Mongolska Partia Ludowa - Polski Serwis Naukowy

Mongolska Partia Ludowa (mong. Монгол Ардын нам, Mongol Ardyn Nam), w 1924-2010. nosiła nazwę Mongolska Partia Ludowo-Rewolucyjna (mong. Монгол Ардын Хувьсгалт нам, Mongol Ardyn Chuwsgalt Nam) – partia polityczna w Mongolii. Często używane skróty tej nazwy to: MPL (polski), MPP (angielski) oraz МАН (fonetyczny zapis mongolski); do 2010. używane skróty MPL-R (polski), MPRP (angielski) oraz МАХН (fonetyczny zapis mongolski).

Totalitaryzm (dawniej też: totalizm) – charakterystyczny dla XX-wiecznych reżimów dyktatorskich system rządów dążący do całkowitej władzy nad społeczeństwem za pomocą monopolu informacyjnego i propagandy, ideologii państwowej, terroru tajnych służb wobec przeciwników politycznych, akcji monopolowych i masowej monopartii. Termin został utworzony przez włoskiego filozofa Giovanniego Gentile, ideologa Włoch faszystowskich. Głównymi teoretykami genezy totalitaryzmu są Hannah Arendt i Karl Popper. Totalitaryzm charakteryzuje państwa, w których ambicje modernizacyjne i mocarstwowe idą w parze z brakiem tradycji demokratycznej lub - jak w przypadku Niemiec - rozczarowania demokracją, jej kryzysem lub niedostatkiem. Występowały różne odmiany totalitaryzmu zarówno wśród prawicy jak i lewicy.

Mijeegombyn Enchbold (mong. Миеэгомбын Энхболд, ur. 1964), premier Mongolii od 25 stycznia 2006 do 22 listopada 2007. Urząd objął po upadku rządu Cachiagijna Elbegdorża. W latach 2005-2007 przewodniczący postkomunistycznej Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej, po ustąpieniu z tej funkcji Nambaryna Enchbajara. Były burmistrz Ułan Bator.

Partia ta rządziła Mongolią od 1921 do 1996 r. (do 1990 zakazana była działalność innych partii), od 2000 r. do 2004 oraz od 2006 w koalicji. W Wielkim Churale Państwowym partia ta zajmuje 46 miejsc (60,5%). Partia obecnie wchodzi w skład rządzącej koalicji. Przewodniczącym partii jest od października 2007 Sanj Bajar.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.

Partia została założona w 1921 roku i uważa się ją za pierwszą partię polityczną w tym kraju. Początkowo jej nazwa brzmiała Mongolska Partia Ludowa, lecz później, na zjeździe w 1924 roku dodano przymiotnik Rewolucyjna. Organizacja partii była bardzo podobna do organizacji KPZR; MPL-R wzorowała się na swojej radzieckiej odpowiedniczce.

Sandżaagijn Bajar (mong. Санжаагийн Баяр, ur. 1956, w Ułan Bator), mongolski polityk, przewodniczący Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej od października 2007. Premier Mongolii od 22 listopada 2007 do 28 października 2009.

Sandżaagijn Bajar (mong. Санжаагийн Баяр, ur. 1956, w Ułan Bator), mongolski polityk, przewodniczący Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej od października 2007. Premier Mongolii od 22 listopada 2007 do 28 października 2009.

Działalność MPL-R wzbudzała wiele kontrowersji, często związanych ze stosunkiem Mongolii do ZSRR; frakcja antysowiecka została odsunięta od władzy, zaś wielu jej członków zamordowano. Po czystkach wewnątrzpartyjnych nadszedł czas brutalnego totalitaryzmu, gdy Chorlogijn Czojbalsan, zapatrzony w Stalina lider, doszedł do władzy.

Pieriestrojka (ros. перестройка – przebudowa) – potoczna nazwa procesu przekształceń systemu komunistycznego w ZSRR w latach 1985-1991. Początkowo pierestrojka wraz z hasłami głasnosti (ros. jawności) i uskorienia (ros. przyspieszenia) stanowiły symbol nowego kursu politycznego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR). Został on zapoczątkowany w 1985 przez Michaiła Gorbaczowa po objęciu przezeń stanowiska sekretarza generalnego Komitetu Centralnego KPZR i jego doradcy Aleksandra N. Jakowlewa. Podstawowe zasady pierestrojki określił Gorbaczow w książce pt.: Przebudowa i nowe myślenie dla naszego kraju i dla całego świata, opublikowanej w 1988.

Wielki Churał Państwowy – jednoizbowy mongolski parlament, do którego wchodzi 76 deputowanych wybieranych na 4 lata w wyborach powszechnych. W mongolskim systemie parlamentarnym Wielki Churał Państwowy sprawuje władzę ustawodawczą, natomiast władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem na czele, który jest powoływany przez Churał.

Czojbałsan został zastąpiony przez Jumdżagijna Cedenbala, który piastował urząd premiera przez 22 lata. Jego styl rządzenia był nieco łagodniejszy, związany z dojściem w ZSRR do władzy Nikity Chruszczowa.

W związku z pieriestrojką w ZSRR Mongolia zaczęła unowocześniać swój ustrój polityczny. Na zjazdach MPL-R w latach 1988, 1990 oraz 1992 członkowie partii zadecydowali o wprowadzeniu pluralizmu politycznego, reform gospodarczych, a także odrzuceniu marksizmu na rzecz tradycji narodowej i buddyzmu. U władzy MPL-R pozostała do roku 1996, kiedy to do władzy doszła Partia Demokratyczna, zdobywając 50 na 76 miejsc w Wielkim Churale Państwowym. Pod przewodnictwem Nambaryna Enchbajara partia zmodernizowała program i ideologię, by stać się dziś partią socjaldemokratyczną. W wyborach 2000 roku MPL-R odniosła miażdżące zwycięstwo i powróciła do władzy.

Jumdżagijn Cedenbal lub Jumdżagijn Cedenbał (mong. Юмжаагийн Цэдэнбал) (ur. 17 września 1916 dystrykt Dawst, Mongolia zm. 20 kwietnia 1991 Moskwa) – mongolski ekonomista, jeden z komunistycznych przywódców Mongolii od początku lat 40. XX wieku do 1984. W czasie swojej kariery politycznej zajmował stanowiska premiera Mongolii oraz sekretarza Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej, prezydenta Mongolii i przewodniczącego Prezydium Wielkiego Churału Ludowego.

Język mongolski – główny język z rodziny mongolskiej języków ałtajskich. W węższym znaczeniu nazwa ta odnosi się do dialektu chałchaskiego, będącego podstawą współczesnego standardu literackiego i języka urzędowego Mongolii (z tego względu język mongolski bywa czasem nazywany także chałcha-mongolskim albo po prostu chałchaskim). W szerszym znaczeniu nazwa ta obejmuje także szereg dialektów ludności mongolskiej z terenów niepodległego państwa mongolskiego, niektórych obszarów Rosji oraz niektórych prowincji Chińskiej Republiki Ludowej, m. in. dialekty: czacharski, uracki, chorczyn-tumucki, chorczyński, udżumczyński, ordoski. Całkowita liczba osób mówiących językiem mongolskim w szerszym znaczeniu szacowana jest na ok. 7 milionów.

Wybory parlamentarne, które odbyły się 27 czerwca 2004 roku, były rekordowe, jeśli chodzi o frekwencję - uznano je za wielką porażkę MPL-R. Partia utrzymała niewielką przewagę na pozostałymi partiami, ale nie dysponując w parlamencie większością, nie mogła samodzielnie sprawować rządów. Od sierpnia 2004 r. do 25 stycznia 2006 tworzyła koalicję, nie dysponując już urzędem premiera. 26 stycznia 2006 premierem został Mijeegombyn Enchbold, polityk MPL-R, który kierował rządem do 22 listopada 2007. Po decyzji kongresu partii dotyczącej zmiany przewodniczącego, podał się do dymisji, a zastąpił go Sandżaagijn Bajar.

Chorlogijn Czojbalsan (w polskich pracach sprzed ok. 1990 stosowano pisownię nazwiska Czojbałsan, obecnie zarzuconą?/i) (ur. 8 lutego 1895 w Tsjanghan Ghalbai, zm. 26 stycznia 1952 w Moskwie) – mongolski dowódca wojskowy, głównodowodzący Armią MRL (1924–1928), marszałek, minister spraw zagranicznych i minister obrony narodowej, premier MRL (1939–1952), jeden z twórców Mongolskiej Partii Ludowo-Rewolucyjnej, sekretarz Komitetu Centralnego MPL-R i komunistyczny przywódca Mongolii od lat 30. XX wieku aż do swojej śmierci, dwukrotny Bohater Mongolii (1941, 1945).

Materializm dialektyczny, diamat – kierunek filozoficzny zapoczątkowany w II poł. XIX wieku przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa, a następnie rozwinięty przez W. I. Lenina, Lwa Trockiego i Różę Luksemburg. W XX wieku stał się podstawą filozoficzną stalinizmu i maoizmu. Kierunek ten jest połączeniem i syntezą wcześniejszych nurtów materializmu, pewnych elementów darwinizmu, pozytywizmu, naturalizmu i heglizmu. Istotną cechą odróżniającą marksizm od innych rodzajów materializmu jest przyjęcie, że jedną z niezbywalnych cech materii jest jej charakter ewolucyjny i dialektyczny. Forma "diamat" to skrótowiec pochodzenia rosyjskiego (rusycyzm), używany w latach 50. XX wieku.

Wstępne wyniki kolejnych wyborów parlamentarnych, które miały miejsce 29 czerwca 2008, wskazały na zwycięstwo MPL-R. Spowodowało to protesty zwolenników Partii Demokratycznej, którzy (w liczbie ok. 6000) zorganizowali wiec w centrum Ułan Bator. Wiec przerodził się w zamieszki, w których pięć osób zginęło, a ponad 300 zostało rannych. Prezydent Mongolii Nambaryn Enchbajar zadecydował o wprowadzeniu stanu wyjątkowego.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

W 2010. zmieniła nazwę na Mongolska Partia Ludowa. Na początku 2011. były prezydent Mongolii Nambaryn Enchbajar (był przeciwko przemianowaniu partii) założył nową Mongolską Partię Ludowo-Rewolucyjną.

Poparcie

Przypisy