Mrzeżyno (do 1945 niem. Treptower Deep, Regamünde) – osada, nadmorska miejscowość wypoczynkowa w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfickim, w gminie Trzebiatów. Położona nad Morzem Bałtyckim, na Pobrzeżu Szczecińskim, u ujścia rzeki Regi. Miejscowość letniskowa z kąpieliskiem morskim, bazą wypoczynkowo-noclegową, wykorzystywaną w sezonie letnim, kiedy dominuje funkcja turystyczno-wypoczynkowa. Usytuowany jest tu port morski, będący jedną z baz rybołówstwa morskiego w Polsce. Znajduje się tu także osiedle mieszkaniowe dla tutejszej jednostki wojskowej.

Według danych z 31 grudnia 2009 Mrzeżyno miało 1611 mieszkańców.

W Mrzeżynie rozpoczyna się droga wojewódzka nr 109 prowadząca do drogi krajowej nr 6. Teren wokół miejscowości należy do Trzebiatowsko-Kołobrzeskiego Pasa Nadmorskiego.

Położenie

Mrzeżyno leży w środkowej części wybrzeża woj. zachodniopomorskiego, w północno-wschodniej części powiatu gryfickiego. Miejscowość położona jest nad Zatoką Pomorską, u ujścia rzeki Regi, na Wybrzeżu Trzebiatowskim – jednym z mezoregionów Pobrzeża Szczecińskiego.

Mrzeżyno mieści się ok. 18 km od Kołobrzegu oraz ok. 9 km od Trzebiatowa. Najbliższe zabudowania od Mrzeżyna są odległe ok. 1,3 km na wschód w kolonii Rogowo oraz ok. 1,4 km na południowy wschód we wsi Roby. Bardziej odległymi miejscowościami są ok. 6 km na południe wieś Trzebusz oraz ok. 6,5 km na wschód wieś Dźwirzyno.

Historycznie Mrzeżyno znajduje się na Pomorzu Zachodnim. Od 1724 r. w powiecie Greifenberg, a z nim od 1816 roku w rejencji szczecińskiej, w latach 1938–1945 w rejencji koszalińskiej. Od 1945 r. w powiecie gryfickim. W latach 1946–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa szczecińskiego.

Miejscowość obejmują dwie jednostki pomocnicze gminy: "Sołectwo Mrzeżyno" oraz osiedle "Za Regą", które rozgranicza rzeka Rega. Sołectwo Mrzeżyno obejmuje wschodnią część miejscowości od rzeki Regi. W zachodniej części Mrzeżyna, granice osiedla "Za Regą" stanowią od północy – brzeg morza, od wschodu i południa – rzeka Rega, od zachodu – jednostka wojskowa. Osiedle jest położone w obrębie geodezyjnym Mrzeżyno 2.

Środowisko naturalne

Fragment wschodniej plaży i wydma nadmorska

Ukształtowanie terenu

Ukształtowanie powierzchni jest zróżnicowane – wysokość terenów mieszkalnych kształtuje się od 1,0 do 2,1 m n.p.m., a samo centrum Mrzeżyna od 1,2 do 2,3 m n.p.m. Wydmy nadmorskie mają wysokość od 3,0 do 5 m n.p.m. po stronie wschodniej koryta rzeki i nawet do 10,0 m n.p.m. po stronie zachodniej.

Brzeg wydmowy w Mrzeżynie cechuje postępująca abrazja, która doprowadziła do całkowitego rozmycia wydmy przedniej we wschodniej części Mrzeżyna. Tereny ośrodków oddziela od brzegu pas lądowych utworów eolicznych porośniętych przez bór sosnowy o szerokości 100–150 m. Obszar wybrzeża bliżej ujścia Regi, gdzie niszczona wydma ma 8–9 m wysokości – na zapleczu położona jest zabudowa dawnej wioski rybackiej.

Pod względem geologicznym Mrzeżyno znajduje się w strefie utworów jury dolnej.

Klimat

Zachodni falochron portowy podczas silnego wiatru

Mrzeżyno znajduje się w strefie klimatu kształtującego się pod silnie dominującym wpływem Morza Bałtyckiego oraz w strefie klimatu o przewadze silnie modyfikujących wpływów Oceanu Atlantyckiego.

Decydujący wpływ na mikroklimat tego obszaru ma Morze Bałtyckie, a w szczególności na zawartość w powietrzu – głównie na plażach – korzystnego dla zdrowia aerozolu, składającego się m.in. z cząsteczek soli oraz jodu. Aerozol morski występuje na przestrzeni 200 m w głąb lądu, a największe jego stężenie jest na plaży. Ma on zdolność przenikania do najdalszych odcinków dróg oddechowych, czym tłumaczy się jego korzystne działanie w schorzeniach tych dróg.

Stosunki wodne

Stara Rega przy stacji pomp

Mrzeżyno jest położone u ujścia rzeki Regi, która stanowi oś hydrologiczną miejscowości. Tereny nadmorskie należą do zlewni przymorza Bałtyku. Przy południowo-zachodniej części Mrzeżyna znajduje się stacja pomp "Mrzeżyno III", która reguluje poziom wód w Kanale Mrzeżyno III oraz jego polderze. Przy południowej części prawobrzeżnego Mrzeżyna znajduje się stare koryto Stara Rega, która łączy Regę i jezioro Resko Przymorskie. Jednak wschodnia część wód jest przepompowywana w stacji pomp "Rogowo" do jeziora, a zachodnie wody przez stację pomp "Mrzeżyno-2" do rzeki Regi. Pod Mrzeżynem do Starej Regi uchodzi także struga Zgniła Rega.

Przyroda

Teren wokół miejscowości należy do Trzebiatowsko-Kołobrzeskiego Pasa Nadmorskiego, będącym specjalnym obszarem ochrony siedlisk programu Natura 2000. Znajduje się w nim także basen portowy, pas lasu nadmorskiego i lewobrzeżna część miejscowości. Na zachód i południe od Mrzeżyna rozciąga się obszar specjalnej ochrony ptaków "Wybrzeże Trzebiatowskie".

Bylica polna w odmianie nadmorskiej

Muszle sercówki na wschodniej plaży

W okolicy Mrzeżyna występuje jeden z lepiej zachowanych fragmentów wybrzeża wydmowego. Wydmy ustabilizowane są porastającymi je borami bażynowymi, a w zagłębieniach między nimi znajdują się fragmenty lasów bagiennych i łęgowych, częściowo na podłożu torfowym.

Szczególnie cenne są tutejsze fragmenty boru bażynowego. Są one wykształcone typowo na zachowanym w stanie naturalnym siedlisku i obfitują w liczne gatunki roślin chronionych i rzadko spotykanych, takich jak: tajęża jednostronna, bagno zwyczajne, bażyna czarna, borówka bagienna, paprotka zwyczajna, wiciokrzew pomorski, turzyca piaskowa, widłak goździsty oraz cenne gatunki porostów i grzybów owocnikowych. We zachodniej części miejscowości utworzono rezerwat leśny "Nadmorski bór bażynowy w Mrzeżynie", którego celem ochrony przyrody jest zachowanie w pełni wykształconego zbiorowiska leśnego boru bażynowego na typowym siedlisku wydm nadmorskich.

Źródło z 1962 roku podaje, że w podszyciu niewielkiego lasku olszynowego przy ujściu Regi (zach.) występują zarośla woskownicy europejskiej, wiciokrzewu pomorskiego oraz pojedyncze stanowiska paproci długosza królewskiego.

Pod leśniczówką w Mrzeżynie rośnie jodła pospolita o wysokości 24 m i obwodzie 2,50 m, która została zaproponowana do uznania za pomnik przyrody. Ok. 3,5 km na południowy wschód od miejscowości znajduje się rezerwat florystyczny Roby.

Obszary nadmorskie są strefami faunistycznymi, gdzie bytuje wiele zwierząt morskich wykorzystujących tutejsze tereny podmokłe, rzekę czy jezioro Resko Przymorskie jako miejsce wędrówek i rozrodu. W okresie migracji ptaków przeprowadzono obserwacje ornitologiczne koło Mrzeżyna – ich wynikiem jest lista ptaków obejmująca 25 gatunków, w tym 11 to ptaki zagrożone wyginięciem. Bezpośrednio na mrzeżyńskiej plaży i w porcie najwięcej jest mew oraz rybitw.

W wyniku badań w latach 1994–2001 polskiej strefy przybrzeżnej Morza Bałtyckiego do 3 mil morskich od Mrzeżyna, stwierdzono występowanie rogowca bałtyckiego (Macoma balthica). W obszarze tym był on dominującym gatunkiem małża względem omułka jadalnego (Mytilus edulis) – małża dominującego nad Zatoką Pomorską, a którego występowania tutaj nie stwierdzono w lipcu 1993 roku. Rogowiec występował w morzu w odległości 0,5 mili morskiej od ujścia Regi, a także w odległości od 1,5 do 3,0 NM.

Widok z lotu ptaka na port i wschodnią część Mrzeżyna

Działalność turystyczna

Kąpielisko na plaży (przełom lipca i sierpnia 2010)

Zachód słońca w porcie

Najwyższe zejście na plażę

Co roku latem z powodu walorów krajoznawczych i wypoczynkowych Mrzeżyno odwiedza duża liczba turystów i osób przyjeżdżających nad Morze Bałtyckie. Miejscowość specjalizuje się w przyjmowaniu określonej grupy turystów tj. określa się je jako spokojny ośrodek rozwoju turystyki rodzinnej. Walorami turystycznymi miejscowości są: położenie nad morzem, ujście rzeki, mikroklimat nadmorski, piaszczyste plaże, port morski, bory bażynowe, możliwość wędkowania.

Do atrakcji turystycznych w Mrzeżynie można zaliczyć: falochrony portowe, pomnik Zaślubin Polski z morzem, a także neoromański kościół z 1912 roku. W okresie letnim są organizowane niewielkie imprezy kulturalne, w których uczestniczą wypoczywający w miejscowości turyści. Większość imprez ma związek z nadmorskim położeniem i odbywa się w porcie bądź na mrzeżyńskiej plaży.

Do aktywnych form spędzania czasu w miejscowości należą spływy kajakowe rzeką z Trzebiatowa, a także wykorzystanie okolicznych lasów na spacery i wycieczki rowerowe. W mrzeżyńskim porcie organizowane są rejsy po morzu statkiem pasażerskim, specjalistyczną łodzią typu RIB (ang. Rigid Inflatable Boats) oraz jachtem po morzu i wycieczki po Redze.

Poza okresem letnim w Mrzeżynie można zaobserwować sztormy. Mrzeżyno oferuje możliwość wędkowania na morzu, nad rzeką oraz na pobliskim jeziorze Resko Przymorskie.

Kąpielisko Mrzeżyno jako jedno z nielicznych w Polsce w sezonach 2005–2007, 2009–2011 roku otrzymało Błękitną Flagę – certyfikat potwierdzający najwyższą dbałość o bezpieczeństwo plażowiczów, środowisko oraz czystość wody. Kąpielisko Mrzeżyno składa się z dwóch części: kąpielisko Mrzeżyno „Zachód” oraz Mrzeżyno „Wschód”. Wschodnia plaża ma 5 zejść na plażę, z czego 2 są dostosowane dla osób niepełnosprawnych. Na zachodnią plażę można wejść przy zachodnim falochronie portowym. Kąpielisko w Mrzeżynie jest strzeżone w okresie od 25 czerwca do 27 sierpnia.

Znajduje się tu rozwinięta baza noclegowa, m.in.: miejsca noclegowe, pensjonaty, ok. 40 ośrodków wypoczynkowych. W sezonie letnim otwierana jest duża liczba sklepów, lokali gastronomicznych i usługowych. Co roku na 2 miesiące stawiane jest wesołe miasteczko. W Mrzeżynie znajdują się 2 gminne kempingi z polami namiotowymi oraz karawaningowymi – Camping Portowy o powierzchni 2,5 ha z 100 miejscami oraz Camping 193 "Rega" o powierzchni 5,5 ha z 300 miejscami.

Przez miejscowość przechodzą dwa szlaki turystyczne:

R10 Szlak Wokół Bałtyku. W Polsce wytyczony wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku m.in. z Niechorza przez Trzebiatów, Nowielice, Roby drogą powiatową przechodzi przez Mrzeżyno następnie do Rogowa, Dźwirzyna i do Kołobrzegu.

Szlak Nadmorski im. Czesława Piskorskiego, będący częścią europejskiego długodystansowego szlaku pieszego E9, przechodzi podobnie jak szlak rowerowy z Trzebiatowa do Mrzeżyna następnie w kierunku Kołobrzegu.

Tablice z planem Mrzeżyna ustawione są przy przystankach autobusowych. Najbliższy punkt informacji turystycznej znajduje się w Trzebiatowie.

 Zobacz więcej w artykule gmina Trzebiatów, w sekcji Turystyka.

Zabudowa miejscowości

Most nad Regą

Większa część zabudowy mieści się we wschodniej części miejscowości, gdzie zlokalizowana jest infrastruktura portowa, zabudowa turystyczna oraz domy mieszkalne. Obszar zabudowy oddziela od brzegu pas lądowych utworów eolicznych porośniętych lasem ochronnym. Oś zabudowy wschodniego Mrzeżyna stanowi ulice: Tysiąclecia Państwa Polskiego, Kołobrzeska oraz Trzebiatowska. W zachodniej części znajduje się osiedle domów i małych bloków mieszkalnych. Ok. 0,5 km za osiedlem w lesie mieści siedziba leśnictwa Mrzeżyno. Ok. 1,5 km na zachód od osiedla zlokalizowana jest jednostka wojskowa oraz obiekty militarne. Wschodnia i zachodnia części Mrzeżyna połączone są mostem betonowym.

Mrzeżyno scharakteryzowano jako późnośredniowieczną wieś rybacką z portem, która od końca XIX wieku jest przebudowywana na funkcje wypoczynkowe. W latach 30. XX wieku miejscowość była rozbudowywana o założenie wojskowe po zachodniej stronie ujścia Regi. Przy ul. Zabytkowej 4 znajdował się jedyny zabytek, szachulcowa chata (dom) rybacka kryta strzechą z końca XVIII wieku, przebudowany w latach 20. XX wieku, lecz na początku XXI wieku został on wyburzony, a na jego miejscu powstał nowy budynek.

Kościół św. apostołów Piotra i Pawła

Jednym z najstarszych obiektów w Mrzeżynie jest neoromański kościół parafialny pw. św. apostołów Piotra i Pawła, zbudowany z czerwonej cegły w 1912 roku przez niemieckich ewangelików. Ozdobą wnętrza kościoła są mozaiki z tłuczonego szkła o tematyce związanej z morzem oraz patronami kościoła. Budowla postawiona jest na niewielkim wzniesieniu przy ulicy Nadmorskiej, która oddziela zabudowania Mrzeżyna od pasa nadmorskiego porośniętego lasem sosnowym.

W miejscowości znajduje się budynek dawnej stacji ratowniczej, wybudowanej w połowie XIX wieku, która należała do Bremeńskiego Towarzystwa ds. Ratowania Rozbitków, a po II wojnie światowej pełniła funkcję garażu dla łodzi Wojsk Ochrony Pogranicza. Obiekt ten w 2008 roku został zaproponowany przez przewodników PTTK na Muzeum Ratownictwa Brzegowego.

Najwyższym budynkiem w Mrzeżynie jest tzw. "Jubilatka" na ośrodku wczasowym, która posiada 11 pięter i znajduje się ok. 750 m od brzegu morza.

czytaj dalej: [2], [3]