Msza - muzyka - Polski Serwis Naukowy

Wielka msza żałobna Francois Joseph Gosseca wykonywana przez Zespół Pieśni i Tańca "Śląsk"

Msza jest to forma wokalna lub wokalno-instrumentalna muzyki liturgicznej mająca budowę cykliczną.

Msza przeznaczona jest do wykonania w Kościele katolickim podczas liturgii mszy. Na mszę składają się 2 rodzaje śpiewów

Ordinarium missae, czyli stałe części mszy ze stałymi tekstami (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei)

Proprium missae, czyli części mszy ze zmiennymi tekstami zależnymi od uroczystości (graduał, offertorium, alleluja, sekwencja, communio).

Do X wieku msze śpiewano jednogłosowo (msze chorałowe), później wielogłosowo w technice organum. Od XVII wieku w obrządku rzymskokatolickim wprowadzono towarzyszenie instrumentów muzycznych (msza kantatowa, a później symfoniczna). W kościele prawosławnym i unickim zachowany został do dzisiaj pierwotny sposób wykonywania mszy a cappella.

Msza C-dur ( missa brevis - msza skrócona ) "Krönungs - Messe" ("Koronacyjna") na 4 głosy, orkiestrę i organy ( nr 14 ) KV 317. Została skomponowana 23 marca 1779 w Salzburgu, przez Mozarta.

Graduał lub Graduale (łac. graduale) – jeden ze zmiennych śpiewów, wykonywanych podczas katolickiej (łacińskiej) liturgii mszy (należący do tzw. proprium) oraz nabożeństw luterańskich. Gatunkowo jest to responsorium, a jego tekst zaczerpnięty jest z jednego z psalmów.

Pod względem budowy msze dzielimy na:

Msze chorałowe - msze, w których każda część jest Chorałem gregoriańskim. Były to msze jednogłosowe.

Msze motetowe - msze, w których każda z części jest motetem. Były to wielogłosowe (najczęściej 4) msze wykonywane przez chór a cappella. Taka forma wykształciła się w XIV wieku.

Msze kantatowe - msze, w których każda część jest kantatą. Msza taka była wykonywana przez orkiestrę, chór i solistów.

Msze symfoniczne - to msze napisane na orkiestrę symfoniczną, chór i solistów.

Pod względem wykorzystania materiału muzycznego msze dzielą się na:

Requiem d-moll KV 626 (msza żałobna) powstałe w 1791 roku jest jednym z największych utworów sakralnych Wolfganga Amadeusza Mozarta, a zarazem jego ostatnią, niedokończoną kompozycją.

A cappella (wł. [1] w dosłownym tłumaczeniu: jak w kaplicy, w dalszym - w stylu kościelnym) – termin określający styl muzyczny polegający na wykonywaniu przez chór utworów wielogłosowych bez towarzyszenia instrumentów [2]. Ów styl wykształcił się na gruncie muzyki kościelnej XVI wieku, a jego teoretyczne dookreślenie dokonało się na kanwie teorii muzyki w I połowie XVII wieku.

msza oparta na cantus firmus – gdzie c.f. występuje w tenorze (później również w sopranie), a pochodził głównie z chorału gregoriańskiego.

msza przeimitowana – forma ta powstała przez ujednolicenie rytmiczne wszystkich głosów, rezygnację z cantus firmus w długich wartościach. Polegała ona na tym, że utwór podzielony był na odcinki, które imitowane były przez kolejne głosy.

missa parodia – oparta była na istniejącej już kompozycji polifonicznej własnej lub obcej. Kompozytor mógł zmienić ilości głosów w kompozycji, mógł ją modyfikować.

missa sine nomine (msza bezimienna) – była zbudowana na melodii pochodzącej z inwencji kompozytora

Podział mszy w zależności od ilości części cyklicznych:

Kantata – niesceniczna forma muzyczna podzielona na głosy (zwykle solowe lub chór) z towarzyszeniem instrumentów. W wielu aspektach podobna jest do oratorium, lecz zwykle bywa krótsza i wykorzystuje szerszy wachlarz tekstów.

Requiem b-moll Antonína Dvořáka, op. 89 - msza żałobna przeznaczona dla chóru, solistów i orkiestry. Utwór powstał w roku 1890 i stanowi swoistą refleksję na temat ludzkiej egzystencji.

missa brevis – msza krótka, zwana też zwykłą, składająca się jedynie z dwóch części: Kyrie i Gloria

missa solemnis – msza uroczysta, rozbudowana

Znane msze muzyczne

Guillaume de Machaut – Msza Notre Dame

Giovanni Pierluigi da Palestrina – Missa Papae Marcelli

Jan Sebastian Bach – Wielka msza h-moll

Wolfgang Amadeusz Mozart – Msza C-dur KV 317 "Koronacyjna"

Wolfgang Amadeusz Mozart – Requiem d-moll

Wolfgang Amadeusz Mozart – Msza c-moll

Ludwig van Beethoven – Missa Solemnis D-dur op. 123

Johannes Brahms – Niemieckie requiem (Ein Deutsches Requiem) op. 45

François-Joseph Gossec – Wielka msza żałobna

Antonín Dvořák – Requiem

Giuseppe Verdi – Requiem

Polscy kompozytorzy mszy

Muzyka liturgiczna, inaczej kościelna, to muzyka służąca obrzędowi religijnemu, która według zaleceń władz danego kościoła jest odpowiednia przy odprawianiu liturgii.

Wolfgang Amadeusz Mozart (ur. 27 stycznia 1756 w Salzburgu, zm. 5 grudnia 1791 w Wiedniu) – austriacki kompozytor i muzyk, razem z Haydnem i Beethovenem należący do grona klasyków wiedeńskich.

Zobacz też

Zobacz hasło msza w Wikisłowniku

Kompozytorzy muzyki poważnej

Bibliografia

Stanisław Dąbek: Twórczość mszalna kompozytorów polskich w XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.