Muszkatołowiec korzenny - Polski Serwis Naukowy

przekierowanie z „gałka muszkatołowa”. Zapoznaj się również z: klub futurystów polskich Gałka Muszkatołowa.

Muszkatołowiec korzenny, muszkatowiec, muszkat (Myristica fragrans Houtt.) – gatunek drzewa z rodziny muszkatołowcowatych. Pochodzi ono z Wysp Banda (części Moluków zwanych Wyspami Korzennymi, będących częścią Archipelagu Malajskiego). Jego nasiona znane są jako przyprawa gałka muszkatołowa.

Korona drzewa - cechą charakterystyczną każdej rośliny drzewiastej jest to, że na pewnej wysokości nad ziemią pień przekształca się w zespół konarów, gałęzi, pędów i liści, który nazywamy koroną.

Barwa zielona jest jedną z addytywnych barw podstawowych, w kole barw dopełnia kolor karmazynowy, jest barwą powszechnie spotykaną w naturze. Rośliny są zielone, ponieważ zawierają chlorofil. Ten kolor uzyskuje się z żółtego i niebieskiego.

Do Europy gałka muszkatołowa dotarła razem z krzyżowcami. Jest ceniona ze względów smakowych oraz zdrowotnych. W kuchni gałka muszkatołowa stosowana jest do przyprawiania mięs, bigosów, dań ze skorupiaków, a także do pierników, deserów i win. W medycynie znalazła zastosowanie w zwalczaniu reumatyzmu, wzdęć i zaburzeń oskrzelowych.

Archipelag Malajski – największy archipelag na Ziemi, złożony z ok. 20 tys. wysp, między Azją Południowo-Wschodnią a Australią. Oddzielony od Azji Morzem Południowochińskim i cieśniną Malakka, a od Australii morzami: Timor i Arafura. Rozdziela Ocean Spokojny od Oceanu Indyjskiego. Obejmuje Wielkie Wyspy Sundajskie (Borneo, Sumatra, Celebes i Jawa), Małe Wyspy Sundajskie (Timor, Flores, Sumbawa, Sumba), Moluki (Halmahera, Seram, Buru), Filipiny (Luzon, Mindanao, Samar, Negros) oraz szereg mniejszych, drugorzędnych archipelagów i grup wysp. Między wyspami liczne morza wewnętrzne, w tym: Morze Jawajskie, Sulu, Morze Moluckie, Flores i Celebes. Wzdłuż wysp biegną rowy oceaniczne: Rów Filipiński, Rów Webera, Rów Timorski i Rów Jawajski. Archipelag Malajski należy do Indonezji, Malezji, Filipin, Singapuru, Brunei, Timoru Wschodniego i Papui-Nowej Gwinei.

Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków.

Charakterystyka

Pokrój Wiecznie zielone drzewo, dorastające do 10 m, o stożkowatej koronie. Pień Pień i gałęzie pokryte są gładką, oliwkową korą przesyconą bezbarwnym sokiem czerwieniejącym na powietrzu. Liście Podłużnie eliptyczne, skórzaste, całobrzegie, na końcu zaostrzone, na gałązkach osadzone skrętolegle. Kwiaty Roślina dwupienna, kwiaty zebrane w niewielkie kwiatostany, żeńskie o koronie trójłatkowej białego koloru, z jajowatym słupkiem. Męskie z licznymi (ok. 10) pręcikami zrośniętymi w rurkę. Owoce żółta z czerwonym nalotem, mięsista, jednonasienna torebka o kształcie i wielkości moreli, o kształcie okrągłym lub nieco gruszkowatym, pękająca dwoma klapami, nasienie brązowe o bruzdowanej powierzchni i marmurkowym, białoszarym 'jądrze', otoczone koronkowatą osnówką o fioletowoczerwonej barwie. Owocnia niedojrzałych owoców, odpowiednio spreparowana, stanowi w niektórych regionach Azji poszukiwany przysmak; z miąższu dojrzałych owoców pozyskuje się niekiedy ciemnoczerwony barwnik.

Zastosowanie

Surowiec: Po zebraniu, gdy owoce osiągnęły dojrzałość i pękają, usuwa się miąższ torebki, następnie oddziela się od nasienia chrząstkowatą osnówkę i suszy ją otrzymując tzw. "kwiat". Nasiona także są suszone, a następnie usuwa się z nich siatkowaną łupinę. Skład: Gałka muszkatołowa zawiera ok. 8%, a "kwiat" do 16% olejku, którego głównym składnikiem jest mirystycyna, odpowiedzialna za zapach i smak. Oprócz tego gałka zawiera ok. 30% tłuszczu, w którym głównym składnikiem jest kwas muszkatołowy. Dlatego z nasion gorszej jakości wytłacza się olej, znany w handlu jako "masło muszkatołowe" znajdujące zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym.

Roślina uprawna: Obecnie jest szeroko uprawiana w południowo-wschodniej Azji i na Antylach, z których pozyskiwany surowiec uważny jest za gorszej jakości.

Sztuka kulinarna: Nasiona muszkatołowca "gałka muszkatołowa" oraz ich osnówki (w handlu nazywane "kwiatem muszkatołowym" lub "macis") używane są jako przyprawy, a zawarty w nich olejek eteryczny stosowany jest w przemyśle spożywczym.

Olejek eteryczny stosowany jest w przemyśle kosmetycznym.

Drewno tego drzewa używane jest w meblarstwie.

Gałka muszkatołowa jako afrodyzjak.

Psychoaktywność i toksyczność

W małych ilościach gałka muszkatołowa nie powoduje widocznych zmian fizjologicznych lub neurologicznych. Spożyta w ilości 5-15 gramów ma działanie psychoaktywne z powodu obecności mirystycyny. Ze względu na towarzyszące nieprzyjemne efekty uboczne, rzadko jest stosowana w celach rekreacyjnych. Duże ilości, rzędu 60 g (~12 łyżeczek) i więcej, są niebezpieczne, powodując konwulsje, palpitacje, nudności, w niektórych przypadkach odwodnienie i ogólne uczucie bólu. Po zażyciu dużych ilości doświadczano silnego działania delirycznego. Osoby spożywające gałkę w znacznych ilościach mówią o nieprzyjemnych, trudnych doświadczeniach, włączając w to zaburzenia widzenia (halucynacje) i w wielu przypadkach stany lękowe. Innym efektem spożycia gałki w nadmiernych ilościach jest uczucie oszołomienia związane z napływem krwi do głowy. Do 2001 opisano jeden przypadek śmiertelny, po spożyciu gałki muszkatołowej w kombinacji z flunitrazepamem

Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.

Olejek eteryczny (łac. oleum aetherium, oleum aethereum) – ciekła, lotna substancja wonna uzyskiwana najczęściej poprzez destylację z parą wodną z odpowiedniego surowca roślinnego. Pod względem składu jest to mieszanina rozmaitych związków chemicznych: ketonów, aldehydów, alkoholi, estrów, laktonów, terpenów i innych związków organicznych, np. tych zawierających azot i siarkę.

Gałka muszkatołowa nie zawiera pochodnych amfetaminy. Nie są one także produktem przemian zachodzących w organizmie po jej spożyciu. Zastosowanie gałki muszkatołowej jako relaksującego narkotyku jest niezbyt popularne ze względu na jej nieprzyjemny smak i poboczne efekty spożycia takie, jak oszołomienie, suchość ust, przyspieszone bicie serca, zaparcia, trudności w oddawaniu moczu, nudności i stany lękowe. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że spożywający nie doświadczy niczego przez około sześć godzin po zażyciu. Efekty mogą pozostawać nawet przez trzy dni. Spożycie dużych ilości gałki muszkatołowej prowadzi do tzw. zatrucia gałką muszkatołową – ostrego rozstroju psychicznego prowadzącego do uczucia nadchodzącej zagłady/śmierci i wstrząśnięcia. Niektóre przypadki prowadziły nawet do hospitalizacji.

Surowiec – materiał przeznaczony do dalszej przeróbki. Surowce są produktami przemysłu wydobywczego, rolnictwa, leśnictwa lub powstają w wyniku przerobu odpadów.

Osnówka, epimacjum (łac. arillus) – mięsiste zgrubienie rozwijające się wokół nasienia i stanowiące jego otoczkę, przy czym w odróżnieniu od owoców, nie powstaje z zalążni (owocolistków). Osnówki wykształcają niektórzy przedstawiciele nagonasiennych (rodziny cisowate i głowocisowate) i wyjątkowo rośliny okrytonasienne, np. muszkatołowiec czy granatowiec właściwy.

Toksyczność podczas ciąży

Gałka muszkatołowa była kiedyś uznawana za środek poronny, ale może być bezpiecznie spożywana w celach kulinarnych. Powoduje jednak produkcję prostaglandyny i zawiera substancje psychoaktywne, co może spowodować poronienie po spożyciu zbyt dużej ilości.

Mirystycyna – organiczny związek chemiczny występujący w olejku eterycznym gałki muszkatołowej o psychoaktywnym działaniu. Mirystycyna jest naturalnym insektycydem i prawdopodobnie wykazuje działanie neurotoksyczne na neurony dopaminergiczne. Działanie psychoaktywne ujawnia się dopiero po podaniu dużo większej dawki niż te, używane w kuchni. Mirystycyna jest słabym MAOI.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Zobacz hasło gałka muszkatołowa w Wikisłowniku

Linki zewnętrzne

Erowid plants (ang.).

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-31].
U. Stein, H. Greyer, H. Hentschel. Nutmeg (myristicin) poisoning-report on a fatal case and a series of cases recorded by a poison information centre.. „Forensic Sci Int”. 118 (1), s. 87-90, 2001. doi:10.1016/S0379-0738(00)00369-8. PMID 11343860.