Morski Dywizjon Lotniczy - Polski Serwis Naukowy

Morski Dywizjon Lotniczy – pododdział lotnictwa Marynarki Wojennej II RP.

Model R-XIIIter w Pomorskim Muzeum Wojskowym

W lipcu 1920 w Pucku zorganizowana została Baza Lotnictwa Morskiego. Pod koniec 1921 Baza Lotnictwa Morskiego i Szkoła Lotników Morskich przekształcone zostały w jednostkę noszącą nazwę Lotnictwo Morskie i podporządkowaną dowódcy Floty. W maju 1922 Lotnictwo Morskie podporządkowane zostało dowódcy 2 Pułku Lotniczego jako Detaszowany Dywizjon Lotniczo-Wywiadowczy. W połowie 1923 pododdział przemianowany został na Morski Dywizjon Lotniczy, który pod względem personalnym i zaopatrzenia w sprzęt podlegał szefowi Departamentu IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw Wojskowych, a pod względem taktycznym i wyszkolenia dowódcy Floty. 6 października 1923 podczas lotu nad Zatoką Pucką kadłub jednego z testowanych samolotów Nieuport Macchi M 9 przełamał się na pół i spadł do morza. W wyniku tej katastrofy zginęła załoga: kpt. obs. Wiktor Karczewski i por. pil. Ludwik Patalas. 9 grudnia 1932 dywizjon włączony został w skład Marynarki Wojennej.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Organizacja i obsada personalna dywizjonu we wrześniu 1939.

dowódca - kmdr por. pil. Edward Szystowski (poległ 1 IX)

zastępca dowódcy - kmdr ppor. pil. Kazimierz Szalewicz (od 1 IX dowódca dywizjonu)

oficer taktyczny - kpt. mar. pil. Aleksander Krawczyk

oficer - por. mar. obs. Zdzisław Juszczakiewicz

oficer - por. mar. obs. Edmund Pappelbaum.

kwatermistrz - kpt. piech. Edmund Żochowski

dowódca I Eskadry Dalekiego Rozpoznania - kpt. mar. pil. Roman Borowiec (do 2 IX)

dowódca II Eskadry Bliskiego Rozpoznania - kpt. mar. obs. Marian Janczewski

pilot i oficer taktyczny II Eskadry Bliskiego Rozpoznania - por. mar. pil. Kazimierz Kraszewski

komendant Parku Lotniczego - por. mar. Bronisław Stolarczyk

dowódca Oddziału Portowego - kpt. piech. Jan Herbut-Hejbowicz

I eskadra wyposażona była w 2 samoloty Lublin R-VIIIter i jeden wodnosamolot CANT Z.506B natomiast II eskadra posiadała na ewidencji 10 samolotów Lublin R-XIIIter i Lublin R-XIIIG.

Kwatermistrz (ang. Quartermaster) – oficer dowództwa (sztabu), który dowodzi w polu (w czasie wojny) z ramienia dowódcy (szefa sztabu) kwatermistrzostwem (tyłami), kieruje działalnością podległych mu szefów służb w zakresie zaopatrzenia i obsługi wojsk, organizuje dowóz i ewakuację, a na wyższych szczeblach - komunikację na obszarze tyłów oraz jest odpowiedzialny za organizację tyłów (etapów); w czasie pokoju kieruje gospodarką jednostki wojskowej będącej oddziałem gospodarczym (na wyższych szczeblach powierzonymi mu działami gospodarki) i prowadzi szkolenie podległych mu kadr. Aktualnie w Siłach Zbrojnych RP pojęcia kwatermistrz – kwatermistrzostwo, zastąpione zostały pojęciami: szef logistyki – logistyka. Funkcja kwatermistrza znana jest także w straży pożarnej, skautingu i harcerstwie.

Nieuport Macchi M-9 – włoska rozpoznawcza łódź latająca Zaprojektowany i zbudowany w 1918 roku we włoskiej wytwórni lotniczej Aeronautica Nieuport Macchi w Varese.

Działania bojowe w kampanii wrześniowej 1939

1 września około godz. 6.00 dwadzieścia samolotów Heinkel He 111 zbombardowało bazę dywizjonu w Pucku niszcząc między innymi koszary i magazyn amunicji. W czasie nalotu zginął komandor Szystowski.

2 września załoga wodnosamolotu CANT Z.506B w składzie: kpt. mar. pil. Roman Borowiec, bosman mech. Grzesiak i bosman rtg. Wzorek odleciała na Lubelszczyznę z międzylądowaniem na Wiśle koło Kozienic.

6 września załoga wodnosamolotu Lublin R-XIII G nr 714 w składzie: por. mar. pil. Józef Rudzki i por. pil. obs. Zdzisław Juszczakiewicz wykonała nocny lot na rozpoznanie Zatoki Gdańskiej i próbę nawigacyjnego przelotu do Szwecji.

Pancerniki – klasa dużych, silnie opancerzonych i uzbrojonych pełnomorskich okrętów, stanowiących trzon największych flot wojennych od czasu powstania klasy pancerników w drugiej połowie XIX wieku, do okresu II wojny światowej. Przeznaczeniem pancerników było zapewnienie panowania na morzach poprzez wygrywanie bitew artyleryjskich i niszczenie wrogich jednostek nawodnych wszystkich klas. Pierwsze pancerniki pojawiły się w latach 60. XIX wieku i z miejsca zastąpiły drewniane okręty liniowe w roli najpotężniejszych jednostek floty, przejmując także ich nazwę w niektórych językach (zobacz niżej). Szczyt znaczenia pancerniki miały podczas wojny rosyjsko-japońskiej (1904-1905) i I wojny światowej, istotną rolę odgrywały także podczas II wojny światowej, aczkolwiek utraciły wtedy swój prymat na rzecz lotniskowców. Po tej wojnie klasa ta stopniowo zanikła, jedynie nieliczne pozostające w służbie okręty używane były w bardzo ograniczonym zakresie do lat 90. XX wieku. Polska nie posiadała w swojej marynarce okrętów tej klasy.

Karol Trzasko-Durski (ur. 22 lutego 1894 w Grazu, zm. 18 maja 1971 w Toronto) - polski pilot i obserwator oraz morski oficer pokładowy, komandor. Podczas I wojny światowej walczył na okrętach i w lotnictwie morskim w armii austro-węgierskiej. Od 1919 do 1947 służył w polskiej Marynarce Wojennej jako dowódca jednostek pływających i specjalista lotnictwa wojskowego. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W trakcie II wojny światowej służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie i zakończył karierę wojskową na stanowisku szefa Wydziału Wywiadu Morskiego przy Sztabie Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych. Współpracował z Oddziałem II Sztabu Generalnego.

7 września około godz. 21.00 załoga wodnosamolotu Lublin R-XIII G nr 714 w składzie: por. mar. pil. Józef Rudzki i por. pil. obs. Zdzisław Juszczakiewicz wystartowała z zadaniem ustalenia położenia oraz zbombardowania pancernika Schleswig-Holstein. Okrętu nie odnaleziono. W trakcie przelotu nad Gdańskiem porucznik Rudzki zbombardował, a por. Juszczakiewicz ostrzelał z karabinów maszynowych, Niemców świętujących zdobycie Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. W locie powrotnym zaobserwowano, koło Gdyni, drugi niemiecki pancernik - Schlesien. Po zakończeniu zadania załoga wodowała w Juracie.

Zatoka Pucka (kasz. Pùckô Hôwinga, niem. Putziger Wiek) – płytka zatoka będąca częścią Morza Bałtyckiego, stanowiąca zachodnią część Zatoki Gdańskiej. Jest położona między Mierzeją Helską, linią Hel-Gdynia a lądem. Jej powierzchnia wynosi 364 km², głębokość maksymalna 54 m[potrzebne źródło].

Heinkel He 111 — podstawowy średni bombowiec niemieckiej Luftwaffe wykorzystywany w początkowej fazie II wojny światowej i prawdopodobnie najbardziej charakterystyczna niemiecka maszyna bombowa wykorzystywana podczas bitwy o Anglię. He 111 został opracowany jeszcze przed wybuchem wojny w wytwórni Heinkel i znajdował się na wyposażeniu Luftwaffe do 1942 roku, chociaż w produkcji pozostał aż do 1944.

8 września nalot niemiecki zniszczył wszystkie wodnosamoloty z wyjątkiem RWD-17.

Kadra Morskiego Dywizjonu Lotniczego

Dowódcy dywizjonu:

kpt. mar. pil. Wiktoryn Kaczyński (VII 1920 - XI 1922)

mjr obs. Stanisław Bielawski (XI 1922 - III 1923)

ppłk pil. Antoni Leonkow (III 1923 - III 1927)

kmdr por. pil. Karol Trzasko-Durski (III 1927 – V 1933)

kmdr por. pil. Edward Szystowski (V 1933 – 1 IX 1939)

Obsada personalna dywizjonu w 1924 roku

ppłk Antoni Leonkow (dowódca), kpt. Władysław Iwanowski-Krawiec, kpt. Wincenty Braziewicz, kpt. Antoni Romanowski, por. Sergiusz Maciejewski, por. Stanisław Edward Szystowski, por. Julian K. Rajs, por. Mieczysław Wiland, por. Jerzy Czechowicz, por. Jerzy Bohuszewicz, por. Stanisław Godek, por. Alfred Peszke, por. Feliks Ludwik Baczyński, por. Tadeusz Gronek, por. Czesław Wajcht

Obrona Wybrzeża – formacja Wojska Polskiego podczas kampanii wrześniowej w 1939, powstała poprzez przekształcenie się Floty i Obszaru Nadmorskiego. Pod względem organizacyjnym odpowiadała korpusowi i składała się ze wszystkich sił polskich stacjonujących na Pomorzu Gdańskim. W dniach 1 września – 2 października prowadziła działania obronne podczas agresji III Rzeszy. Dowództwo Obrony Wybrzeża mieściło się na Helu, a jego dowódcą był kontradm. Józef Unrug.

Kozienice – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim. Siedziba władz powiatu i miejsko-wiejskiej gminy Kozienice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego, zaś przed 1975 r. do województwa kieleckiego, natomiast w latach 1939-1945 było częścią Dystryktu radomskiego.

Współczesność

W roku 2008 Krajowy Rejestr Sądowy Sądu Rejonowego w Gdańsku wpisał w rejestr fundację pn. Morski Dywizjon Lotniczy (Nr KRS 0000312343) z siedzibą w Pucku – skupiającą czynnych zawodowo lotników pod zarządem mgr Mieczysława Celejewskiego z honorowym tytułem "komandor" – z nadzieją na odtworzenie historycznej jednostki wojskowej.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Ministerstwo Spraw Wojskowych (M.S.Wojsk. ) – naczelny organ administracji państwowej powołany do kierowania i administrowania siłami zbrojnymi II RP w czasie pokoju i przygotowania ich do działań na wypadek wojny, w latach 1918-1942.

Przypisy

Cezary Piotrowski: ODKRYCIE 34.BATERII ARTYLERII NA HELU (pol.). [dostęp 1 września 2009].

Bibliografia

Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1989, ISBN 83-206-0760-4.

Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939, Biblioteczka Skrzydlatej Polski, tom 14, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1982, ISBN 83-206-0281-5.

Rocznik Oficerski 1924 Ministerstwo Spraw Wojskowych, Sztab Generalny – Oddział V, Warszawa 1924.

Ku Czci Poległych Lotników Księga Pamiątkowa Praca zbiorowa pod red. mjr. dypl pil. Marjana Romeyki, Warszawa 1933.

Zobacz też

Polskie Lotnictwo Wojskowe 1939

Obrona Wybrzeża w kampanii wrześniowej 1939

Lotnictwo marynarki wojennej