Mordechaj Anielewicz - Polski Serwis Naukowy

Mordechaj Anielewicz, ps. Marian, Malachi, Aniołek (ur. 1919 lub 1920 w Wyszkowie, zm. 8 maja 1943 w Warszawie) - dowódca Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) podczas powstania w getcie warszawskim.

Życiorys

Pochodził z żydowskiej rodziny mieszkającej na warszawskim Powiślu. Jego ojciec Abram prowadził tam sklep, z którego utrzymywał rodzinę. Mordechaj ukończył prywatne Męskie Gimnazjum "La-or" na Nalewkach, gdzie w 1938 roku zdał maturę. W czasie nauki od 1934 roku należał do lewicowo-syjonistycznej organizacji skautowskiej Ha-Szomer Ha-Cair a od 1937 roku był dowódcą oddziału (gdudu) hufca "Bechazit" i członkiem komendy warszawskiej HC, a w 1939 roku wszedł do Komendy Naczelnej. W życiu prywatnym wielokrotnie, aby zarobić na życie, musiał trudnić się handlem obwoźnym. W jednej z anegdot powojennych Anielewicz przedstawiany był jako jeden z pomysłodawców procesu "odświeżania ryb" przy pomocy środków chemicznych, co zapewniało sprzedaż przeterminowanych artykułów. Wyróżniał się spośród tłumu niezwykłą ambicją, sprytem i przedsiębiorczością, co wykazał także podczas II wojny światowej.

Arbeitslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka, Vernichtungslager Treblinka – wymiennie stosowane nazwy kompleksu dwóch niemieckich obozów, pracy i zagłady, istniejących w latach 1941/1942-1944 w lasach nad Bugiem, wzdłuż linii kolejowej Siedlce-Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się 6 km od obozu.
Śląsk (śl. Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – region i kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Ta historyczna kraina dzieli się na Dolny i Górny Śląsk oraz Śląsk Cieszyński. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

W czasie kampanii wrześniowej wraz ze swymi podwładnymi z organizacji Ha-Szomer Ha-Cair usiłował przedostać się do Rumunii, ale przeszkodziły mu w tym władze radzieckie. Anielewicz wrócił do Warszawy i kontynuował swoją działalność w Komendzie Naczelnej Ha-Szomer Ha-Cair. Bardzo szybko włączył się także do redagowania pisma Neged Hazerem (pol. "Pod prąd") i od 1940 roku był jej współredaktorem. Kiedy znalazł się w warszawskim getcie, zaczął wiosną 1942 roku współorganizować żydowski Blok Antyfaszystowski - organizację działającą w gettach Generalnego Gubernatorstwa i Śląska. Początkowo działał w kierownictwie Ha-Szomer Ha-Cair (która ostatecznie weszła w skład ŻOB), zaangażowanej w przerzucanie ludzi poza okupowaną Europę, wrócił jednak do warszawskiego getta, aby przeciwdziałać wywożeniu Żydów do Treblinki. 2 grudnia 1942 roku został komendantem Żydowskiej Organizacji Bojowej. W dniach 18-21 stycznia 1943 roku kierował pierwszą zbrojną samoobroną w getcie warszawskim, która doprowadziła do przerwania akcji deportacyjnej.

Stielhandgranate – ręczny granat trzonkowy używany w armii niemieckiej przez całą drugą wojnę światową. Pierwsze granaty trzonkowe były produkowane podczas pierwszej wojny światowej. Wyposażenie granatu w drewnianą rękojeść ułatwiało dalekie i celne rzuty.
Oddział I (Organizacyjny) Komendy Głównej Armii Krajowej zajmował się planowaniem i organizacją działań, sprawami personalnymi, utrzymaniem łączności konspiracyjnej z obozami jenieckimi i skupiskami Polaków na terenie Rzeszy, wywiezionych na roboty przymusowe.

19 kwietnia 1943 roku Anielewicz stanął na czele ŻOB podczas powstania w getcie warszawskim. Zginął 8 maja 1943 roku wraz z większością reszty dowództwa ŻOB w bunkrze przy ul. Miłej 18. Z jednego z ostatnich meldunków ŻOB-u można się dowiedzieć, że to on właśnie dał sygnał do zbiorowego samobójstwa, by nie wpaść w ręce Niemców. Wraz z nim samobójstwo popełniło jeszcze 80 powstańców, w tym jego partnerka Mira Fuchrer.

Kibuc (hebr. קִבּוּץ) – spółdzielcze gospodarstwo rolne w Izraelu, w którym ziemia i środki produkcji są własnością wspólną. Pomimo że inne kraje miały spółdzielcze gospodarstwa, to jednak nigdzie nie zostały one tak rozwinięte jak w Izraelu. Kibuce odegrały znaczącą rolę przy tworzeniu państwa Izrael i nadal odgrywają znaczącą rolę w narodowej gospodarce.
Ulica Bohaterów Getta w Warszawie - jedna z ulic warszawskiego Muranowa, biegnąca od ul. Długiej do bramy Ogrodu Krasińskich. W swym przebiegu wchłonęła dawną ulicę Nalewki, dochodzącą niegdyś aż do nie istniejącego już Placu Muranowskiego. Decyzję o zaniechaniu odbudowy dawnych Nalewek przesądziło przebicie ul. Marcelego Nowotki (ob. ul. Władysława Andersa).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Ha-Szomer Ha-Cair (hebr. השומר הצעיר, "Młody Strażnik") - międzynarodowa żydowska organizacja młodzieżowa, część składowa Światowej Organizacji Syjonistycznej. Powstała w 1916 w Wiedniu z połączenia ruchu Ceirej Cijon (mającego charakter kółek samokształcenia z lekcjami hebrajskiego) oraz organizacji Ha-Szomer o charakterze skautowym, opartej głównie o brytyjski model skautingu. W szesnastoosobowej grupie założycielskiej znalazł się m.in. Janusz Korczak (Henryk Goldszmit).

Blok Antyfaszystowski – polska organizacja żydowska powstała w marcu 1942 r. w getcie warszawskim, stanowiąca porozumienie lewicowych syjonistów i komunistów. Inicjatorami powstania bloku byli: działacz PPR-u – Józef Lewartowski, Mordechaj Anielewicz i Josef Kapłan z Haszomer Hacair, Szachno Sagan z Poale Syjon Lewicy, Józef Sak ze środowiska syjonistów-socjalistów, oraz Icchak Cukierman i jego żona Cywia Lubetkin z Hechaluc i Dror. W skład bloku nie weszła żydowska partia robotnicza Bund, którą podczas konferencji negocjacyjnej reprezentowali Abrasza Blum i Maurycy Orzech, mieli oni według raportów Hersza Berlińskiego i Icchaka Cukiermana odrzucić propozycję przystąpienia do wspólnej organizacji, argumentując to oczekiwaniem na ruchy środowisk socjalistycznych.

Gwardia Ludowa, GL - organizacja zbrojna . Jednolitą ogólnopolską nazwę przyjęto w marcu 1942. Nazwa, celem wprowadzenia zamieszania w środowiskach robotniczych, stanowiła kopię nazwy oddziałów wojskowych PPS - .

Ludowe Wojsko Polskie (LWP) – nieoficjalna nazwa używana dla określenia części Wojska Polskiego utworzonej podczas II wojny światowej w latach 1943–1944 na terytorium ZSRR, a następnie wywodzących się z niej sił zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w okresie 1944–1952 i Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1952–1989.

Wyszków to miasto w woj. mazowieckim, w powiecie wyszkowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wyszków. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. ostrołęckiego.

Syjonizm (od nazwy wzgórza Syjon w Jerozolimie, na którym stała Świątynia Jerozolimska) – ruch polityczny i społeczny, dążący do stworzenia żydowskiej siedziby narodowej na terenie Palestyny. Syjonizm doprowadził do powstania Państwa Izrael w 1948 r.; współcześnie jego celem jest także utrzymanie jedności narodu żydowskiego żyjącego w rozproszeniu i jego więzi z Izraelem. Ruch zapoczątkowany w końcu XIX wieku miał wiele nurtów i postaci; powszechnie utożsamiany z syjonizmem politycznym, interpretowanym w różny sposób: jako nacjonalizm żydowski, jako ruch kolonialny i rasistowski, jako ruch narodowowyzwoleńczy, wreszcie jako ruch religijny. Poza syjonizmem politycznym mówiono o syjonizmie duchowym, którego celem była nowa tożsamość żydowska (Ahad ha-Am), odrodzenie języka hebrajskiego (Eliezer ben-Yehuda) i powstanie literatury i kultury w tym języku.

Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB Jidysz: ייִדישע קאַמף אָרגאַניזאַציע) – konspiracyjna organizacja zbrojnego oporu Żydów polskich w trakcie Holocaustu, największa i najbardziej znana spośród formacji żydowskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej.