Monogamia - Polski Serwis Naukowy

Monogamia (stgr. μονογαμία, od μόνος /monos, jeden/ i γάμος /gamos, małżeństwo/) – w odniesieniu do ludzi oznacza trwałą relację dwojga osób, albo w znaczeniu społecznym (związku, najczęściej małżeńskiego), albo w znaczeniu biologicznym (zachowań seksualnych).

W pierwszym z tych znaczeń, termin ten może być rozumiany jako jednożeństwo, małżeństwo jednego mężczyzny i jednej kobiety. W niewielkiej liczbie krajów oraz części stanów USA istnieje możliwość zawarcia także małżeństw homoseksualnych pomiędzy osobami tej samej płci.

Społeczny konstrukcjonizm lub społeczny konstruktywizm - kierunek jaki wyodrębnił się z socjologii wiedzy i upowszechnił się wraz z rozkwitem teorii postmodernistycznej.
Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.

W znaczeniu małżeństwa, jest to obecnie najczęściej występująca, pod względem liczby, forma na świecie. Może ona występować w dwóch postaciach: monogamii konsekwentnej, gdy związek dwóch osób jest nierozerwalny i trwa do śmierci jednej z nich, bądź monogamii seryjnej, gdy w pewnym okresie czasu jest to związek dwóch osób, jednakże w ciągu życia jedna z nich bądź obie tworzą inne następujące po sobie związki z różnymi partnerami bądź partnerkami, zrywając poprzednie związki. Terminu tego używa się także w zoologii, gdzie monogamia oznacza życie w parach lub relację tylko z jedną samicą (samcem) w celach reprodukcyjnych i niekiedy opieki nad potomstwem.

Monogamia (gr. μονογαμία, od μόνος monos "jedyny" i γαμέω gameo "zawieram małżeństwo") – systemy kojarzeń polegający na okresowym (sezon rozrodczy) lub stałym współżyciu jednego samca z jedną samicą. U niektórych gatunków (np. niektóre ptaki, ssaki i ryby) monogamia jest stałą cechą wszystkich osobników (gatunek monogamiczny).
Do Diogneta (gr. Ἐπιστολὴ πρὸς Διόγνητον Epistole pros Diogneton, łac. Epistula ad Diognetum, znane także jako List do Diogneta) – niewielka objętościowo (12 rozdziałów) apologia chrześcijańska anonimowego autora, dawniej przypisywane Justynowi. Powstało u schyłku II w. n.e., prawdopodobnie w Aleksandrii. Składa się z krytyki pogaństwa i judaizmu, krótkiej katechezy i końcowych pouczeń. Najbardziej znaną częścią tekstu są rozdziały V i VI, przedstawiające rolę chrześcijan w świecie, który jest zbudowany w oparciu o paradoksalne antytezy.

Znaczenie pojęcia

Wśród zwierząt oznacza zwyczaj życia w parach lub posiadania tylko jednego towarzysza. Najbardziej symbolicznym przykładem zwierząt żyjących w parach są łabędzie.

Monogamię ludzką można rozumieć dwojako:

jako zasadę zawierania małżeństwa raz w ciągu całego życia, termin przeciwny, to digamia,
jako małżeństwo tylko z jedną osobą na raz, termin przeciwny, to bigamia lub poligamia.

Współcześnie istnieje nurt uczonych zajmujących się socjobiologią, którzy bada monogamię człowieka jednocześnie z monogamią ptaków i innych ssaków, podają jedną klasyfikację dla osoby i osobnika, człowieka i zwierzęcia. Formułują oni trzy znaczenia monogamii:

Napomnienia Amenemopeta (lub Amenemope), inaczej Mądrość Amenemopeta, jest dziełem literackim powstałym w starożytnym Egipcie, najprawdopodoniej w okresie Ramzesów (ok. 1300–1075 przed Chr.); na księgę składa się trzydzieści rozdziałów zapełnionych radami dotyczącymi szczęśliwego, spełnionego życia - najwyraźniej pozostawionymi przez pisarza Amenemope, syna Kanachta jako testament dla syna. Jest to charakterystyczne dzieło Nowego Państwa, “wieku osobistej pobożności”. Księga prowadzi refleksję na temat wewnętrznej wartości człowieka, jego postaw i zachowań prowadzących do szczęśliwego życia wobec narastających trudności życia społecznego i ekonomicznego. Jest uznana za jedno z arcydzieł literatury mądrościowej starożytnego Bliskiego Wschodu i cieszy się dziś szczególnym zainteresowaniem uczonych, ze względu na związki z biblijną Księgą Przysłów.
Elefantyna (arab. Dżazirat Aswan) - wyspa na rzece Nil, poniżej pierwszej katarakty. Współcześnie stanowi część miasta Asuan, w południowym Egipcie. Wyspa ma około 1200 m długości i 400 m szerokości w najszerszym miejscu.

monogamia społeczna - o monogamii społecznej mówi się gdy dwie osoby (lub dwa osobniki) żyją razem utrzymując ze sobą stosunki seksualne i jednocześnie współpracując w pozyskiwaniu podstawowych zasobów takich jak pożywienie, odzienie czy pieniądze;

monogamia seksualna - gdy dwie osoby (lub dwa osobniki) pozostają względem siebie w stosunkach seksualnych z wyłączeniem jakichkolwiek innych partnerów mówimy o monogamii seksualnej, niektórzy autorzy sugerują, by w tym kontekście używać terminu monoseksualność.

monogamia genetyczna - gdy dwoje partnerów ma potomstwo tylko pomiędzy sobą mówimy o monogamii genetycznej.

W drugim ze znaczeń używa się słowa monogamia także w odniesieniu do związków jednopłciowych. Jednakże monogamia gejów może oznaczać także pozostawanie w relacji emocjonalnej i wspólnym życiu bez wierności seksualnej.

Filozofia religii - dziedzina filozofii, której głównymi przedmiotami badań są: religia, Bóg oraz poruszająca zagadnienia związane z zakładanymi przez wierzenia religijne faktami, bytami czy spodziewanymi wydarzeniami.
Etologia (z gr. ήθος - obyczaj) - dziedzina zoologii, zajmująca się szeroko pojętymi badaniami zachowań zwierząt, zarówno dziedziczonych jak i nabytych, ich aspektem przystosowawczym, rozwojem osobniczym, orientacją przestrzenną, zachowaniami społecznymi.

Wyróżnia się także:

monogamię wyłączną gdy niedopuszczalne są jakiekolwiek kontakty seksualne małżonków poza związkiem (postulat nierozerwalności raz zawartego małżeństwa i połączony z nim wymóg całkowitej wierności seksualnej próbują wprowadzić niektóre ortodoksyjne odłamy religijne: Katolicy, Kwakrowie, Amisze, Mormoni, członkowie sekty Moona i inni)

monogamię luźną – która warunkowo dopuszcza takie kontakty, jednak pod zasadniczym warunkiem, że nierozwiązywalne są już istniejące więzi małżeńskie.

Dyscypliny humanistyczne zajmujące się monogamią

Monogamią zajmują się różne dyscypliny nauk humanistycznych, na przykład socjologia, historia społeczna, antropologia kulturowa, prawo i religioznawstwo. Aspekty filozoficzne monogamii są też przedmiotem rozważań w antropologii filozoficznej, filozofii religii, jak również w teologii.

Allah (z arab. ﷲ, IPA: [ʔaɫɫɑːh], posłuchaj po arabsku ?/i) – w języku arabskim słowo oznaczające Boga jedynego. Słowniki języka polskiego uznają również pisownię "Allach". „Allah” jest jedynym arabskim słowem, w którym wymawiane jest /ɫ/ (stąd u Sienkiewicza pisownia „Ałłah”).
Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.

Argumenty za monogamią i ich krytyka

Lucjan Kocik przytacza argumenty podane w pracy Czesława Znamierowskiego, zgodnie z którymi idealna forma zindywidualizowanych stosunków wyraża się tylko w postaci małżeństwa monogamicznego. Czesław Znamierowski uważa, że żywym i głębokim uczuciem nie można obdzielać bardzo wielu osób, bowiem rozdzielone na zbyt liczne, słabnie i traci głębię. W życiu zbiorowym zaś włada powszechne prawo ograniczonego kontaktu: niepodobna pozostawać naraz w styczności z wieloma osobami. Sama budowa fizyczna ogranicza możliwość kontaktu płciowego do dwóch osób, także kontakty innych rodzajów mają swoją granicę jednorazowego zasięgu a nawet najbardziej luźny kontakt towarzyski ma swoje granice, wyznaczone małą pojemnością uwagi.

Szympans (Pan) – rodzaj dużej, człekokształtnej małpy wąskonosej z rodziny człowiekowatych, obejmujący dwa odrębne gatunki: szympans zwyczajny (Pan troglodytes) i szympans karłowaty (Pan paniscus) zwany również bonobo. Obydwa gatunki są najbliżej spokrewnione z rodzajem Homo. Karol Linneusz w swojej pracy Systema Naturae (10th edition, 1758) zaklasyfikował szympansa w rodzaju Homo pod nazwą systematyczną Homo nocturnus – nocny człowiek. Dopiero w 1775 Blumenbach wprowadził nazwę Pan troglodytes.
Kodeks Hammurabiego - zredagowany w XVIII w. p.n.e, to czwarty[1] z najstarszych kodeksów świata a zarazem najstarszy ze znanych prawie w całości. Został spisany za panowania króla Hammurabiego, szóstego przedstawiciela I dynastii z Babilonu.

Z drugiej strony Irenäus Eibl-Eibesfeldt, choć sam doszukiwał się naturalnych skłonności do monogamii u człowieka, przytoczył kontrargument, że ludzie wobec swoich dzieci mają stosunek zindywidualizowany i głęboko zaangażowany, a mimo to uczucia do nich nie stają się żadną miarą płytsze, jeśli dzieci jest więcej niż jedno. Nikt też nie propaguje jednodzietności w rodzinie po to, aby stosunki między rodzicami a dzieckiem stały się bardziej czułe.

Ruch pod Wezwaniem Ducha Świętego dla Zjednoczenia Chrześcijaństwa Światowego - nowy ruch religijny założony w 1954 roku w Seulu przez Sun Myung Moona, (zwany w skrócie Kościołem Zjednoczeniowym).
Zoologia (od gr. zoon = zwierzę, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka o zwierzętach, czyli wszystkich żywych organizmach zdolnych do przemieszczania i odżywiania się (z wyjątkiem mikroorganizmów), a także ich zachowaniach i budowie.

Monogamia była uznawana za naturalna dla ludzi przez pionierów humanoetologii takich jak na przykład Irenäus Eibl-Eibesfeldt i Desmond Morris. Z czasem jednak ich poglądy z tamtego okresu zostały zakwestionowane (choć tezę o naturalnej monogamii mozna znaleźć też na przykład w późniejszych, popularnych publikacjach amerykańskiej antropolog Helen Fisher). Krytycy wskazują, że etolodzy z tamtego okresu dokonując interpretacji ludzkich zachowań w szerszym kontekście biologicznym nie uniknęli błędu perspektywy związanego z ich osadzeniem we własnej kulturze. Ten błąd perspektywy (interpretacja zachowań z perspektywy jedynie własnej kultury), zdaniem krytyków, powielany jest we współczesnych teoriach psychologów ewolucyjnych.

Samiec (organizm męski) – określenie osobnika płci męskiej, to znaczy takiego organizmu zwierzęcego, który wytwarza komórki spermy, w których znajdują się komórki rozrodcze nazywane plemnikami. Komórki spermy definiowane są jako mniejsze gamety, podczas gdy większe gamety są wytwarzane przez samicę (organizm żeński).
Socjalizacja pierwotna – składowa procesu socjalizacji, zachodząca w grupie pierwotnej, najczęściej na obszarze rodziny. W socjalizacji pierwotnej na jednostkę mają wpływ znaczący inni, przeważnie rodzice. Charakteryzuje się ona silnym emocjonalnym oddziaływaniem znaczących innych na jednostkę. Reguły działania przyswaja ona na zasadzie naśladownictwa oraz w mniejszym stopniu poprzez werbalny przekaz symboliczny. Socjalizacja pierwotna kończy się w momencie pojawienia się uogólnionego innego. W tym momencie rozpoczyna się etap socjalizacji wtórnej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)