Moshoeshoe I - Polski Serwis Naukowy

Moshoeshoe I (ur. ok. 1786, zm. 11 marca 1870) – król afrykańskiego państewka Basuto.

Urodzony w okolicach Menkhoaneng w północnej części dzisiejszego Lesotho w okresie panującego na tych ziemiach głodu; z tego też powodu nadano mu przy urodzeniu imię Lepoqo (w miejscowym narzeczu lepoqo oznacza katastrofę). Był synem Mokhachane, jednego z klanowych wodzów; od dzieciństwa wraz z ojcem walczył o zdobycie wpływów i kontroli nad innymi miejscowymi klanami. Swoje nowe imię – Moshoeshoe, oznaczające dosłownie "golarz", "cyrulik" – i poważanie w społeczności klanowej uzyskał po tym, jak udało mu się pokonać i za karę ogolić brodę złodziejowi krów, odzyskując skradzione przezeń wcześniej setki sztuk bydła.

Języki sotho-tswana (języki sotho) - grupa języków z rodziny bantu, używanych RPA, Lesotho, Zimbabwe i Botswanie. Na grupę sotho-tswana składają się języki sotho (południowy sotho, sesotho), tswana (setswana), sesotho sa leboa (północny sotho) oraz lozi.

Zulusi - lud negroidalny obejmujący większość grup ludności Nguni. Zulusi mówią językiem zulu, z rodziny bantu, zbliżonym do języka xhosa. Zamieszkują Afrykę Południową, zajmują się pasterstwem.

Moshoeshoe w wieku lat 34 stworzył własny klan, z którym osiedlił się w pobliżu góry Butha-Buthe (niedaleko założonego wiele lat później, w 1884, miasta o tej samej nazwie). Podczas trwających w latach 1821-1823 wojen z Czaką, wodzem Zulusów, góra ta była jego twierdzą i kwaterą główną. W 1824 Zulusi wyparli jednak klan Moshoeshoe z Butha-Buthe; przeniósł się on na płaskowyż Qiloane, ok. 20 km na zachód od Maseru, obecnej stolicy Lesotho. Płaskowyż ten, odcięty od otaczającej go okolicy trudnymi do przebycia stromymi niemal pionowymi zboczami, nazwano później Thaba Bosiu, co oznacza "Góra Nocy". Miejsce to, dzięki swemu położeniu i występującym na szczycie źródłu świeżej wody stanowiło przez następne lata bezpieczne schronienie; atakowane za czasów Moshoeshoe wielokrotnie, nigdy nie zostało zdobyte.

Wiktoria z rodu Welfów, właściwie: Aleksandryna Wiktoria (ang. Alexandrina Victoria) (ur. 24 maja 1819 w Londynie, zm. 22 stycznia 1901 w Cowes na wyspie Wight) – królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii przez 63 lata (od 20 czerwca 1837). Od 1 stycznia 1877 r. także cesarzowa Indii. Żona księcia Alberta Sachsen-Coburg-Gotha. Jej krewni i potomkowie zasiadali na tronach Grecji, Jugosławii, Rosji, Rumunii i Niemiec, a obecnie panują w Wielkiej Brytanii, Szwecji, Norwegii, Belgii, Danii i Hiszpanii.

Głód, łaknienie – fizj. odczucie stanu organizmów wyższych związanego z niedoborem pożywienia, składników pokarmowych (takich jak np. białka, tłuszcze, cukry, witaminy czy sole mineralne). Jest także popędem przyczyniającym się do zachowań skierowanych na pobieranie pokarmu i jego zdobywanie.

Moshoeshoe umiejętnie godził interesy klanowe Sotho-Tswana, zarówno w walce z Zulusami, jak i w obliczu pojawiających się w tym okresie białych osadników, zarówno brytyjskich, jak i burskich. Udało mu się zintegrować mieszkających tam ludzi w jeden naród, który nazwał się Basotho (dosłownie "południowi Sotho"), a sam został przez nich zaakceptowany jako ich król – Morena e Moholo/morena oa Basotho (Wielki Wódz/Król Basotho). Utworzone królestwo nazwano Basuto, a plemię nazwano Basutosami.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Zulusi - lud negroidalny obejmujący większość grup ludności Nguni. Zulusi mówią językiem zulu, z rodziny bantu, zbliżonym do języka xhosa. Zamieszkują Afrykę Południową, zajmują się pasterstwem.

W latach 30. wobec zagrożenia integralności swego królestwa, zwłaszcza ze strony Burów napływających z leżącego na zachód Wolnego Państwa Orania uznał, że potrzebni mu będą biali doradcy i zaprosił do pomocy misjonarzy z Société des missions évangéliques de Paris (Paryskiego Stowarzyszenia Misjonarzy Ewangelickich). Pierwsi trzej z nich – Thomas Arbousset, Eugene Casalis i Constant Gosselin – wywarli wielki wpływ zarówno na samego króla Moshoeshoe I, jak i na konsolidację narodu Basotho i jego języka. Casalis od 1837 do 1855 pełnił też rolę królewskiego doradcy do spraw zagranicznych, a także tłumacza. Mimo jednak tej pomocy, królestwo Basuto nękane było nieustannymi wojnami. w 1843 Moshoeshoe I podpisał strategiczny traktat z brytyjskim gubernatorem Kolonii Przylądkowej, George Napierem, licząc na jego wsparcie przeciw zagrażającym mu z Oranii Burom. Kilka lat później doszło jednak do starć pomiędzy wojskami brytyjskimi a armią króla Moshoeshoe I: w 1851 pokonał je pod Konoyana (Viervoet), rok później odparł ich kolejny atak w bitwie pod Bereą; niezwłocznie po tym wysłał jednak do brytyjskiego dowódcy odezwę, która pozwoliła zakończyć ten konflikt na drodze dyplomatycznej. Późniejsze lata przyniosły kolejne konflikty; po wycofaniu się w 1854 Brytyjczyków z tego regionu w 1858 doszło do wojny z Burami, którą Moshoeshoe I wygrał. W 1865 rozpoczęła się kolejna wojna z Oranią. W jej wyniku w 1866 stracił znaczną część nizin na zachodzie swego królestwa, za rzeką Caledon. W 1867 Moshoeshoe I zwrócił się do królowej brytyjskiej Wiktorii o roztoczenie protektoratu nad jego królestwem, zdawszy sobie sprawę, że nie będzie w stanie sam powstrzymywać naporu Burów. Do przejęcia odpowiedzialności nad Basuto doszło w 1868, a podpisany rok później z Burami traktat określił granice tego kraju, identyczne z granicami obecnego Lesotho.

Wolne Państwo Orania (niderl. Oranje Vrijstaat, afr. Oranje Vrystaat, ang. Orange Free State) – istniejące w latach 1854-1902 niepodległe państwo burskie, początkowo pod nazwą Transorania (Transoranje).

Mfekane, w historii Afryki fala niepokojów, która wystąpiła pośród społeczności zamieszkującej obecnie tereny wschodniej części RPA na początku XIX w. Wystąpienia pojawiły się gdy wódz Czaka podbił ludy Nguni, a następnie w wyniku podbojów stworzył z kilku społeczności scentralizowane, militarystyczne królestwo Zulusów, powodując przemieszczenie ludności na dużą skalę.

Pomimo, że król Moshoeshoe I musiał oddać swój kraj pod obcy protektorat straciwszy wcześniej znaczną część jego terytorium, to zapisał się w historii swego kraju jako postać, która stworzyła jego naród i zachowała kulturę. Był też królem, który nie poniósł żadnej większej porażki wojskowej. Rocznice jego śmierci, 11 marca, obchodzone są w Lesotho jako święto państwowe.

Basuto – od XIX w. do r. 1966 terytorium zależne w Afryce południowej, protektorat brytyjski. Powstało po aneksji przez Brytyjczyków ziem zamieszkanych od około XV wieku przez klany mówiących językami z rodziny bantu ludów Sotho-Tswana, zintegrowanych w I połowie XIX wieku w wyniku działalności miejscowego króla, Moshoeshoe I, w jeden naród nazwany Basotho (dosłownie – "południowi Sotho").

Brytyjczycy – obecnie przede wszystkim ogół obywateli, ewentualnie mieszkańców Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. British citizens). Według spisu powszechnego z 2001 roku grupa ta obejmowała 58 789 194 osoby, z czego w Anglii zamieszkiwało 49 138 831 osób (83,6%), w Szkocji – 5 062 011 osób (8,6%), w Walii – 2 903 085 osób (4,9%), zaś w Irlandii Północnej – 1 685 267 osób (2,9%).

Przypisy

obawiano się, że pojawienie się w tak trudnym okresie kolejnego dziecka do wyżywienia może oznaczać zgubę dla rodzinnego klanu
były one częścią dłuższego okresu niepokojów i walk (pomiędzy napływowymi Zulusami a mieszkającymi tu od XV wieku ludami posługującymi się językami sotho-tswana) na tych terenach, nazywanego Mfecane
wg jednej z przypowieści nazwa ta wywodzi się stąd, że Moshoeshoe przybył tu ze swym klanem o zmierzchu i w ciągu pierwszej nocy uczynił z tego miejsca niezdobytą twierdzę; inne wyjaśnienie tej nazwy mówi, że płaskowyż ten, za dnia niepozorny, nocą "rośnie" i wydaje się być górą znacznie większą, niż jest naprawdę
rok wcześniej, w 1842, Napierowi udało się wyprzeć Burów z Natalu, graniczącego z Basuto od wschodu
ta część byłego królestwa Moshoeshoe I, obecnie na terenie RPA, nazywana bywa obecnie w Lesotho "Utraconymi Ziemiami"

Zobacz też

Moshoeshoe II

Link zewnętrzny

oficjalna strona państwa Lesotho

Basutosi in. Sotho - lud afrykański, plemię, głównie zajmujące się pasterstwem, także wojowniczy, pochodzi z grupy ludów Bantu, zamieszkający obecne tereny RPA, Lesotho i Botswany, ok. 6,7 mln osób (dane z 1993); charakterystyczne jest życie we wspólnotach rodowych, praktykuje się w nim wielożeństwo; architektonicznie zachowuje kolistą, obronną budowę wiosek.