Monosacharydy - Polski Serwis Naukowy

β-D-glukopiranoza – przykład monosacharydu

Monosacharydy, cukry proste – grupa organicznych związków chemicznych, węglowodanów zawierających od 3 do 8 atomów węgla w cząsteczce. Najważniejszymi występującymi w przyrodzie są pentozy i heksozy. Wszystkie cukry proste są ciałami krystalicznymi bardzo dobrze rozpuszczalnymi w wodzie, nierozpuszczalnymi w rozpuszczalnikach organicznych. Zwykle mają słodki smak.

Cząsteczka, inaczej molekuła – obojętne elektrycznie indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu, które są ze sobą trwale połączone wiązaniami chemicznymi.

Pochodna (inaczej derywat) to związek chemiczny powstały przez zastąpienie jednego lub kilku atomów cząsteczki (najczęściej wodoru) grupą funkcyjną lub grupą innych atomów. Np. krezol (C6H4(CH3)OH) jest pochodną fenolu (C6H5OH), który z kolei jest pochodną benzenu (C6H6). Jednocześnie krezol jest pochodną toluenu (C6H5CH3), który także jest pochodną benzenu.

Można podzielić je ze względu na liczbę atomów węgla w cząsteczce (n):

triozy (n=3)

tetrozy (n=4)

pentozy (n=5)

heksozy (n=6)

heptozy (n=7)

oktozy (n=8)

oraz ze względu na rodzaj grupy karbonylowej:

ketozy (grupa ketonowa C=O)

aldozy (grupa aldehydowa –CHO)

Aldozy i ketozy o tej samej liczbie węgla w cząsteczce są względem siebie izomerami konstytucyjnymi. Ze względu na obecność grup funkcyjnych monosacharydy ulegają reakcjom charakterystycznym dla alkoholi polihydroksylowych oraz aldehydów lub ketonów.

Atom (z gr. ἄτομος atomos: "niepodzielny") – najmniejszy składnik materii, któremu można przypisać właściwości chemiczne. Atomistyczną teorię budowy materii sformułował w roku 1808 John Dalton.

Reakcja charakterystyczna - w chemii analitycznej reakcja chemiczna umożliwiająca łatwą identyfikację określonego indywiduum chemicznego (atomu, jonu, grupy funkcyjnej, grupy związków chemicznych). Reakcje charakterystyczne prowadzą zwykle do zmiany barwy roztworu lub jego zmętnienia.

Prawie wszystkie naturalne cukry proste posiadają konfigurację D przedostatniego atomu węgla (licząc od grupy aldehydowej w aldozach lub od grupy ketonowej w ketozach). W organizmach żywych występują także w postaci oligosacharydów, polisacharydów, glikozydów i kwasów nukleinowych. Niektóre pochodne monosacharydów (np. deoksyryboza, kwas askorbinowy) pełnią ważne funkcje fizjologiczne.

Aldehydy – grupa związków organicznych posiadających grupę aldehydową, czyli grupę karbonylową (C=O) połączoną z jednym (-CHO) lub dwoma (CH2O) atomami wodoru. Proste aldehydy, będące pochodnymi alkanów i zawierające w cząsteczce jedną grupę aldehydową to alkanale o wzorze ogólnym CnH2n+1CHO.

Fizjologia (gr. φυσιολογία, od φύσις - natura + λόγος - nauka) – nauka o czynnościach życiowych organizmów. Bada ona prawa rządzące pracą narządów, komórek, tkanek

Bibliografia

Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 254-255. ISBN 83-71-83-240-0.