Montjuïc - Polski Serwis Naukowy

Panorama Montjuïc z Parku Güell

Montjuïc (pol. Żydowskie Wzgórze). Nazwę tę można spotkać w kilku miejscach obszaru języka katalońskiego. Montjuïc znajduje się w katalońskich miastach takich jak Barcelona i Girona, a także na Minorce. W języku hiszpańskim zapisuje się zazwyczaj jako Montjuich (dawna katalońska pisownia przed zmianami wprowadzonymi przez Pompeu Fabrę).

Ciutat Vella (hiszp. Ciudad Vieja; pol. Stare Miasto) – najstarsza dzielnica Barcelony. W jej skład wchodzą mniejsze jednostki: Raval, Barri Gòtic, La Ribera, Parc de la Ciutadella i Barceloneta. Ciutat Vella rozciąga się pomiędzy Morzem Śródziemnym i dziewiętnastowieczną dzielnicą Eixample. Jest to najczęściej odwiedzana przez turystów część Barcelony o powierzchni 4 km², zamieszkana na stałe przez 96 tys. osób. Osią dzielnicy jest aleja La Rambla, rozciągająca się między Plaça de Catalunya a portem morskim, złożona z kilku odcinków posiadających własne nazwy.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

Barcelońskie Montjuïc jest szerokim i niewysokim wzgórzem ze stosunkowo płaskim szczytem. Wznosi się w południowo-zachodniej części centrum. Wschodnia część Montjuïc jest praktycznie pionowym klifem, dzięki czemu z góry jest świetny widok na port znajdujący się u stóp wzgórza. Szczyt Montjuïc (173 m n.p.m.) był siedzibą różnego rodzaju fortyfikacji, z których najnowsza (zamek Castell de Montjuïc) znajduje się tam do dziś. Forteca pochodzi głównie z XVII wieku (posiada dodatki z XVIII wieku). W 1842 tutejszy garnizon, lojalny władzy w Madrycie, ostrzeliwał niektóre części miasta po rozruchach. Forteca była wykorzystywana jako więzienie, często przetrzymujące więźniów politycznych, aż do czasów generała Franco. Dokonano tu licznych egzekucji. W 1897 miało tu miejsce zdarzenie znane jako Els processos de Montjuïc, które przyspieszyło egzekucję zwolenników anarchii. Efektem były surowe represje względem robotników walczących o swoje prawa. W czasie hiszpańskiej wojny domowej przeprowadzano tu egzekucje zarówno republikanów, jak i narodowców. W 1940 został tu stracony kataloński polityk - Lluís Companys i Jover.

Don Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco y Bahamonde Salgado Pardo, w skrócie Francisco Franco y Bahamonde (ur. 4 grudnia 1892 w Ferrol , zm. 20 listopada 1975 w Madrycie) – hiszpański dyktator i wojskowy. Przywódca antyrepublikańskiego przewrotu (1936-1939), szef państwa Hiszpanii (hiszp. Jefe del Estado Español, 1936-1975), regent Królestwa Hiszpanii (1947-1975), premier rządu, głównodowodzący sił zbrojnych i przewodniczący organizacji politycznej – Falangi ("FET y JONS", od 1958 "Ruch Narodowy"), tytułowany Wodzem Antykomunistycznej Krucjaty (El Caudillo de la Última Cruzada y de la Hispanidad, El Caudillo de la Guerra de Liberación contra el Comunismo y sus Cómplices).

Girona [ʒiˈɾonə] (w uproszczeniu [żirone], hiszp. Gerona [xeˈɾona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, w Katalonii; stolica prowincji o tej samej nazwie i comarki Gironès. Posiada jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych starówek w Hiszpanii.

Palau Nacional

Naturalnie zadrzewione zbocza Montjuïc były tradycyjnie wykorzystywane jako teren pod pola uprawne i do wypasu zwierząt przez mieszkańców okolicznego Ciutat Vella. W latach 90. XIX wieku lasy zostały częściowo wycięte, tworząc miejsce pod przyszłe parki. W 1929 Montjuïc zostało wybrane jako teren dla wystawy światowej. Wtedy rozpoczęto tu pierwszą budowę na dużą skalę. Budynki z tamtej akcji stojące do dziś to Palau Nacional, Stadion Olimpijski (Estadi Olímpic), kompleks fontann Font Màgica oraz schody prowadzące od alei Avenida de la Reina Maria Cristina do Palau Nacional (wzdłuż fontann, przez Plaça del Marquès de Foronda oraz Plaça de les Cascades). Poble Espanyol ("Hiszpańska wioska") składająca się z różnych budynków w różnych stylach hiszpańskiej architektury również istnieje do dziś. Znajduje się w zachodniej części wzgórza. U stóp Montjuïc znajduje się pawilon barceloński, dzieło Miesa van der Rohe. Znajdujący się niedaleko Plaça del Marquès de Foronda budynek został zburzony w 1930 i odbudowany w roku 1988.

Barcelona [bərsəˈɫonə] (hiszp. [barθeˈlona]) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, stolica prowincji o tej samej nazwie oraz wspólnoty autonomicznej Katalonii. Drugie co do wielkości miasto Hiszpanii. Główny ośrodek przemysłu kraju (samochody, komputery, prod. chemikaliów, przetwórstwo żywności) i finansowy regionu. Duży port morski oraz port lotniczy – Prat de Llobregat.

Antyfaszyzm – ruch głoszący sprzeciw wobec ideologii i praktyki faszyzmu. Powstał z inspiracji środowisk lewicowych w latach 20. XX wieku, początkowo głównie we Włoszech (m.in. organizacja Arditi del Popolo). W latach 30. powstał w Niemczech lewicowy ruch Antifa, z kolei w Hiszpanii idee sprzeciwu wobec faszyzmu reprezentowali ochotnicy z Brygad Międzynarodowych.

Widok z Montjuïc w kierunku Placa Espanya

W 1929 ukończono budowę Stadionu Olimpijskiego, na którym miały być zorganizowane alternatywne, antyfaszystowskie Igrzyska Olimpijskie w roku 1936, jako opozycja dla letnich Igrzysk Olimpijskich w Berlinie. Plany te upadły po wybuchu hiszpańskiej wojny domowej. Estadi Olímpic służył do 2 sierpnia 2009 roku jako macierzysty stadion drużyny Espanyol Barcelona. Drużyna ma przenieść się na inny stadion w centrum Barcelony, jednak przeprowadzka jest z roku na rok odkładana, ponieważ nowy stadion nie jest ukończony.

Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Rolf Johann Stommelen (ur. 11 lipca 1943 w Siegen, zm. 24 kwietnia 1983 w Riverside) – niemiecki kierowca wyścigowy, uczestnik 63 Grand Prix Formuły 1, w których zdobył 14 punktów.

Drogi na zboczach od strony miasta były swego czasu torem Formuły 1 - Circuit de Montjuïc. Grand Prix Hiszpanii odbywało się tu czterokrotnie. W trakcie wyścigu w 1975 samochód Rolfa Stommelena wpadł w trybuny, zabijając pięciu widzów. Po tym wypadku Formuła 1 nie powróciła więcej na Montjuïc.

Wystawy światowe - nazwa zwyczajowo nadawana cyklicznym ekspozycjom prezentującym dorobek kulturalny, naukowy i techniczny krajów i narodów świata. Ciałem zajmującym się organizacją wystaw jest Międzynarodowe Biuro Wystaw Światowych (Bureau International des Expositions), powstałe w 1928 w wyniku umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez większość państw Ligi Narodów.

Hiszpańska wojna domowa – wojna domowa pomiędzy lewicowym rządem hiszpańskim i wspierającymi go siłami (republikanami), a prawicową opozycją (nacjonalistami, frankistami), jaka toczyła się w Hiszpanii w latach 1936–1939.

Montjuïc było miejscem rozgrywania kilku dyscyplin letnich Igrzysk Olimpijskich w Barcelonie w 1992. Centralnym punktem był w znacznym stopniu odnowiony Estadi Olímpic Lluís Companys, któremu przy tej okazji zmieniono nazwę. Posiadający 65.000 miejsc stadion był miejscem ceremonii otwarcia i zamknięcia olimpiady oraz dyscyplin lekkoatletycznych. Dookoła niego zbudowano Anella Olímpica ("Pierścień Olimpijski") - budynki takie jak Institut Nacional d'Educació Física de Catalunya (centrum teorii sportu), Piscines Bernat Picornell (basen olimpijski) oraz zaprojektowana przez Santiago Calatravę rzucająca się w oczy wieża telekomunikacyjna.

Estadi Olímpic Lluís Companys – stadion lekkoatletyczny i piłkarski w Barcelonie na wzgórzu Montjuïc. Swoje mecze rozgrywał tu zespół Espanyolu Barcelona. Drużyna przeniosła się na nowo wybudowany stadion 2 sierpnia 2009 roku. Stadion był główną areną konkurencji lekkoatletycznych Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1992 roku. W 2010 roku gościł uczestników XX mistrzostw Europy w lekkiej atletyce. Jego patronem jest kataloński polityk i bohater narodowy Lluís Companys.

Lluís Companys i Jover (ur. 21 czerwca 1882 w Tarrós, zm. 15 października 1940 w Barcelonie) – polityk i prawnik hiszpański, zwolennik niepodległości Katalonii, lider partii Republikańska Lewica Katalonii (Esquerra Republicana de Catalunya). Przewodniczący Generalitat de Catalunya od 1934 i przez cały okres trwania wojny domowej aż do śmierci w 1940. Companys jest katalońskim bohaterem narodowym, patronem między innymi stadionu olimpijskiego w Barcelonie.

Bogato zdobiony Palau Nacional jest siedzibą Narodowego Muzeum Sztuki Katalońskiej (Museu Nacional d'Art de Catalunya) posiadającego szerokie zbiory malarstwa i rzeźby katalońskiej.

Na szczyt Montjuïc można dostać się kolejką linową. Część zbocza wzgórza pokryta jest dobrze utrzymanymi parkami i ogrodami. Montjuïc jest powszechnie wykorzystywane do kolarstwa amatorskiego.