do 1458 roku; ponieważ od XIV wieku faktyczna siedziba kijowskich metropolitów mieściła się w Moskwie niekiedy nazywany jest metropolitą Moskwy). Zwolennik podporządkowania się Rzymowi w zamian za pomoc militarną dla Konstantynopola przeciwko Ottomanom. W roku 1441 został legatem papieskim na Polskę, Litwę i Ruś w celu wprowadzenia w życie unii florenckiej. W Moskwie spotkał się z wrogim przyjęciem, został wtrącony do więzienia, uznany za heretyka (stąd przydomek Apostata) i skazany na spalenie na stosie, ale zdołał uciec. W 1442 prawosławny synod w Moskwie ogłosił jego depozycję ze stanowiska metropolity (on sam używał tego tytułu aż do 1458).

Prawosławna metropolia kijowska - prowincja administracyjna kościoła prawosławnego z siedzibą w Kijowie. Metropolia została założona między 976 a 998 rokiem. Jej metropolici uznawali zwierzchność patriarchy konstantynopolitańskiego. Organizacja wewnętrzna była wzorowana na kościele w Cesarstwie Bizantyjskim.

W 1501 dotychczasowa cerkiew Cudu św. Michała Archanioła została zastąpiona soborem pod tym samym wezwaniem. Wcześniej, w 1483, powstała cerkiew św. Aleksego, w której począwszy od 1629 chrzczone były kolejne dzieci carów rosyjskich. W cerkwi tej znajdowały się również relikwie św. Aleksego metropolity Moskwy. Również w 1501 wzniesiono cerkiew Zwiastowania (przebudowana 1826). Ostatnia z cerkwi klasztornych nosiła wezwanie św. Andrzeja. W XVI-XVII w. Monaster Czudowski był, według słów Rusłana Skrynnikowa, "najbardziej arystokratycznym klasztorem w obrębie Kremla".

Unia florencka – unia kościołów katolickiego i prawosławnego ogłoszona bullą Laetentur coeli papieża Eugeniusza IV na Soborze Florenckim 6 lipca 1439. Zawarli ją zwolennicy papieża po rokowaniach z delegacją kościoła wschodniego kierowaną przez patriarchę konstantynopolitańskiego oraz z cesarzem bizantyjskim Janem VIII Paleologiem. Unia formalnie kończyła rozłam kościołów, który nastąpił w 1054 roku, jednakże dzieło to nie było trwałe. Wzmocniło tylko na chwilę pozycję papieża w ówczesnym świecie. Unia napotkała w Bizancjum na sprzeciw, a upadek Konstantynopola pogrzebał ja ostatecznie.

Eserowcy, eserzy (ros. эсеры) – skrót nazwy "Partia Socjalistów-Rewolucjonistów" (Партия социалистов-революционеров ПСР) – rosyjska partia polityczna założona w 1901 roku przez rewolucjonistów wywodzących się z tzw. narodników, początkowo nielegalna. Jej program przewidywał przekształcenie Rosji w republikę demokratyczną, w której dominowałaby klasa chłopska. Partia domagała się także socjalizacji ziemi (tzn. przekazania decyzji o sposobie jej użytkowania wspólnotom wiejskim) i konfiskaty ziemi obszarniczej. Ważnym składnikiem partii była Organizacja Bojowa, stosująca terror (gł. zamachy na wysokich urzędników carskich) oraz odgrywająca znaczącą rolę w Rewolucji 1905 roku. Umiarkowana, legalna gałąź była określana jako trudowicy. Przywódcy: Wiktor Czernow – główny ideolog socjalistów-rewolucjonistów; Grigorij Gerszuni; Jewno Azef – organizator wielu zamachów, zdemaskowany jako agent Ochrany, Boris Sawinkow – czołowy działacz Organizacji Bojowej.

W 1610 do złożenia ślubów mniszych w Monasterze Czudowskim został zmuszony Wasyl IV Szujski. Dwa lata później w monasterze zmarł uwięziony przez polskie wojska patriarcha Moskwy Hermogen.

W czasie sprawowania urzędu patriarchy Moskwy przez Filareta w monasterze została otwarta szkoła grecko-łacińska. W XVII wieku klasztor przeżywał swój największy rozkwit i był potocznie określany jako Wielka Ławra, chociaż formalnie nie posiadał takiego statusu. Monaster otrzymywał liczne dary od kolejnych władców rosyjskich, książąt i bojarów. Jego biblioteka należała do najważniejszych księgozbiorów w Rosji do rewolucji październikowej.

Złota Orda (mong. Алтан Ордын улс / Ałtan Ordyn Ułs; tt. Altın Urda) – historyczne państwo mongolsko-tatarskie, założone ok. 1240 r. w zachodniej części imperium Czyngis-chana przez jego wnuka Batu-chana, ze stolicą w Saraj Batu (1242–1454).

Filaret, właściwie Fiodor Nikiticz Romanow (ur. 1553 w Moskwie, zm. 1 października 1633 w Moskwie) - patriarcha Moskwy w latach 1609-1633, święty Kościoła prawosławnego

W 1771 monaster został rozgrabiony przez uczestników zamieszek w Moskwie. Klasztor silnie ucierpiał po zajęciu Moskwy przez wojska napoleońskie w 1812. W budynku Napoleon Bonaparte ustanowił siedzibę swojego sztabu, zaś marszałek Louis Nicolas Davout urządził dla siebie kwaterę w cerkwi Cudu św. Michała Archanioła.

Wasyl II Ślepy, zw. Ciemnym, ros. Василий II Васильевич Тёмный (ur. 10 marca 1415 w Moskwie, zm. 27 marca 1462 tamże) – wielki książę moskiewski w latach 1425–1462 (z kilkoma przerwami) z dynastii Rurykowiczów. Wnuk Dymitra Dońskiego, syn Wasyla I Rurykowicza i Zofii Witoldówny, córki wielkiego księcia Litwy Witolda. Ojciec Iwana III Srogiego.

Św. Hermogenes, inna wersja jego imienia to Hermogen (scs. Swiaszczennomuczenik Ijermogien, patriarch Moskowskij i wsieja Rusi czudotworec), patriarcha moskiewski, męczennik prawosławia, cudotwórca i święty Kościoła prawosławnego.

W 1905 w podziemiach cerkwi św. Aleksego w monasterze został pochowany wielki książę Sergiusz Aleksandrowicz Romanow, zabity w zamachu przez eserowca Iwana Kalajewa.

Monaster Czudowski został zniszczony na polecenie władz stalinowskich w 1930. Główny sobór wysadzono w powietrze w grudniu 1929.

Przypisy

A. Nizowskij, Samyje znamienityje..., s.21
↑ A. Nizowskij, Samyje znamienityje..., s.22
↑ A. Nizowski, Samyje znamienityje..., s.23
↑ A. Nizowski, Samyje znamienityje..., s.24
Skrynnikow R.: Borys Godunow. Wrocław: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1982, s. 170. ISBN 83-06-00765-4.
Чудов монастырь

Bibliografia

A. Nizowskij, Samyje znamienityje monastyri i chramy Rossii, Wecze, Moskwa 2000, ISBN 5-7838-0578-5