Mordechaj Kaplan - Polski Serwis Naukowy

Mordechaj Menahem Kaplan (ur. 11 czerwca 1881, zm. 8 listopada 1983) – filozof, reformator judaizmu, główny twórca judaizmu rekonstrukcjonistycznego.

Urodzony w Święcianach na Litwie, w 1889 r. wyemigrował z rodzicami do USA. Początkowo związany był z ruchem ortodoksyjnym, z czasem jednak jego poglądy ewoluowały w kierunku heterodoksji. Ukończył w 1902 roku Żydowskie Seminarium Teologiczne (związane z judaizmem konserwatywnym) i został rabinem. Siedem lat później rozpoczął pracę w tymże seminarium jako dziekan. Wykładał tam homiletykę (sztukę głoszenia kazań), Midrasz oraz filozofię religii. W latach 1917-1922 współtworzył Centrum Judaistyczne, w którym pracował również jako rabin. Jego książka "Judaizm jako cywilizacja" (1934) stała się manifestem judaizmu rekonstrukcjonistycznego.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

11 czerwca jest 162. (w latach przestępnych 163.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 203 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Opowiadał się za liberalizmem w kwestiach wiary, równością kobiet w życiu codziennym i liturgii, umownością idei Boga i uznaniem roli diaspory (był przeciwnikiem radykalnego syjonizmu). W latach 60. został ekskomunikowany przez konserwatystów i w 1968 r. opuścił judaizm konserwatywny tworząc rekonstrukcjonizm.

Judaizm rekonstrukcjonistyczny – najmniejszy z 4 głównych nurtów współczesnego judaizmu, założony przez Mordechaja Kaplana. Powstał (formalnie) w roku 1968 – po odejściu Kaplana z synagogi konserwatywnej, choć jego początki można cofnąć aż do 1920 roku. Ruch liczy 60.000 do 150.000 wiernych (prawie wyłącznie w USA), ma jednak znaczny wpływ na społeczność żydowską Ameryki. Judaizm rekonstrukcjonistyczny uznaje Boga za pewną ludzką ideę, a judaizm za ewoluującą cywilizację. Większość rekonstrukcjonistów odrzuca ideę "narodu wybranego", a także wiarę w cuda i wydarzenia nadprzyrodzone (choć w ostatnich latach informacje o niektórych cudach powracają do rekonstrukcjonistycznych modlitewników). Rekonstrukcjoniści, w odróżnieniu od reformatorów, ściśle zachowują prawo żydowskie (czasem ściślej niż ortodoksi), natomiast w innych kwestiach są od reformatorów znacznie bardziej liberalni. Dotyczy to głównie sfery prywatnej – akceptują w takim samym stopniu seks homoseksualny tak jak heteroseksualny oraz propagują emancypację kobiet (konsekracja pierwszej kobiety - rabina oraz pierwsza bat micwa miały miejsce w ich wspólnocie).

Syjonizm (od nazwy wzgórza Syjon w Jerozolimie, na którym stała Świątynia Jerozolimska) – ruch polityczny i społeczny, dążący do stworzenia żydowskiej siedziby narodowej na terenie Palestyny. Syjonizm doprowadził do powstania Państwa Izrael w 1948 r.; współcześnie jego celem jest także utrzymanie jedności narodu żydowskiego żyjącego w rozproszeniu i jego więzi z Izraelem. Ruch zapoczątkowany w końcu XIX wieku miał wiele nurtów i postaci; powszechnie utożsamiany z syjonizmem politycznym, interpretowanym w różny sposób: jako nacjonalizm żydowski, jako ruch kolonialny i rasistowski, jako ruch narodowowyzwoleńczy, wreszcie jako ruch religijny. Poza syjonizmem politycznym mówiono o syjonizmie duchowym, którego celem była nowa tożsamość żydowska (Ahad ha-Am), odrodzenie języka hebrajskiego (Eliezer ben-Yehuda) i powstanie literatury i kultury w tym języku.