Muszatowicze - Polski Serwis Naukowy

Muszatowicze (rum. Mușatin) – dynastia hospodarów Mołdawii, której przedstawiciele panowali w tym kraju z przerwami od końca XIV w. do XVII w. (kilku jego przedstawicieli zasiadło także w XVI i XVII w. na tronie Wołoszczyzny).

Nazwa dynastii pochodzi najprawdopodobniej od przydomku jednego z jej protoplastów: Małgorzaty Pięknej (rum. Margareta Mușata), która była matką Piotra Muszatowicza oraz córką pierwszego hospodara mołdawskiego Bogdana I, lub jej męża (Costei Muszata?, być może spokrewnionego z wołoskimi Basarabami). Dzięki temu małżeństwu potomkowie Małgorzaty zasiedli na tronie mołdawskim na kilka stuleci.

Filiacja (od łac. filiatio – wywodzenie syna od ojca) – to rodzaj stosunku genealogicznego zachodzącego pomiędzy dwiema osobami, z których jedna pochodzi od drugiej.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

W początkowym okresie swoich rządów Muszatowicze manewrowali między swoimi dwoma najpotężniejszymi sąsiadami - Polską i Węgrami. W drugiej połowie XV w. pojawiło się zagrożenie osmańskie, któremu dość skutecznie opierał się przez długi czas Stefan Wielki, jednak wkrótce po jego śmierci Mołdawia została przez Turków całkowicie zdominowana (próbowali walczyć o niezależność jeszcze Piotr Raresz czy Jan Srogi; pochodzenie tego ostatniego od Muszatowiczów jest niepewne). Muszatowicze utracili tron mołdawski właściwie pod koniec XVI w., gdy zasiedli na nim spowinowaceni z Muszatowiczami Mohyłowie – po upadku tych ostatnich jedynie dwóch przedstawicieli Muszatowiczów zdołało jeszcze sięgnąć po tron mołdawski, ostatnim z nich był Eliasz Aleksander, który panował w latach 1666-1668.

Mołdawia () – państwo europejskie położone na terenach historycznej Besarabii jak i obszarów położonych na lewym brzegu Dniestru, tzw. "Naddniestrze". Graniczy z Ukrainą i Rumunią. W jej skład wchodzi także autonomiczna republika Gagauzja, gdzie językami urzędowymi są obok mołdawskiego gagauski i rosyjski, choć sami Rosjanie stanowią niewielką część ludności tego obszaru. Rdzenną ludność Gagauzji (Gagauz Yeri) (ponad 80%) stanowią Gagauzi – tureckojęzyczni prawosławni chrześcijanie.

Mohyłowie (rum. Movileşti), bojarski ród mołdawski, herbu Mohyła, który dzięki pokrewieństwu z Muszatowiczami oraz poparciu polskich rodów magnackich sięgnął po tron mołdawski na przełomie XVI i XVII w..

Najwybitniejszym władcą z dynastii był niewątpliwie Stefan Wielki (1457-1504), który przez długi czas skutecznie bronił się przed Węgrami, Polakami i Turkami, choć tym ostatnim musiał pod koniec życia ulec. Zapewnił także znaczny rozwój kulturalny kraju i został uznany przez cerkiew prawosławną za świętego. Duże znaczenie miały też rządy Aleksandra Dobrego (1400-1432) czy Piotra Raresza (1527-1538 i 1541-1546). Jednak poza okresami panowania tych władców Mołdawia rozrywana była wojnami domowymi, najczęściej pomiędzy pretendentami do tronu pochodzącymi z dynastii Muszatowiczów, szukającymi poparcia w ościennych mocarstwach (np. zmagania w latach 1432-1457 pomiędzy synami Aleksandra Dobrego).

Wołoszczyzna (rum. Ţara Românească albo Valahia) – kraina historyczna w Rumunii, obejmująca Nizinę Wołoską, położona pomiędzy Karpatami Południowymi a dolnym Dunajem. Dzieli się na Muntenię (Multany) oraz Oltenię, położoną na prawym brzegu rzeki Aluty. Na stokach Karpat występują złoża ropy naftowej. Główne miasta to Bukareszt (stolica Rumunii), Ploeszti (główny ośrodek wydobycia ropy), Braiła (port naddunajski), Piteşti oraz Krajowa (główne miasto Oltenii).

Aleksander Eliasz (rum. Alexandru Iliaş), hospodar Wołoszczyzny w latach 1616-1618 i 1627-1629 jako Aleksander IV oraz hospodar Mołdawii w latach 1620-1621 i 1631-1633 jako Aleksander VII; pochodził z dynastii Muszatowiczów.

Genealogia

Filiacja (w niektórych wypadkach domniemana) hospodarów mołdawskich i wołoskich z dynastii Muszatowiczów (w nawiasach daty panowania, M - Mołdawia, W - Wołoszczyzna):

? (być może Costea, M 1373-1375, lub Latco, M 1365-1375)
|→ Piotr I, M 1375-1391
|→ Roman I, M 1391-1394
|  |→ Aleksander I Dobry, M 1400-1432
|  |  |→ Eliasz I, M 1432-1434, 1435-1443
|  |  |  |→ Roman II, M 1447-1448
|  |  |  |→ Aleksander II, M 1449, 1452-1454, 1455
|  |  |→ Stefan II, M 1434-1447
|  |  |→ Piotr II, M 1444-1445, 1447, 1448-1449
|  |  |→ Bogdan II, M 1449-1451
|  |  |  |→ Stefan III Wielki, M 1457-1504
|  |  |     |→ Aleksander, zm. 1496
|  |  |     |  |→ Stefan V Szarańcza, M 1538-1540
|  |  |     |→ Bogdan III Ślepy, M 1504-1517
|  |  |     |  |→ Stefan IV Młody, M 1517-1527
|  |  |     |  |→ Aleksander IV Lăpuşneanu, M 1552-1561, 1564-1568
|  |  |     |     |→ Bogdan IV Lăpuşneanu, M 1568-1572
|  |  |     |     |  |→ Aleksander V Zły, M 1592, W 1592-1593
|  |  |     |     |→ Aron Tyran, M 1591-1592, 1592-1595
|  |  |     |     |→ Piotr VI Kozak, M 1592
|  |  |     |     |→ Eliasz
|  |  |     |        |→ Aleksander Eliasz, M 1620-1621, 1631-1633
|  |  |     |           |→ Eliasz Aleksander, M 1666-1668
|  |  |     |           |→ Radu XI Eliasz, W 1632
|  |  |     |→ Piotr IV Raresz, M 1527-1538, 1541-1546
|  |  |        |→ Eliasz II, M 1546-1551
|  |  |        |→ Stefan VI, M 1551-1552
|  |  |        |→ Jan V Sas, M 1579-1582
|  |  |→ Piotr III Aron, M 1451-1452, 1454-1455, 1455-1457
|  |     |→ Eliasz, zm. 1502
|  |        |→ Aleksander III Cornea M 1540-1541
|  |→ Bogdan, M 1400-1407
|→ Stefan I, M 1394-1399

Literatura

I. Czamańska, Bogdanowicze (lub Muszatowicze) [w:] Słownik dynastii Europy, red. J. Dobosz, M. Seweryński, Poznań 1999, s. 65-67.

J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1970.

Linki zewnętrzne

Genealogia Muszatowiczów